Ψυχοφελή μηνύματα...

[toula]

Την τριακοστή ημέρα του μήνα η εορτή των Αγίων Τριών Ιεραρχών και οικουμενικών Διδασκάλων ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ του Μεγάλου, ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ του Θεολόγου και ΙΩΑΝΝΟΥ του Χρυσοστόμου .
Έαρ χελιδών oυ καθίστησι μία,
Αι τρεις αηδόνες δε, των ψυχών έαρ.
Η αιτία για την οποία έγινε η εορτή αυτή των Τριών Ιεραρχών, είναι η έξης: Κατά τους χρόνους της βασιλείας του Αλεξίου του Κομνηνού, ο οποίος έγινε βασιλιάς μετά τον Βοτανειάτη, γύρω στο 1100 από την Γέννηση του Χριστού, τον καιρό, λέω, εκείνο, προέκυψε στην Κωνσταντινούπολη διαφορά και φιλονικία ανάμεσα στους λόγιους και ενάρετους άνδρες.
Δηλαδή, άλλοι από αυτούς έλεγαν ανώτερο τον Μέγα Βασίλειο, επειδή με τους λόγους του ερεύνησε την φύση των όντων, με τις αρετές του όμως έμοιαζε και συναγωνιζόταν τους Αγγέλους. Διότι δεν συγχωρούσε εύκολα, όσους αμαρτάνουν, αλλά ήταν σοβαρός στο ήθος και δεν είχε μέσα του κανένα γήινο. Κατώτερο όμως από τον Βασίλειο έλεγαν τον θείο Χρυσόστομο. Επειδή εκείνος, κατά κάποιον τρόπο, ήταν αντίθετος με τον Βασίλειο και εύκολα συγχωρούσε τους αμαρτάνοντες, και το ήθος του ήταν ελκυστικό στην μετάνοια. Άλλοι πάλι αντίθετα ύψωναν τον θείο Χρυσόστομο και τον έλεγαν ανώτερο από τον Βασίλειο και τον Γρηγόριο, διότι χρησιμοποιεί διδασκαλίες συγκαταβατικότερες και οδηγεί όλους με το σαφές και εύκολο της φράσεώς του, και ελκύει τους αμαρτωλούς σε μετάνοια. Και επειδή υπερβαίνει τους προηγούμενους δύο Πατέρες με το πολύ πλήθος των μελιρρύτων του συγγραμμάτων και με το ύψος και πλάτος των νοημάτων. Άλλοι πάλι, προσκείμενοι στα συγγράμματα του Θεολόγου Γρηγορίου, τον θεωρούσαν ανώτερο από τον Βασίλειο και τον Χρυσόστομο, διότι αυτός με το κομψό και χαριτωμένο της φράσεώς του και με το υψηλό και δυσνόητο των λόγων του και με το ανθηρό των λέξεων ξεπέρασε όλους τους σοφούς, τόσο τους παλαιούς και περιβόητους στην εξωτερική και ελληνική σοφία, όσο και τους νεώτερους και δικούς μας εκκλησιαστικούς. Έτσι από την παρόμοια διαφορά και φιλονικία διαιρέθηκαν σε τρία μέρη τα πλήθη των Χριστιανών και άλλοι λέγονταν Ιωαννίτες, άλλοι Βασιλείτες και άλλοι Γρηγορίτες.
Επειδή λοιπόν έτσι ήταν διαιρεμένοι οι Χριστιανοί και έτσι φιλονικούσαν οι λόγιοι άνδρες, για τον λόγο αυτόν εμφανίσθηκαν σε όνειρο οι τρεις αυτοί Ιεράρχες και Διδάσκαλοι, πρώτα ο καθ’ ένας χωριστά και έπειτα και οι τρεις ενωμένοι μαζί, στον τότε Ιωάννη, τον Επίσκοπο της πόλεως Ευχαΐτων, (η οποία και Ευτικατία λέγεται και απλά Εφλεέμ, η οποία βρίσκεται στην Γαλατία, και υπάγεται στον Μητροπολίτη Γαγγρών). Ήταν λοιπόν ο Ιωάννης αυτός άνδρας λόγιος και έμπειρος της ελληνικής παιδείας, όπως το μαρτυρούν τα συγγράμματα, που έχει εκπονήσει, και επί πλέον ήταν και άνθρωπος που είχε φθάσει στην κορυφή της αρετής Σ’ αυτόν, λέω, εμφανίσθηκαν και με ένα στόμα του λένε και οι τρεις «Εμείς ένα είμαστε κοντά στον Θεό, καθώς βλέπεις, και καμμία αντίθεση ή διαμάχη δεν έχουμε, αλλά στους διαφόρους καιρούς, που ζήσαμε, έτσι ο καθ’ ένας από εμάς από την χάρη του θείου κινούμενος Πνεύματος, διαφορετικές διδασκαλίες συνέγραψε. Και εκείνα που διδαχθήκαμε από το Άγιο Πνεύμα, αυτά και εκδώσαμε για την σωτηρία των ανθρώπων. Και πρώτος ανάμεσα σε εμάς δεν υπάρχει, ούτε δεύτερος, αλλά εάν πεις τον ένα, αμέσως και οι άλλοι δύο ακολουθούν.
Γι’ αυτό να διατάξεις αυτούς που φιλονικούν, να μη χωρίζονται εξ αιτίας μας. Διότι εμείς, όσο μπορούσαμε φροντίζαμε, τόσο όταν ήμασταν ζωντανοί, όσο και τώρα που βρισκόμαστε στους ουρανούς το να ειρηνεύουμε και να οδηγούμε τον κόσμο στη γνώση και στην ομόνοια και όχι να τον χωρίζουμε. Αλλά και σε μία ημέρα ένωσε και τους τρεις εμάς και να συνθέσεις και τα τροπάρια και τα άσματα της εορτής μας, όπως αρμόζει στη δική σου σύνεση, και κατόπιν να αναφέρεις στους Χριστιανούς, ότι ένα είμαστε κοντά στον Θεό. Βέβαια και εμείς μαζί θα συνεργήσουμε για τη σωτηρία εκείνων, που εκτελούν την κοινή μνήμη μας Επειδή και εμείς φαινόμαστε, ότι έχουμε κάποια παρρησία και δύναμη κοντά στον Θεό». Αφού είπαν αυτά οι Άγιοι, φάνηκαν ότι ανέβηκαν πάλι στους ουρανούς λάμποντας από φως υπέροχο και ονομάζοντας ο ένας τον άλλον με το όνομά του.
Αφού λοιπόν σηκώθηκε από τον ύπνο ο ιερός Ιωάννης έκανε όπως τον διέταξαν οι θείοι Ιεράρχες. Και το μεν πλήθος του λαού το καθησύχασε και εκείνους που φιλονικούσαν τους ειρήνευσε (διότι ήταν περιβόητος στην αρετή ο άνθρωπος, γι’ αυτό και ο λόγος του είχε δύναμη και πειθώ). Και παρέδωσε στην Εκκλησία του Θεού να επιτελεί αυτή την εορτή.
