Οσίου Νείλου «Περί προσευχής»
Αν, όταν προσπάθησε ο Μωϋσής να πλησιάσει τη φλεγόμενη βάτο, εμποδίστηκε, ώσπου να λύσει το υπόδημα των ποδιών του (Εξόδ. γ΄ 5), πώς εσύ, που θέλεις να ιδείς τον πέρα από κάθε αίσθηση και έννοια και να γίνεις φίλος του, δεν θα πρέπει να λύσεις και να πετάξεις από πάνω σου κάθε νόημα μολυσμένο από πάθος;
Μηνύματα Αγίων
Συντονιστής: Συντονιστές
Οσίου Νείλου «Περί προσευχής»
Πριν από κάθε τι άλλο να προσεύχεσαι να λάβεις το δώρο των δακρύων, για να μαλακώσεις με το πένθος την αγριάδα, που υπάρχει μέσα στην ψυχή σου, και, αφού κατηγορώντας τον εαυτό σου ομολογήσεις στον Κύριο τις ανομίες σου, να πετύχεις την άφεση των αμαρτιών εκ μέρους του.
Να χρησιμοποιείς τα δάκρυα για την πραγμάτωση κάθε αιτήματος. Γιατί χαίρεται πολύ ο Δεσπότης σου, όταν προσεύχεσαι με δάκρυα.
Αν χύνεις άφθονα δάκρυα στην προσευχή σου, μην το παίρνεις καθόλου επάνω σου, σαν τάχατες να στέκεις πιο ψηλά απ’ τους πολλούς. Γιατί με δάκρυα έχει αποχτήσει δύναμη η προσευχή σου, για να μπορέσεις πρόθυμα να ομολογήσεις τις αμαρτίες σου και να εξευμενίσεις το Δεσπότη. Μη μετατρέψεις λοιπόν σε πάθος ό,τι αποτελεί προφύλαξη από τα πάθη, για να μην παροργίσεις πιο πολύ αυτόν, που έχει δώσει τη χάρη.
Πριν από κάθε τι άλλο να προσεύχεσαι να λάβεις το δώρο των δακρύων, για να μαλακώσεις με το πένθος την αγριάδα, που υπάρχει μέσα στην ψυχή σου, και, αφού κατηγορώντας τον εαυτό σου ομολογήσεις στον Κύριο τις ανομίες σου, να πετύχεις την άφεση των αμαρτιών εκ μέρους του.
Να χρησιμοποιείς τα δάκρυα για την πραγμάτωση κάθε αιτήματος. Γιατί χαίρεται πολύ ο Δεσπότης σου, όταν προσεύχεσαι με δάκρυα.
Αν χύνεις άφθονα δάκρυα στην προσευχή σου, μην το παίρνεις καθόλου επάνω σου, σαν τάχατες να στέκεις πιο ψηλά απ’ τους πολλούς. Γιατί με δάκρυα έχει αποχτήσει δύναμη η προσευχή σου, για να μπορέσεις πρόθυμα να ομολογήσεις τις αμαρτίες σου και να εξευμενίσεις το Δεσπότη. Μη μετατρέψεις λοιπόν σε πάθος ό,τι αποτελεί προφύλαξη από τα πάθη, για να μην παροργίσεις πιο πολύ αυτόν, που έχει δώσει τη χάρη.
Γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς
Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου «Και αν λύπησα τόν Θεό;»
Τι να κάνω όμως, λέγει, αν λύπησα το Θεό; Σταμάτησε νά Τον δυσάρεστης και κλάψε και έτσι πήγαινε κοντά Του και θα Τον κάνης αμέσως νά δείξη ευσπλαχνία για τα προηγούμενα αμαρτήματα σου. Πες μόνο ότι «αμάρτησα» πες το μέσα από την ψυχή σου και με καθαρή διάνοια και όλα έχουν συγχωρεθεί. Δεν επιθυμείς εσύ τόσο πολύ νά συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου, όσο επιθυμεί Αυτός νά συγχωρεθούν τα αμαρτήματά σου. Το ότι βέβαια εσύ δεν επιθυμείς νά συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου, αυτό αποδεικνύεται από το ότι δεν θέλεις ούτε νά αγρυπνήσης, ούτε νά πετάξης τα χρήματα, ενώ Αυτός για νά συγχώρεση τις αμαρτίες σου δεν λυπήθηκε τον Μονογενή του Υιό, το γνήσιο Παιδί του, τον σύνθρονό Του. Βλέπεις ότι Αυτός περισσότερο από εσένα επιθυμεί να συγχωρεθούν τα αμαρτήματα σου;
Τι να κάνω όμως, λέγει, αν λύπησα το Θεό; Σταμάτησε νά Τον δυσάρεστης και κλάψε και έτσι πήγαινε κοντά Του και θα Τον κάνης αμέσως νά δείξη ευσπλαχνία για τα προηγούμενα αμαρτήματα σου. Πες μόνο ότι «αμάρτησα» πες το μέσα από την ψυχή σου και με καθαρή διάνοια και όλα έχουν συγχωρεθεί. Δεν επιθυμείς εσύ τόσο πολύ νά συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου, όσο επιθυμεί Αυτός νά συγχωρεθούν τα αμαρτήματά σου. Το ότι βέβαια εσύ δεν επιθυμείς νά συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου, αυτό αποδεικνύεται από το ότι δεν θέλεις ούτε νά αγρυπνήσης, ούτε νά πετάξης τα χρήματα, ενώ Αυτός για νά συγχώρεση τις αμαρτίες σου δεν λυπήθηκε τον Μονογενή του Υιό, το γνήσιο Παιδί του, τον σύνθρονό Του. Βλέπεις ότι Αυτός περισσότερο από εσένα επιθυμεί να συγχωρεθούν τα αμαρτήματα σου;
Γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς
Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου "Έν αληθεία καλείν"
Τι σημαίνει "εν αληθεία καλείν;" Με την προαίρεση που, με προθυμία, με σκέψη ειλικρινή" όπως λέμε για τα μύρα είναι γνήσια, δεν είναι νοθευμένα, έτσι και εκεί. Εκείνος πού Τον επικαλείται πραγματικά και εκείνος πού Τον παρακαλεί πραγματικά, επιμένει συνέχεια στο αίτημα του και δεν παραιτείται μέχρι να το λάβηΧ ενώ εκείνος πού απλώς πραγματοποιεί την υποχρέωσή του και με αυτό πού κάνει εκπληρώνει το νόμο, δεν Τον επικαλείται αληθινά.
Όποιος κι αν είσαι, μη λες μόνο «αμαρτωλός είμαι», αλλά φρόντιζε νά απαλλάξης και τον εαυτό σου από τη γνώμη σου αύτήΧ νά μη λες μόνο, αλλά και νά πονάς. Εάν πονάς, προσπαθείςΧ εάν δεν προσπαθής, δεν πονάςΧ εάν δεν πονάς, τότε χλευάζεις. Ποιος λέγοντας «είμαι ασθενής» δεν κάνει ο,τι μπορεί για νά απαλλαγή από την ασθένεια;
Τι σημαίνει "εν αληθεία καλείν;" Με την προαίρεση που, με προθυμία, με σκέψη ειλικρινή" όπως λέμε για τα μύρα είναι γνήσια, δεν είναι νοθευμένα, έτσι και εκεί. Εκείνος πού Τον επικαλείται πραγματικά και εκείνος πού Τον παρακαλεί πραγματικά, επιμένει συνέχεια στο αίτημα του και δεν παραιτείται μέχρι να το λάβηΧ ενώ εκείνος πού απλώς πραγματοποιεί την υποχρέωσή του και με αυτό πού κάνει εκπληρώνει το νόμο, δεν Τον επικαλείται αληθινά.