Και βλέπε, ω αναγνώστα, τη σύνεση και διάκριση αυτού του αγίου ανθρώπου. Επειδή βρήκε αυτόν τον Ιανουάριο μήνα, που είχε και τους τρεις αυτούς Ιεράρχες να εορτάζονται, τον Μέγα Βασίλειο κατά την πρώτη, τον Θεολόγο Γρηγόριο κατά την εικοστή πέμπτη και τον θείο Χρυσόστομο, κατά την εικοστή εβδόμη, για τον λόγο αυτόν τους ένωσε πάλι κατά την τριακοστή του ιδίου μηνός. Και τόσο στόλισε την Ακολουθία τους με κανόνες και τροπάρια και με λόγο εγκωμιαστικό, όπως έπρεπε σε τέτοιους μεγάλους Πατέρες της Εκκλησίας, ο χαριτώνυμος αυτός Ιωάννης ώστε φαίνονται, ότι αυτά συντέθηκαν τα άσματα της ακολουθίας αυτής κατά την νεύση και τον φωτισμό, όπως νομίζω, των τριών Αγίων Ιεραρχών. Διότι δεν έχουν απολύτως καμμία έλλειψη από τα επιχειρήματα εκείνα, που αποβλέπουν στον έπαινο των Αγίων. Έτσι τα τροπάρια αυτά είναι ανώτερα από όσα άλλα τροπάρια έγιναν μέχρι τώρα και από όσα στο μέλλον πρόκειται να γίνουν.
Ήταν δε κατά την στάση του σώματος και την μορφή του προσώπου ως εξής οι τρεις Ιεράρχες, μολονότι αναφερθήκαμε γι’ αυτό και στην ξεχωριστή εορτή του καθενός.
Ο θείος Χρυσόστομος, ήταν κοντός στο ανάστημα του σώματος, είχε μεγάλη κεφαλή, ήταν αδύνατος και πολύ λεπτόσαρκος, ήταν μακρομύτης και είχε πλατιά τα ρουθούνια, ήταν κίτρινος μαζί και άσπρος, είχε βαθουλωτούς τους οφθαλμούς και μεγάλους τους βολβούς Από αυτό συνέβαινε να λάμπει με πιο χαρούμενα βλέμματα, μολονότι ως προς τα άλλα μέλη του σώματος έδειχνε, ότι ήταν λυπηρός Είχε μεγάλο το μέτωπο και χωρίς τρίχες χαραγμένο με πολλές ρυτίδες Είχε αυτιά μεγάλα και το γένειο μικρό και ωραιότατο, στολισμένο με λίγες άσπρες τρίχες Από δε την νηστεία είχε τα σαγόνια στην άκρη βαθουλωμένα.
Τόσο όμως είναι απαραίτητο να πούμε γι’ αυτόν τον Άγιο, ότι με τους λόγους και τη ρητορική του ευφράδεια φάνηκε ανώτερος από όλους τους σοφούς και ρήτορες των Ελλήνων. Ιδιαίτερα και κατ’ εξαίρεση με το πλάτος των νοημάτων και με το καθαρό και ζωντανό του λόγου. Μάλιστα τόσο πολύ σαφήνισε και εξήγησε την θεία Γραφή, όπως κανένας άλλος και με τις διδασκαλίες του αυτές τόσο πολύ βοήθησε και αύξησε το κήρυγμα του Ευαγγελίου, ώστε, αν ο Άγιος αυτός δεν υπήρχε, (μολονότι και είναι τολμηρό να το πει κανείς) έπρεπε πάλι να γίνει μία δευτέρα παρουσία του Χριστού στη γη. Τόσο μεγάλος έγινε ο χρυσορρήμων αυτός στην πρακτική και θεωρητική φιλοσοφία, σε σημείο που υπερέβαλε όλους μαζί τους ενάρετους, γενόμενος πηγή της αγάπης και ελεημοσύνης και όλος όντας πάραυτα φιλαδελφία και διδασκαλία.
Αυτός λοιπόν, αφού έζησε χρόνους εξήντα τρείς και αφού ποίμανε την Εκκλησία του Χριστού, προς αυτόν εξεδήμησε.
Ο Μέγας Βασίλειος ήταν ως προς την στάση και το ανάστημα του σώματος πολύ υψηλός. Ήταν αδύνατος και ολιγόσαρκος, μαύρος μαζί και κίτρινος στο χρώμα, ήταν μακρομύτης, είχε τα φρύδια στρογγυλά, ενώ το δέρμα, που είναι επάνω από τα φρύδια, το είχε συμμαζεμένο, φαινόταν όμοιος με έναν που συλλογίζεται και προσέχει στον εαυτό του. Είχε το πρόσωπο ζαρωμένο με λίγες ζαρωματιές, είχε τα μάγουλα μακριά και τους μήνιγγες δασείς από τρίχες συνεστραμμένες και κυκλοειδείς. Εξωτερικά φαινόταν, ότι είχε λίγο κομμένες τις τρίχες. Το γένειο ήταν αρκετά μακρύ και οι τρίχες ήταν ανακατεμένες, δηλαδή μαύρες μαζί με άσπρες.
Αυτός ο Άγιος ξεπέρασε στην παιδεία των λόγων όχι μόνο τους σοφούς και λόγιους, που ήταν στην εποχή του, αλλά και αυτούς ακόμη τους παλαιούς. Διότι, αφού έφθασε σε κάθε είδος παιδείας, σε κάθε μία από αυτές το κράτος και την νίκη απόκτησε. Και όχι μόνο αυτά, αλλά άσκησε και την έμπρακτη φιλοσοφία και με την πράξη ανέβηκε στη θεωρία των όντων. Εξ αιτίας αυτών ανέβηκε και στον θρόνο της αρχιεροσύνης, όταν έγινε σαράντα ετών και, αφού ποίμανε τήν Εκκλησί¬α πέντε χρόνια, εξεδήμησε προς Κύριον.
Ο Θεολόγος πάλι Γρηγόριος ήταν μέτριος ως προς τη θέση και το ανάστημα του σώματος λίγο κίτρινος μαζί και χαρούμενος στο ύφος. Είχε μικρή και πλατειά τη μύτη, είχε τα φρύδια ίσια, έβλεπε ήμερα και καταδεκτικά, είχε το δεξιό μάτι μικρότερο από το αριστερό και φαινόταν ένα σημάδι πληγής στην άλλη άκρη του οφθαλμού του. Είχε το γένειο αρκετά πυκνό, όχι όμως και μακρύ. Ήταν φαλακρός και άσπρος στην κεφαλή, έδειχνε ότι τα άκρα του γενείου του ήταν σαν καπνισμένα. Αξίζει να πούμε για τον Θεολόγο αυτόν, ότι, αν κάποιος έπρεπε να γίνει ένας στύλος έμψυχος και ζωντανός, αποτελούμενος από όλες τις αρετές, αυτός ήταν ο Μέγας αυτός Γρηγόριος. Διότι, αφού νίκησε με τη λαμπρότητα της ζωής του, εκείνους που διακρίνονταν κατά την πράξη, σε τέτοια κορυφή της θεωρίας ανέβηκε, ώστε όλοι νικιόνταν από τη σοφία που είχε, τόσο στους λόγους, όσο και στα δόγματα. Γι’ αυτό απόκτησε κατ’ εξαίρετο τρόπο και το να επονομάζεται Θεολόγος.
Ποίμανε και την Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως δώδεκα χρόνους, ζώντας επάνω στη γη γενικά ογδόντα χρόνια.
(Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου, Συναξαριστής, τ. Γ, έκδ. Συνοδία Σπυρίδωνος Ιερομονάχου, Ι. Καλύβη «Άγιος Σπυρίδων Α΄» Νέα Σκήτη Άγιον Όρος σ. 200-205).

[toula]

Ο τίτλος αυτής της ομιλίας είναι προβληματισμοί για το μέλλον της Παιδεία μας ,
διότι μόνο αν έχουμε μια στάση αυτοκριτικής θα καταλάβουμε ποιο είναι το πρόβλημα για να μπορέσουμε να περάσουμε στη θεραπεία. Διότι σήμερα η παιδεία μας έχει φτάσει στο σημείο να μοιάζει με έναν ετοιμοθάνατο ασθενή, τον οποίο άνθρωποι πονηροί ψάχνουν την ευκαιρία τραβώντας τα καλώδια να αποτελειώσουν.
Σήμερα εορτάζουμε τους Τρεις Ιεράρχες: τον Μέγα Βασίλειο, τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο και τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο. Τρεις θεμέλιοι λίθοι για να οικοδομήσουμε αρετές και πνεύμα στα νέα παιδιά.
Κάθε εορτή μέσα στη ζωή της εκκλησίας δεν είναι απλά και μόνο η ενθύμιση προσώπων ή γεγονότων, αλλά μια σπουδαία ευκαιρία να γνωρίσουμε τις Χριστοκεντρικές αλήθειες αυτών των σπουδαίων Αγίων ανδρών, που αν με αυτές μπολιάσουμε την παιδεία τότε αυτή θα αρχίσει να ανθίζει ξανά.
Τίθεται όμως ένα ερώτημα. Έχει άραγε νόημα η εορτή αυτή; Είναι αυτοί οι Άγιοι στην ύλη της ζωής μας; Όλοι τους έζησαν πριν από 17 αιώνες, τι έχουν άραγε να μας πουν στο σήμερα;
Καθόμαστε και κάνουμε θεσμικές συζητήσεις τι θα κάνουμε αυτή την ημέρα , εκδηλώσεις, εκκλησιασμός, τι θα γίνει με τα παιδιά , τι λένε τα χαρτιά, το Υπουργείο.
Σκέφτηκε κανένας να πει, ότι γιορτάζουμε τους τρεις μεγίστους φωστήρες της Τρισηλίου Θεότητος, ποιοι ήταν αυτοί , τι έκαναν και τι μαρτυρία έδωσαν στη ζωή τους και πως μπορούμε να κοινωνήσουμε από το πνεύμα και την σοφία τους.
Οι Τρείς Ιεράρχες τιμούνται και εορτάζονται πρωτίστως ως Άγιοι. Μια λέξη στις μέρες μας παρεξηγημένη που στο κοσμικό πνεύμα ισούται περισσότερο με εξωγήϊνο ή με ον που έχει κάποια υπερφυσικά χαρίσματα. Άγιος είναι ο θεραπευμένος άνθρωπος. Αυτός που ο έρωτας του για τον Χριστό και τον κόσμο τον οδήγησε στην οντολογική του θεραπεία. Ο Χριστοποιημένος άνθρωπος.....
Ποιός μιλάει σήμερα για Αγιότητα , για ανθρώπους που νίκησαν τον θάνατο με τη ζωή του Χριστού;
Λέει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ότι “παιδεία μετάληψις αγιότητος εστί”. Εμείς όμως θέλουμε μια παιδεία που τα παιδιά μας, αντί να μεταλαμβάνουν αλήθεια, αγιότητα και προοπτική κατα χάριν Θεώσεως, φορτώνονται πληροφορίες που τις ονομάζουμε σχολική ύλη και όλο αυτό θα καταλήξει ένα χαρτί σε μια κορνίζα στον τοίχο και η καρδιά των παιδιών θα συνεχίσει να παραμένει άδεια. Η ψυχή θα είναι ακόμα διψασμένη και ο νέος αντί να διψάει για γνώση ώστε να ενωθεί με τον Θεό και τον συνάνθρωπο σύμφωνα με τους Τρεις Ιεράρχες, θα ψάχνει τη γνώση για να κατακτήσει τον κόσμο ακόμα και αν χρειαστεί να πατήσει επι πτωμάτων.
Οι Τρεις Ιεράρχες δεν ήθελαν τους χριστιανούς νέους ανθρώπους χωρίς κριτική σκέψη, χωρίς ευρύτητα γνώσεων, χωρίς γενικότερο προβληματισμό. Τους ήθελαν μέσα στην κοινωνία και τη ζωή, μετόχους των κοινωνικών ανησυχιών και φιλοσοφικών ρευμάτων.
Λένε οι Άγιοι ότι όπλα μας είναι η προσευχή και η αγάπη προς τους εχθρούς. Με αυτά τα όπλα μπορεί να μεταμορφωθεί ο κόσμος σήμερα.
Οι Τρεις Ιεράρχες αντιδρούν σε μια επιφανειακή πνευματικότητα, σε
ένα ακίνδυνο χριστιανισμό, σε μια πίστη που τυφλώνει και σε μια εκκλησία που δεν είναι η οδός της αληθινής σωτηρίας και ζωής, που δεν ξεδιψάει την ψυχή του ανθρώπου αλλά γίνεται μέσο στα χέρια των ισχυρών για τη χειραγώγηση και εκμετάλλευση ανθρώπων και λαών. Μην ξεχνάμε ότι κυνηγήθηκαν και από ανθρώπους της Εκκλησίας εκείνης της εποχής.
Οι Τρεις Ιεράρχες δεν μπορούν να συμβιβαστούν με την υποκρισία των βολεμένων χριστιανών: «ξέρω πολλούς», λέει ο Χρυσόστομος, «που νηστεύουν και προσεύχονται και στενάζουν, επιδεικνύοντας κάθε λογής αδάπανη ευλάβεια. Ενώ ούτε ένα οβολό δε δίνουν στους θλιβομενους. Τι κέρδος έχουν από την υπόλοιπη αρετή τους; Γι’ αυτούς η βασιλεία των ουρανών είναι κλειστή». Και ο Γρηγόριος συμπληρώνει: «Μη τεντώνεις τα χέρια σου στον ουρανό αλλά στα χέρια των φτωχών. Αν εκτείνεις τα χέρια σου στα χέρια των φτωχών έπιασες την κορυφή του ουρανού».