Όποιος κι αν είσαι, μη λες μόνο «αμαρτωλός είμαι», αλλά φρόντιζε νά απαλλάξης και τον εαυτό σου από τη γνώμη σου αύτήΧ νά μη λες μόνο, αλλά και νά πονάς. Εάν πονάς, προσπαθείςΧ εάν δεν προσπαθής, δεν πονάςΧ εάν δεν πονάς, τότε χλευάζεις. Ποιος λέγοντας «είμαι ασθενής» δεν κάνει ο,τι μπορεί για νά απαλλαγή από την ασθένεια;
Γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς
Αγίου Ισαάκ του Σύρου «Περί πίστεως και ταπεινοφροσύνης»
Όταν παρασταθής σε προσευχή ενώπιον του Θεού, τόσον οφείλεις νά ταπεινώνης τον εαυτό σου με το λογισμό σου, ώστε νά θεωρής τον εαυτό σου σαν μυρμήγκι, και σαν ερπετό της γης, και σαν βδέλλα, και σαν παιδί που τραυλίζει. Και μην πης έμπροσθεν Αυτού τίποτα με λεπτή γνώση, αλλά πλησίασε σ’ Αυτόν με φρόνημα νηπιάζοντος παιδίου, και παραστάσου ενώπιόν Του ούτως, ώστε ν' αζιωθής της πατρικής εκείνης προνοίας, οποία γίνεται από τους πατέρες στα πολύ μικρά αυτών παιδία, ώς είπεν ο Δαβίδ, φυλάσσει ο Κύριος τα νήπια, διότι το νήπιο πλησιάζει εις τον όφιν, και κρατεί αυτόν έκ του τραχήλου, και ποσώς δεν βλάπτεται υπ’ αυτού· περιπατεί γυμνό το νήπιο σε καιρό χειμώνος, οπότε άλλοι ενδύονται και σκεπάζονται, και το ψύχος διαπερνά όλα αυτού τα μέλη, και δεν πονεί καθότι το σώμα της απλότητος και απειρίας αυτού υπάρχει σκεπασμένο δι' άλλου τίνος ενδύματος αοράτου εκ της κρυπτής εκείνης προνοίας, ήτις διαφυλάττει τα τρυφερά αυτού μέλη, ίνα μη πλησίαση σ’ αυτά βλάβη τις εκ τίνος πράγματος.
Όταν παρασταθής σε προσευχή ενώπιον του Θεού, τόσον οφείλεις νά ταπεινώνης τον εαυτό σου με το λογισμό σου, ώστε νά θεωρής τον εαυτό σου σαν μυρμήγκι, και σαν ερπετό της γης, και σαν βδέλλα, και σαν παιδί που τραυλίζει. Και μην πης έμπροσθεν Αυτού τίποτα με λεπτή γνώση, αλλά πλησίασε σ’ Αυτόν με φρόνημα νηπιάζοντος παιδίου, και παραστάσου ενώπιόν Του ούτως, ώστε ν' αζιωθής της πατρικής εκείνης προνοίας, οποία γίνεται από τους πατέρες στα πολύ μικρά αυτών παιδία, ώς είπεν ο Δαβίδ, φυλάσσει ο Κύριος τα νήπια, διότι το νήπιο πλησιάζει εις τον όφιν, και κρατεί αυτόν έκ του τραχήλου, και ποσώς δεν βλάπτεται υπ’ αυτού· περιπατεί γυμνό το νήπιο σε καιρό χειμώνος, οπότε άλλοι ενδύονται και σκεπάζονται, και το ψύχος διαπερνά όλα αυτού τα μέλη, και δεν πονεί καθότι το σώμα της απλότητος και απειρίας αυτού υπάρχει σκεπασμένο δι' άλλου τίνος ενδύματος αοράτου εκ της κρυπτής εκείνης προνοίας, ήτις διαφυλάττει τα τρυφερά αυτού μέλη, ίνα μη πλησίαση σ’ αυτά βλάβη τις εκ τίνος πράγματος.
Γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς
Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου
Ας προσερχόμαστε προσφέροντας τα δώρα πού θέλει
Λοιπόν ας προσερχόμαστε σ' Αυτόν με πίστη, ας προσερχόμαστε προσφέροντας τα δώρα πού θέλει, δηλαδή αμνησικακία, καλοσύνη, επιείκεια. Και αν είσαι αμαρτωλός, με θάρρος ζήτησε από Αυτόν τη συγχώρεση τών αμαρτημάτων σου, έχοντας τήν δύναμη νά δείξης ότι αυτό έγινε από σένα τόν ίδιοΧ αν πάλι είσαι δίκαιος, καί δεν έχης αυτό, δηλαδή τήν αμνησικακία, δεν ωφελήθηκες καθόλου από τήν δικαιοσύνη σου. Δεν είναι δυνατόν άνθρωπος που συγχώρεσε τον συνάνθρωπό του, να μη λάβη πλήρη συγχώρεσηΧ διότι ο Θεός είναι ασύγκριτα πιο φιλάνθρωπος από εμάς, αυτό είναι σε όλους γνωστό.