Η σημερινή παιδεία αλλά και η κοινωνία γενικότερα, ξεκινώντας από το σπίτι, κοιτάει το “φαίνεσθαι” και αγνοεί την ουσία του “είναι”. Ζούμε σε μια κοινωνία που βαδίζουμε με το δόγμα “τι θα πεί ο κόσμος” και όχι τον δρόμο του Κυρίου και σε αυτές τις ράγες εγκλωβίζουμε τις προσωπικότητες , τη γνώση και την παιδεία των νέων μας.
Αντί να έχουμε Ουράνιες προοπτικές μέσα από τα πρότυπα των Αγίων,
δίνουμε στα παιδιά μας προοπτικές που οδηγούν την ύπαρξή τους στον γκρεμό.
Σήμερα ένα like σε μια ρετουσαρισμένη φωτογραφία στο facebook ή στο
instragram έχει δυστυχώς περισσότερη αξία από τη βοήθεια στον
συνάνθρωπο και την καλλιέργεια της καρδιάς, όλα δυστυχώς για την εικόνα και το ψεύτικο χειροκρότημα, μέχρι να σβήσουν τα κοσμικά φώτα.
Αναφέρονται οι Τρείς Ιεράρχες ως προστάτες της παιδείας .Αλήθεια όμως ποια παιδεία να προστατέψουμε; Βασικά η σημερινή παιδεία δεν χρήζει προστασίας αλλά μεταμορφώσεως.Σ ε μια παιδεία που σε γενικές γραμμές παραπαίει, που δυστυχώς καθορίζεται από ένα τεχνοκρατικό ευρωπαϊκό προσανατολισμό ώστε να καταντάμε χρησιμοθηρικά ,βιολογικά όντα με μια ξερή γνώση (η οποία μπορεί να είναι και διαστρεβλωμένη πολλές φορές) και όχι να γινόμαστε πρόσωπα που έχουν προσκληθεί για να γίνουν Θεοί κατά Χάριν.
Οι τρείς Ιεράρχες όμως έθεσαν ως βάσεις της ολοκληρώσεως του ανθρώπου , την αρμονική σύζευξη της σοφίας και της αρετής με σκοπό τη θέωση.
Θέωση: . . . Μια λέξη που στον υλιστικό και μεθυσμένο απο ψευτιά δυτικό κόσμο μοιάζει με λέξη βγαλμένη απο ταινία του Χόλυγουντ.
Σε μια κοινωνία που ψάχνεται σε δικαιωματισμούς και σε νοήματα χωρίς ζωή όπως το να σκοτώνουμε τον άνθρωπο πριν γεννηθεί και να τον βάζουμε σε ένα φούρνο για να τον διαλύσουμε όταν πεθάνει , η εκκλησία μιλάει για μια πραγματική οντολογική ένωση με τον Θεό και τοποθετεί τον άνθρωπο εκεί που του αξίζει ως Βασιλέα της Κτίσεως όπως διαβάζουμε στο κεφάλαιο της Γεννέσεως.
Γι’αυτό και σήμερα χρειαζόμαστε τους Τρείς Ιεράρχες για να μας θυμίσουν και πάλι πως ο αληθινός προορισμός της παιδείας δεν μπορεί να είναι παρά αυτό που εκείνοι βίωσαν και μας παρέδωσαν:
Ο συνδυασμός της γνώσης με την αρετή, αποβλέποντας σε μία συνολική ολοκλήρωση του ανθρώπου! Γιατί εκείνος που κατέχει μόνο τη γνώση αλλά όχι και την αρετή αποδεικνύεται εν τέλει επιζήμιος.
Λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος: “Εκείνος που συγκεντρώνει γνώση, συγκεντρώνει πόνο, η χαρά που προσφέρει εκείνο που ανακάλυψε του αφαιρεί η λύπη για εκείνο που δεν γνωρίζει ακόμα”
Σήμερα αν θέλουμε η παιδεία μας να έχει ένα πνευματικό και καρποφόρο μέλλον οφείλουμε τις αλήθειες των Ιεραρχών να τις χρησιμοποιήσουμε ως υλικά για να οικοδομήσουμε μια παιδεία που είναι άξια της ιστορίας μας, μια παιδεία που δεν θα καλλιεργεί μόνο “μυαλά” αλλά θα μεταμορφώνει και καρδιές.
Εχουμε ένα σύστημα παιδείας που δεν οικοδομεί προσωπικότητες αλλά ανθρώπους ρομπότ όπως έλεγε και ο Άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς. Ενα σύστημα παιδείας που η όλη μας η αγωνία εξαντλείται στη μάχη να βγει η ύλη αλλά όχι να βγει το πνευματικό άνθος που έχουν τα παιδιά μέσα τους. Είναι μια παιδεία που δεν τη θέλουμε και δεν μας χρειάζεται διότι δεν έχει ζωή.
Έχουμε μια παιδεία που τα παιδιά κυνηγούν βαθμολογίες για να δείξουν οι γονείς τους ότι το παιδί τους έχει καλύτερους βαθμούς από το παιδί της γειτόνισσας. Καμαρώνουμε για χαρτιά στον τοίχο αλλά όχι για ολοκληρωμένους ανθρώπους που κοσμούν με αγάπη την οικουμένη.
Δυστυχώς εγκωβίζουμε την προαίρεση, την ελευθερία των παιδιών αντί να τις καλλιεργήσουμε και να τις παιδαγωγήσουμε. Πως ; Κατά Χριστόν.
Σε τι μπορεί να μας προσφέρει μια παιδεία η οποία εγκλωβίζει τον άνθρωπο, τον βάζει σε κουτάκια, τον απομονώνει, του τοποθετεί την αντίληψη σε συγκεκριμένους δρόμους που οδηγούν στον γκρεμό αλλά όχι στον ουρανό;
Για να απαντήσουμε στο ερώτημα τι παιδεία θέλουμε, οφείλουμε πρώτα να απαντήσουμε σε ένα άλλο ερώτημα. Τι παιδιά και τι μέλλον θέλουμε; Θέλουμε μια παιδεία που θα τροφοδοτεί τα παιδιά με έναν όγκο πληροφοριών, πολλές φορές με προπαγάνδα διάφορων σκοτεινών μηχανισμών ή μία παιδεία που θα μεταδίδει ουσία γνώσης, ήθος , πνεύμα αγάπης και αγιότητα ;
Το σημερινό σύστημα παιδείας αγαπητοί μου δυστυχώς ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΚΑΡΔΙΑ. Οφείλουμε να καλλιεργήσουμε τις καρδιές των παιδιών ώστε να θεραπευτούν από τα πάθη για να μπορούν να διαλέγουν το αγαθό.
Μπορεί να βγάζουμε ανθρώπους με πτυχία αλλά δεν βγάζουμε ανθρώπους με καρδιά. Νέους που μπορεί να έχουν ένα χαρτί στον τοίχο αλλά είναι ανίκανοι να θυσιαστούν , να αγαπήσουν, να προσφερθούν για τον Θεό και στον συνάνθρωπο. Νέοι άνθρωποι που μπορεί να ξέρουν άπταιστα μια τέχνη αλλά χωρίς την τέχνη της αγάπης και της διακρίσεως, οποιαδήποτε γνώση γίνεται περίστροφο κατά της ανθρωπότητας.
Οι Τρείς Ιεράρχες λένε όχι στη μονόπλευρη και μονοδιάστατη παιδεία, όχι στην άκαρπη γνώση, τον στείρο επαγγελματισμό και τον καταναλωτικό ωφελιμισμό. Ναι στην θεανθρώπινη παιδεία τη φωτιστική και αγιαστική. Μια παιδεία που αφορά τον όλο άνθρωπο ως ψυχοσωματική ύπαρξη, που δεν τον αλλοτριώνει κόβοντάς τον από τις πνευματικές του ρίζες και δεν παραδίνει τα υπαρξιακά του οράματα στη μανία της στείρας γνώσης και της πληθωρικής πληροφορίας. Μια παιδεία που διασπά την υπαρξιακή ενότητα του ανθρώπου, το σώμα από την ψυχή, την καρδιά από το νου, δεν μπορεί να ανταποκριθεί στο αίτημα της εποχής μας για ενάρετη επιστήμη και για εφαρμοσμένη αρετή.
Οι Τρείς Άγιοι Ιεράρχες της Εκκλησίας μας ήταν , γόνοι καταξιωμένων κοινωνικά, οικονομικά και μορφρωτικά οικογενειών. Κάτοχοι αξιοζήλευτης παιδείας και καλλιέργειας που εκλήσσει ακόμη καὶ σήμερα. Παρόλα αυτά στὴν κορύφωση της καριέρας τοὺς εγκαταλείπουν τὰ πάντα: τιμητικὰ καθηγητικὰ καθήκοντα, προσοδοφόρο δικηγορία κιὶ ρητορική, περίφημα εκκλησιαστικά αξιώματα. Αρνούνται τον κόσμο του πλούτου , της δόξας και της εξουσίας. Αποσύρονται στην έρημο επιλέγοντας τη σκληρότατη άσκηση μορφώνουν εκεί τον εσωτερικό άνθρωπο και δοκιμάζουν τις αντοχές της σχέσης τους με τον Θεό και σπουδάζουν με δάκρυα τη ζωή του Πνεύματος. Γνώση και επιστήμη από την μία και προσευχή και άσκηση από την άλλη είναι οι δύο ράγες ώστε να βαδίσει ο άνθρωπος στον δρόμο άνωθεν σοφίας και εσωτερικής πνευματικής ολοκλήρωσης.
Σήμερα εμείς τι λέμε στα παιδιά ; Να σπουδάσεις για να έχεις λεφτά, να περάσεις καλά και να κάνεις ό,τι θέλεις. Όχι να σπουδάσεις για να καλλιεργήσεις τον εαυτό σου και να γίνεις χρήσιμος στην κοινωνία, με θυσιαστική αγάπη. Μακάριοι οι γονείς που καλλιεργούν με αυτόν τον τρόπο τα παιδιά τους.
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει ότι πρέπει να «φυτευθούν» στο αναπτυσσόμενο παιδί οι ιδιότητες του Θεού, δηλαδή η αγαθότης, το αόργητον, το ευεργετικόν, το φιλοσοφικόν». Ο Μέγας Βασίλειος τονίζει ότι πρωτίστως πρέπει να φροντίζουμε για την επιμέλεια και την κάθαρση της ψυχής. Αυτή είναι, λέει, η αληθινή παιδεία: Η επιμέλεια, η θεραπεία και η καλλιέργεια της ψυχής. Και ως ειδικότερη επιδίωξη της αγωγής θεωρεί ο Μέγας Βασίλειος την πνευματική πρόοδο του ανθρώπου και την απόκτηση των τεσσάρων βασικών αρετών: της σοφίας, της σωφροσύνης, της ανδρείας και της δικαιοσύνης. Η παιδεία πού αποβλέπει στη χριστιανική ζωή και τον εξαγνισμό του ανθρώπου.
Αυτήν οι Τρεις Ιεράρχες ονομάζουν τέχνη τεχνών και «παρ΄ ημίν αγαθόν το πρωτον».
Αγαπούσαν την κλασσική παιδεία οι Τρείς Ιεράρχες και την αξιοποίησαν γιατί ήθελαν την αλήθεια δοσμένη με κάλλος. «Κι αν η αλήθεια του Χριστού είναι ο καρπός», δίδασκε ο Μ. Βασίλειος, «η κοσμική σοφία είναι το φύλλωμα που προσδίδει στο δένδρο την ομορφιά του». «Κι όταν συναντούμε σ’ αυτήν κάτι βλαβερό», συμβούλευε τους νέους, «θα το απομακρύνουμε όπως τα αγκάθια από το τριαντάφυλλο».
Θα πει κανείς: όλα αυτά είναι πολύ ωραία, αλλά αποτελούν όνειρα …. Κι όμως, η πρόταση των Τριών Ιεραρχών για την παιδεία είναι αφάνταστα πρωτοποριακή, ακόμη και για την εποχή μας. Λέγει ο Χρυσόστομος: «Τα παιδιά δεν πρέπει να διδάσκονται όσα θέλει ο δάσκαλος, αλλά όσα οι μαθητές είναι ικανοί να αφομοιώσουν».
Θέλουμε μια παιδεία που ο καθηγητής και ο μαθητής δεν θα είναι απέναντι αλλά ο ένας δίπλα στον άλλον. Μια σχέση που θα αντικατροπτίζει την ομορφιά της σχέσης πατέρα και παιδιού , Θεού και ανθρώπου και όχι μια ξερή σχέση θεσμικών θέσεων. Μια σχολική αίθουσα που θα είναι πρώτα οικογένεια και το θρανίο θα είναι το τραπέζι μετάδοσης πνευματικών αγαθών. Τέτοιες προοπτικές οφείλουμε να δώσουμε στη σημερινή παιδεία.
Γι’ αυτό και –κατά τον Άγιος Γρηγόριο- ο δάσκαλος πρέπει εγκαίρως να διακρίνει τις κλίσεις των μαθητών του και να υποδεικνύει στους εφήβους ποιους κλάδους και ποια επαγγέλματα να ακολουθήσουν. Για να το πετύχει αυτό ο δάσκαλος, και γενικά για να πετύχει στο έργο του, πρέπει –κατά τον Βασίλειο- ο δάσκαλος να έχει γνώσεις της ψυχολογίας του ανθρώπου, να μελετά τις θείες Γραφές, να είναι ακέραιος στον χαρακτήρα και να έχει τελικά κάτι θεϊκό μέσα του: να έχει το χάρισμα της διδασκαλίας». Διότι «ου πάντες διδάσκαλοι».