Ας προσερχόμαστε προσφέροντας τα δώρα πού θέλει
Λοιπόν ας προσερχόμαστε σ' Αυτόν με πίστη, ας προσερχόμαστε προσφέροντας τα δώρα πού θέλει, δηλαδή αμνησικακία, καλοσύνη, επιείκεια. Και αν είσαι αμαρτωλός, με θάρρος ζήτησε από Αυτόν τη συγχώρεση τών αμαρτημάτων σου, έχοντας τήν δύναμη νά δείξης ότι αυτό έγινε από σένα τόν ίδιοΧ αν πάλι είσαι δίκαιος, καί δεν έχης αυτό, δηλαδή τήν αμνησικακία, δεν ωφελήθηκες καθόλου από τήν δικαιοσύνη σου. Δεν είναι δυνατόν άνθρωπος που συγχώρεσε τον συνάνθρωπό του, να μη λάβη πλήρη συγχώρεσηΧ διότι ο Θεός είναι ασύγκριτα πιο φιλάνθρωπος από εμάς, αυτό είναι σε όλους γνωστό.
Γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς
Μεγάλου Βασιλείου «Εξαήμερος Γ΄ 33»
Αυτόν αν δεν τον εσυγκατούσε ο απαράβατος νόμος του δημιουργού του, ποίος θα τον ημπόδιζε να ανάφλεξη και νά κατακαύση τα διπλανά του και να καταναλώση δια μιας όλην την νότην που ενυπάρχει εις τον κόσμον; Δια τούτο υπάρχει το εις αερίαν κατάστασιν ύδωρ, και ο άνω χώρος καλύπτεται από νέφωσιν, καθώς ανυψώνονται ατμοί, τους οποίους αποπνέουν οι ποταμοί, οι βρύσες, τα τενάγη, οι λίμνες, και όλα τα πελάγη, ώστε ο αιθήρ νά μη προσβάλη τα πάντα και τα πυρακτώση. Αφού λοιπόν βλέπομεν ότι και αυτός ο ήλιος ακόμη πολλές φοράς εις εποχήν θέρους εντός ελαχίστου χρόνου αποξηραίνει τελείως ένα χωράφι με τενάγη. Που πηγαίνει λοιπόν εκείνο το ύδωρ; Ας μας δείξουν αυτοί πού είναι εις όλα μέσα. Δεν είναι ολοφάνερον ότι η θερμότης του ηλίου το ελιάνισε και το κατηνάλωσε; Αν και εκείνοι βέβαια αρνούνται ακόμη και το ότι ο ήλιος είναι θερμός. Τόσον πολύ δεν ξέρουν τι νά ειπούν. Και κοιτάξτε εις πόσον τιποτένια απόδειξιν στηρίζονται δια νά φέρουν αντίρρησιν εις τα σαφώς εννοούμενα! Επειδή, λέγουν, είναι λευκός και όχι κάπως κόκκινος ούτε ξανθός, απ' αυτό φαίνεται ότι δεν έχει ουσία πυρός· η δε θερμότης του, λέγουν, προέρχεται από την ταχεία περιστροφή.
Και τι πόρισμα θέλουν να εξοικονομήσουν απ' αυτόν τον ισχυρισμόν; Το νά μη φαίνεται καν ότι ο ήλιος καταναλίσκει τα υγρά..