Η σχέση δάσκαλου-μαθητή πρέπει να είναι μια σχέση αγάπης και αλληλοσεβασμού.
Το να αγαπά ο δάσκαλος τον μαθητή και να αγαπιέται από αυτόν, «το φιλείν και φιλείσθαι» όπως ακριβώς λέει, είναι το στοιχείο εκείνο που βοηθάει ουσιαστικά να γίνει αποδοτική η διδασκαλία. Ο καλός δάσκαλος κατά τον Χρυσόστομο εμπνέει, προσελκύει και πείθει, (MG. 57327 ) Δεν είναι εγωιστής ούτε αλαζόνας, δε διακρίνεται για το εξουσιαστικό του ύφος, έχει πνεύμα μαθητείας, δεν περιαυτολογεί. Είναι ταπεινός έχοντας συναίσθηση των ατελειών και αδυναμιών του. Γνωρίζει καλά «ότι η επιείκεια είναι πιο δυνατή από τη βία», (MG. 57,61 ).
Ο παιδαγωγός πρέπει να επιδεικνύει δημοκρατικό πνεύμα και να σέβεται τη γνώμη των μαθητών του, ( MG. 60,35-36 ). Απέναντι τους να είναι απλός, ειλικρινής, απονήρευτος, άδολος. Να αποφεύγει την ειρωνεία και την υποκρισία. (MG. 61,404-406 ). Οι δάσκαλοι κατά τον Άγιο Πατέρα δεν πρέπει να είναι φορτικοί και πιεστικοί αλλά φιλόστοργοι. (MG. 62,402-403 ). Οφείλουν να υπερβάλλουν σε φιλοστοργία τους φυσικούς πατέρες. «Ο λόγος (του δασκάλου)», λέει ο Χρυσόστομος πρέπει να είναι «λόγος ανθρώπου που διδάσκει μάλλον παρά ελέγχει, που παιδαγωγεί παρά τιμωρεί, που βάζει τάξη παρά που διαπομπεύει, που διορθώνει παρά που επεμβαίνει στη ζωή του άλλου (του μαθητού)», (MG. 61 593-594).
Το καλύτερο που μπορεί να κάνει ένας δάσκαλος για τον μαθητή είναι να γονατίσει στον Θεό για να φωτίσει την καρδιά του ιδιου αλλά και του μαθητευομένου. Η προσευχή είναι το καλύτερο φάρμακο που χρειάζονται οι καρδιές των παιδιών.
Ο Θεός αγαπητοί μου είναι το πρότυπο της αγάπης. Ο Θεός είναι αγάπη. Αυτό που έχουν ανάγκη τα παιδιά, αυτό που έχουμε ανάγκη εμείς, είναι να αφήσουμε στον Θεό περισσότερο χώρο στην καρδιά μας και στη ζωή μας. Ας το τολμήσουμε. Για τον εαυτό μας και τα παιδιά. Για το σήμερα και το αύριο. Αλλά και γι’ αυτήν την αιωνιότητα.
Ποια μορφή όμως υπάρξεως δίνουμε στα παιδιά μας ; Αυτό το ερώτημα οφείλουμε να απαντήσουμε όλοι μας.
Αρκεί η γνώση του κόσμου τούτου;
Και αυτή τη γνώση πως την χρησιμοποιώ; Αν αυτή δεν έχει μέσα της αγάπη και θυσία τότε είναι καταστροφική και για αυτόν που τη δίνει και για αυτόν που την δέχεται. Δεν οικοδομεί την ύπαρξη του ανθρώπου όταν η γνώση δεν υπηρετεί τον άνθρωπο.
Ας παντρέψουμε λοιπόν τη γνώση με την αγάπη. Ποια όμως αγάπη ; Όχι την ανθρωποκεντρική αγάπη, την υλική , την κτητική αλλά την εν Χριστώ αγάπη, τη σταυρική αγάπη δηλαδή την αγάπη που θυσιάζεται και δεν ζητάει τίποτα για τον εαυτό της αλλά προσφέρεται απλόχερα.
Ας ευχηθούμε όλη η Τρισήλιος Θεότης πού φώτισε τους τρεις μέγιστους φωστήρες και διδασκάλους της οικουμένης, να φωτίσει και εμας, ώστε να πορευτούμε στον δρόμο της σωτηρίας.3
π. Σπυρίδων Σκουτής - euxh .gr
euxh.gr - Προβληματισμοί για το μέλλον της Παιδείας

[toula]

Μέσα σε λίγες ώρες η ζωή ξεγυμνώθηκε μπροστά μας.
Οι φόβοι μας ούρλιαξαν και πάλι.
Η θνητότητα μας φώναξε παρόν.
Άνθρωποι νέοι, μάνες, οικογένειες που το πρωί είχαν φωνές και το βράδυ βυθίστηκαν στη σιωπή.
Ο θάνατος δεν ζήτησε άδεια.
Ήρθε απρόσκλητος και διέλυσε όνειρα, σχέδια, αγάπες, φιλίες και σχέσεις.
Η ζωή σώπασε.
Παντού απόκοσμη ησυχία.
Σιωπή που κραυγάζει για ζωή. Σκοτάδι που ζητάει λίγο φως.
Τα τραγικά γεγονότα των ημερών δεν συγκλονίζουν μόνο γιατί είναι σκληρά.Συγκλονίζουν γιατί μας θυμίζουν την αλήθεια που προσπαθούμε να ξεχάσουμε:
η ζωή δεν είναι βεβαιότητα, ούτε πρόγραμμα, ούτε έλεγχος.
Είναι εύθραυστη ανάσα.
Το απρόοπτο δεν ραγίζει μόνο καρδιές.
Ραγίζει την ψευδαίσθηση ελέγχου που μας νανουρίζει.
Ξαφνικά η κοινωνία παγώνει. Φόβος, σοκ, σιωπή.
Γιατί όταν πεθαίνει ο άλλος, αδελφός και φίλος, ο διπλανός της ζωής, για μια στιγμή πεθαίνει και η ψεύτικη ασφάλεια μας.
Ζούμε σε έναν κόσμο εξαντλημένο, που τρέχει για να μη νιώθει και γεμίζει τον χρόνο για να μη συναντήσει το κενό του.
Όμως ο θάνατος σκίζει αυτό το πέπλο.
Μας αναγκάζει να κοιτάξουμε κατάματα το εύθραυστο της ύπαρξης και την αλήθεια της ανθρώπινης αδυναμίας.
Κι όμως, μέσα σε αυτό το σκοτάδι, δεν είναι όλα νύχτα.
Ο Χριστός δεν ήρθε να εξηγήσει τον θάνατο.
Ήρθε να τον διαπεράσει. Να τον νικήσει με την Ανάσταση.
Να φανερώσει πως η τελευταία λέξη δεν είναι ο τάφος, αλλά η ζωή.
Εδώ βρίσκεται η μόνη αληθινή παρηγοριά.
Όχι στα εύκολα λόγια, ούτε στις πρόχειρες παρηγοριές, αλλά στην ελπίδα ότι τίποτε δεν τελειώνει εδώ.
Ότι ο πόνος δεν έχει τον τελευταίο λόγο.
Όταν όλα γκρεμίζονται απρόσμενα, μένει Αυτός που δεν γκρεμίζεται.
Η ζωή είναι εύθραυστη.
Ο θάνατος πραγματικός.
Αλλά το φως του Χριστού ισχυρότερο από κάθε σκοτάδι.
Γιατί τελικά δεν μας κρατά όρθιους η ασφάλεια, αλλά η μυστική Παρουσία Εκείνου.
-π.Λίβυος-

[toula]

Πολλές φορές ἀκοῦμε τούς χριστιανούς νά λένε:
«Ἄν ζούσαμε κι’ ἐμεῖς στήν ἐποχή τῶν Ἀποστόλων καί ἀξιωνόμασταν νά δοῦμε τό Χριστό, ὅπως Τόν εἶδαν ἐκεῖνοι, θά γινόμασταν ἅγιοι, ὅπως ἔγιναν κι’ αὐτοί».
Ὅσοι σκέφτονται ἔτσι, ξεχνοῦν ὅτι Ἐκεῖνος πού μιλοῦσε στόν καιρό τῶν ἀποστόλων, μιλάει καί τώρα.
;Ἴσως ὅμως καί πάλι νά πεῖ κάποιος :
«Μά δέν εἶναι τό ἴδιο πράγμα νά δεῖ κανείς τό Χριστό μέ τά μάτια του, ὅπως Τόν εἶδαν οἱ ἀπόστολοι, καί ν’ ἀκούει μόνο τά λόγια Του ἀπό ἄλλους ἤ νά τά διαβάζει στή Γραφή, ὅπως ἐμεῖς σήμερα».
Κι’ ἐγώ ἀπαντῶ, ὅτι δέν εἶναι ὁπωσδήποτε τό ἴδιο τό τότε καί τό τώρα. Ἀλλά τό τωρινό εἶναι πολύ μεγαλύτερο ἀπό ἐκεῖνο πού ἔζησαν οἱ Ἀπόστολοι, κι’ εὐκολότερα μᾶς φέρνει στήν πίστη!
Μήν παραξενεύεστε. Μόνο ἀκοῦστε με.
Τότε ὁ Κύριός μας φαινόταν στούς ἀχάριστους Ἰουδαίους ὡς ἕνας πλάνος καί τιποτένιος ἄνθρωπος, ἐνῶ τώρα κηρύσσεται σέ μᾶς ὡς Θεός ἀληθινός.
Τότε ἔτρωγε μέ τελῶνες καί ἄλλους ἁμαρτωλούς, τώρα ὅμως κάθεται στά δεξιά τοῦ Θεοῦ Πατέρα καί τρέφει ὁλόκληρο τόν κόσμο. Τότε καταφρονιόταν κι’ ἀπό τούς πιό ἀσήμαντους ἀνθρώπους.
Τώρα προσκυνεῖται ἀπό βασιλεῖς καί ἄρχοντες ὡς Υἱός τοῦ Θεοῦ, καί δοξάζει αὐτούς πού Τόν προσκυνοῦν «ἐν πνεύματι καί ἀληθείᾳ».
Τότε Τόν θεωροῦσαν σάν ἕναν ἄνθρωπο φθαρτό καί θνητό, πού ἔτρωγε καί ἔπινε καί κοιμόταν καί κοπίαζε καί ἵδρωνε καί γενικά, ἔκανε ὅλα τ’ ἀνθρώπινα.
Τότε λοιπόν, καί ὄχι τώρα, ἦταν παράξενο καί δύσκολο ν’ ἀναγνωρίσει κανείς ὡς Θεό Ἐκεῖνον, πού εἶχε αὐτά τά ταπεινά καί ἀνθρώπινα στοιχεῖα.
Γι’ αὐτό καί τόν Πέτρο, πού εἶπε «σύ εἶ ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος», τόν μακάρισε ὁ Χριστός, λέγοντας:
«Μακάριος εἶ, Σίμων Βαριωνᾶ, ὅτι σάρξ καί αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέ σοι, ἀλλ’ ὁ Πατήρ Μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς».
Ὅποιος λοιπόν δέν ὑπακούει μέ πίστη καί ταπείνωση στό Χριστό, πού μιλάει καί τώρα μεσα ἀπό τό ἅγιο Εὐαγγέλιό Του, ὅποιος ἀμφισβητεῖ ἤ ἀπορρίπτει ὅσα εἶπε καί ἔκανε τότε ὁ Χριστός, ἐκεῖνος, ἔστω κι ἄν ἔβλεπε τόν ἴδιο τόν Κύριο νά θαυματουργεῖ καί Τόν ἄκουγε νά διδάσκει, θά ὀλιγοπιστοῦσε.
Τί λέω;
Ὄχι μόνο θά ὀλιγοπιστοῦσε, ἀλλά φοβᾶμαι πώς θά γινόταν τελείως ἄπιστος καί θά βλασφημοῦσε τό Χριστό, νομίζοντάς Τον σάν ἀντίθετο ἤ μάγο ἤ τσαρλατάνο, καί ὄχι ἀληθινό Θεό…
Ἄς μή γελιόμαστε.
Κι ἄς μήν παίρνουμε στό λαιμό μας καί ἄλλες ψυχές, «πλανῶντες καί πλανώμενοι».
Μποροῦμε καί σήμερα καί πάντα νά μιμηθοῦμε τούς ἁγίους στήν προαίρεση, τήν προθυμία, τήν ταπείνωση καί τήν ἀγάπη.
Γιατί καί οἱ ἅγιοι σάν κι’ ἐμᾶς ἦταν, ἀλλά ἄφηναν τή ζωή τους νά ὁδηγηθεῖ ἀπό τό θέλημα τοῦ Θεοῦ.
Ἄς συντριβοῦμε κι’ ἄς χύσουμε καυτά δάκρυα μετάνοιας, γιά νά μαλακώσει ἡ σκληρή, ἡ πέτρινη καρδιά μας.
Ἔτσι θά καθαρθοῦμε, ἔτσι θά μοιάσουμε στούς ἁγίους.
Ὅσοι πενθοῦν, σύμφωνα μέ τό λόγο τοῦ Χριστοῦ, αὐτοί καί θά παρακληθοῦν: «Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοί παρακληθήσονται». Ὅσοι δέν πενθοῦν, ἔχουν πέσει στή χειρότερη ἀπ’ ὅλες τίς αἱρέσεις: Νομίζουν ὅτι ἡ σωτηρία μπορεῖ ν’ ἀποκτηθεῖ μόνο μέ τά ἐξωτερικά σχήματα τῆς εὐσέβειας.
Ξεχνοῦν ὅμως ὅτι θά παρασταθοῦμε ὅλοι στό βῆμα τοῦ Χριστοῦ «Γυμνοί καί τετραχηλισμένοι (ὁλοφάνεροι)», γιά νά πάρει ὁ καθένας μας τό μισθό του σύμφωνα μέ τά ἀλάθητα κριτήρια Ἐκείνου, ὄχι τά δικά μας.
Ἀφοῦ λοιπόν θά βρεθοῦμε γυμνοί μπροστά στόν Θεό,γιατί σκεπάζουμε τό σῶμα μας μέ πολυτελεῖς στολές, μέ λαμπρά ἐνδύματα καί μέ ὡραῖα ὑποδήματα;
Γιατί τρέχουμε νά προϋπαντήσουμε τούς ἄρχοντες;
Γιατί μᾶς ἀρέσει νά μᾶς χαιρετοῦν;
Γιατί ἐπιδιώκουμε τίς πρωτοκαθεδρίες στά ἐπίσημα γεύματα;
Γιατί ἡ ὑπερηφάνεια, ἡ κενοδοξία καί ὁ ἀκόρεστος πόθος νά ἐξουσιάζουμε;
Γιατί τά ὡραῖα σπίτια καί οἱ ὑπηρέτες, πού μᾶς ξεχωρίζουν ἀπό τούς ἄλλους;
Γιατί τά ἄκαιρα γέλια καί οἱ ἄπρεπες συζητήσεις;…
Γυμνοί, μπροστά στό μεγάλο Κριτήριο!
Ποῦ τότε τό καλό ὄνομα καί ἡ ἁγιοσύνη, πού νομίζουμε πώς ἔχουμε;
Ποῦ οἱ κόλακες καί οἱ ἀνήξεροι, πού μᾶς ὀνομάζουν ἁγίους;
Ποῦ οἱ ὑψηλές θέσεις καί οἱ μεγάλες ἰδέες γιά τόν ἑαυτό μας;
Ποῦ οἱ συγγενικοί δεσμοί;
Ποῦ ἡ δόξα τῶν ἀρχόντων;
Ποῦ ἡ σοφία τῶν σοφῶν τοῦ κόσμου;
Ποῦ ἡ πεποίθηση πώς εἴμαστε καλύτεροι ἀπό τούς ἄλλους ενώ δεν είμαστε τιποτα;
Ποῦ ἡ γλώσσα καί οἱ ρητορεῖες, πού τρέχουν σάν πηγή; «Ποῦ σοφός, ποῦ γραμματεύς, ποῦ συζητητής τοῦ αἰῶνος τούτου;».
Τί φόβος καί τρόμος τήν ὥρα ἐκείνη!
Καλότυχος εἶναι ἐκεῖνος, πού ἀκούει τά λόγια τοῦ Κυρίου καί δέν περνάει ἀνώφελα τή ζωή του, ἀλλά βρίσκεται συνεχῶς σέ κατάσταση μετανοίας.
Αὐτός θά ἐλεηθεῖ καί θά ἀπολαύσει στή μέλλουσα ζωή τά ἀνεκλάλητα ἀγαθά τῆς Οὐράνιας Βασιλείας.
Αὐτός θά γίνει ἅγιος!
Ἁγ. Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου.
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ ΩΡΩΠΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ

[toula]

Θα σας πω για έναν Αγιαννανίτη, για έναν Ιερομόναχο Παύλο, ο οποίος κοιμήθηκε τώρα και ήταν ενάρετος άνθρωπος.
Αυτός ήταν πνευματικός που εξομολογούσε πολύ κόσμο και, όπως ο ίδιος μας έλεγε, κάποτε ενώ προσευχόταν για ένα πνευματικό του παιδί, παίρνει πληροφορία από τον ουρανό ότι θα πεθάνει σε ένα μήνα.
Κι εγώ, μας είπε, αμέσως έγραψα ένα γράμμα σε αυτό το πνευματικό μου παιδί και του είπα, "παιδί μου, όσο μπορείς πάρε μια άδεια από την εργασία σου και θέλω να αρχίσεις να κάνεις πιο έντονη πνευματική εργασία στον προσωπικό σου αγώνα".
Αυτός με άκουσε και πήρε άδεια από την εργασία του και με τη δική μου υπόδειξη πήγαινε σε συνεχείς Θείες Λειτουργίες, πήγαινε σε αγρυπνίες, έκανε μετάνοιες και προσευχές και ακριβώς αρρώστησε και σε μία εβδομάδα κοιμήθηκε, χωρίς να το προσδοκεί.
Κι εγώ, επειδή ήταν πνευματικό μου παιδί, όπως μας έλεγε,
προσευχόμουν για την ψυχή του κι ενώ προσευχόμουν, ο φύλακας άγγελός μου μού λέγει ότι "αυτός για τον οποίο προσεύχεσαι είναι στο κέντρο του Παραδείσου".
Και ο λόγος που του είπε έτσι ο άγγελος είναι γιατί έκανε πολλά παιδιά και αγωνιζόταν να τα θρέψει και να αναθρέψει εν παιδεία και νουθεσία Κυρίου.
Σας είπα αυτό το γεγονός, αδελφοί μου, για να σας πω ότι ο Παράδεισος δεν είναι μόνο για τους μοναχούς.
Ο Παράδεισος είναι για όλους μας.
Σας λέγω κι εγώ από τη θέση μου, ως πνευματικός που είμαι, κατά ανοχή Θεού, γνώρισα πολλούς από τον κόσμο που έχουν ανώτερη πνευματική κατάσταση από αρκετούς μοναχούς.
Άρα λοιπόν η μετάνοια είναι παντοδύναμος.
Η μετάνοια μπορεί πολλά να κάνει εφόσον ξέρουμε ότι και ένας αναστεναγμός του ανθρώπου, μπορεί να φέρει το έλεος του Θεού.
Γέρων Εφραίμ, Καθηγούμενος Ι.Μ.Μ Βατοπαιδίου.

[toula]

Ο άγιος πατήρ ημών Ιωάννης Καλαΐδης και οι τρεις Ιεράρχες.
Μεγάλη ήταν η ευλάβεια του αγίου πατρός μας Ιωάννη στους τρεις Ιεράρχες! Τους αγαπούσε πολύ γιατί ήταν κι αυτός Μικρασιάτης, από την Τρίγλια της Μικράς Ασίας! Σε μία επίσκεψή μας στην οικία του μας διηγήθηκε ότι όταν ήταν σε παιδική ηλικία ( περίπου 10 ετών) και βρισκόταν στην οικία τους, στο Καμαρωτό Σερρών, εμφανίστηκαν μπροστά τους οι Άγιοι και τους θύμιασαν ! Το ίδιο βράδυ κοιμήθηκε η μικρή αδερφούλα του, η Αναστασία. Οι τρεις Ιεράρχες πήγαν στην ευλογημένη οικογένειά του για να τους προετοιμάσουν για την κοίμηση της μικρής του αδερφής. Το θαύμα μάλιστα αυτό το είδε μόνο ο μικρός τότε Ιωάννης και έλεγε