Αυτόν αν δεν τον εσυγκατούσε ο απαράβατος νόμος του δημιουργού του, ποίος θα τον ημπόδιζε να ανάφλεξη και νά κατακαύση τα διπλανά του και να καταναλώση δια μιας όλην την νότην που ενυπάρχει εις τον κόσμον; Δια τούτο υπάρχει το εις αερίαν κατάστασιν ύδωρ, και ο άνω χώρος καλύπτεται από νέφωσιν, καθώς ανυψώνονται ατμοί, τους οποίους αποπνέουν οι ποταμοί, οι βρύσες, τα τενάγη, οι λίμνες, και όλα τα πελάγη, ώστε ο αιθήρ νά μη προσβάλη τα πάντα και τα πυρακτώση. Αφού λοιπόν βλέπομεν ότι και αυτός ο ήλιος ακόμη πολλές φοράς εις εποχήν θέρους εντός ελαχίστου χρόνου αποξηραίνει τελείως ένα χωράφι με τενάγη. Που πηγαίνει λοιπόν εκείνο το ύδωρ; Ας μας δείξουν αυτοί πού είναι εις όλα μέσα. Δεν είναι ολοφάνερον ότι η θερμότης του ηλίου το ελιάνισε και το κατηνάλωσε; Αν και εκείνοι βέβαια αρνούνται ακόμη και το ότι ο ήλιος είναι θερμός. Τόσον πολύ δεν ξέρουν τι νά ειπούν. Και κοιτάξτε εις πόσον τιποτένια απόδειξιν στηρίζονται δια νά φέρουν αντίρρησιν εις τα σαφώς εννοούμενα! Επειδή, λέγουν, είναι λευκός και όχι κάπως κόκκινος ούτε ξανθός, απ' αυτό φαίνεται ότι δεν έχει ουσία πυρός· η δε θερμότης του, λέγουν, προέρχεται από την ταχεία περιστροφή.
Και τι πόρισμα θέλουν να εξοικονομήσουν απ' αυτόν τον ισχυρισμόν; Το νά μη φαίνεται καν ότι ο ήλιος καταναλίσκει τα υγρά..
Γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς
Μεγάλου Βασιλείου «Εξαήμερος Γ΄ 40»
Διότι καθώς οι αναθυμιάσεις συγκεντρώνονται στα υψηλά στρώματα και καθώς ο αέρας συμπυκνώνεται από τα ανακατώματα των ανέμων, όταν μεν τα σταγονίδια που είναι διασκορπισμένα στο νέφος και είναι μέχρι της δεδομένης στιγμής λεπτά και ατμοειδή ενωθούν μεταξύ των, γίνονται σταγόνες και από το βάρος των ηνωμένων μερών πίπτουν προς τα κάτω. Όταν δε το υγρό κτυπημένο από τη δύναμη των ανέμων γίνη αφρός και εν συνεχεία καταψυχθή πάρα πολύ και πήξη όλως διόλου, καθώς θραύεται, το νέφος, πίπτει ή χιών. Και γενικώς μέ τήν ιδίαν μέθοδον σκέψεως δύνασαι να διαπίστωσης, ότι όλον το υγρόν στοιχείον δημιουργείται εις την ατμόσφαιραν που είναι επάνω από την κεφαλήν μας. Δεν θέλω κανείς να συγκρίνη τα απλα και απέριττα αυτά πνευματικά λόγια μέ τις πολύπλοκες θεωρίες αυτών πού εφιλοσόφησαν περί ουρανού. Διότι όσον προτιμώτερον είναι τό κάλλος των αγνών γυναικών από τό κάλλος των πορνών, τόση είναι και η διαφορά της ιδικής μας διδαχής από την έξω. Διότι οι μεν εξωτερικοί επικολλούν στα λόγια των την πειστικότητα με βεβιασμένο τρόπο, ενώ τά ιδικά μας τα περιβάλλει η αλήθεια γυμνή από τεχνάσματα. Και τι χρειάζεται να κοπιάζωμεν ξετινάζοντας τό ψέμμα των, όταν μας είναι υπεραρκετόν νά παρατάξωμεν εναντίον αλλήλων τα ίδια των τα βιβλία και να καθώμαστε με την ησυχία μας να παρακολουθώμεν τη διαμάχη των;
Διότι καθώς οι αναθυμιάσεις συγκεντρώνονται στα υψηλά στρώματα και καθώς ο αέρας συμπυκνώνεται από τα ανακατώματα των ανέμων, όταν μεν τα σταγονίδια που είναι διασκορπισμένα στο νέφος και είναι μέχρι της δεδομένης στιγμής λεπτά και ατμοειδή ενωθούν μεταξύ των, γίνονται σταγόνες και από το βάρος των ηνωμένων μερών πίπτουν προς τα κάτω. Όταν δε το υγρό κτυπημένο από τη δύναμη των ανέμων γίνη αφρός και εν συνεχεία καταψυχθή πάρα πολύ και πήξη όλως διόλου, καθώς θραύεται, το νέφος, πίπτει ή χιών. Και γενικώς μέ τήν ιδίαν μέθοδον σκέψεως δύνασαι να διαπίστωσης, ότι όλον το υγρόν στοιχείον δημιουργείται εις την ατμόσφαιραν που είναι επάνω από την κεφαλήν μας. Δεν θέλω κανείς να συγκρίνη τα απλα και απέριττα αυτά πνευματικά λόγια μέ τις πολύπλοκες θεωρίες αυτών πού εφιλοσόφησαν περί ουρανού. Διότι όσον προτιμώτερον είναι τό κάλλος των αγνών γυναικών από τό κάλλος των πορνών, τόση είναι και η διαφορά της ιδικής μας διδαχής από την έξω. Διότι οι μεν εξωτερικοί επικολλούν στα λόγια των την πειστικότητα με βεβιασμένο τρόπο, ενώ τά ιδικά μας τα περιβάλλει η αλήθεια γυμνή από τεχνάσματα. Και τι χρειάζεται να κοπιάζωμεν ξετινάζοντας τό ψέμμα των, όταν μας είναι υπεραρκετόν νά παρατάξωμεν εναντίον αλλήλων τα ίδια των τα βιβλία και να καθώμαστε με την ησυχία μας να παρακολουθώμεν τη διαμάχη των;
Γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς
Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος "Ακατάληπτον ο Θεός"
Αυτοί που ούτε αυτά που βρίσκονται κάτω από τα πόδια τους δεν μπορούν να γνωρίζουν, ούτε την άμμον της θάλασσας και τις σταγόνες της βροχής και ημέρες των αιώνων να μετρήσουν. Είναι λοιπόν δυνατόννα γνωρίσουν τα βάθη του Θεού και να έχουν λόγο για την άρρητον και υπέρλογο φύση Αυτού;
Αυτοί που ούτε αυτά που βρίσκονται κάτω από τα πόδια τους δεν μπορούν να γνωρίζουν, ούτε την άμμον της θάλασσας και τις σταγόνες της βροχής και ημέρες των αιώνων να μετρήσουν. Είναι λοιπόν δυνατόννα γνωρίσουν τα βάθη του Θεού και να έχουν λόγο για την άρρητον και υπέρλογο φύση Αυτού;
Γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς
Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος «Χριστιανός»
Το διακηρύσσω με δυνατή φωνή και από σάλπιγγα δυνατότερη, και ακόμη αν ήταν δυνατόν σε υψηλό τόπο να ανέβω να φωνάξω, θα το έκανα, ότι το Χριστιανό κανείς από τους ανθρώπους που κατοικούν στη γη θα μπορέση να βλάψη. Και τι λέω από τους ανθρώπους; Ούτε αυτός ο τύραννος ,ο διάβολος, αν ο ίδιος ο Χριστιανός δεν αδικήσει από μόνος του τον εαυτό του. Και αν κάποιος θελήσει να κάνη κακό σε μας μάταια θα προσπαθήση.
Το διακηρύσσω με δυνατή φωνή και από σάλπιγγα δυνατότερη, και ακόμη αν ήταν δυνατόν σε υψηλό τόπο να ανέβω να φωνάξω, θα το έκανα, ότι το Χριστιανό κανείς από τους ανθρώπους που κατοικούν στη γη θα μπορέση να βλάψη. Και τι λέω από τους ανθρώπους; Ούτε αυτός ο τύραννος ,ο διάβολος, αν ο ίδιος ο Χριστιανός δεν αδικήσει από μόνος του τον εαυτό του. Και αν κάποιος θελήσει να κάνη κακό σε μας μάταια θα προσπαθήση.
Γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς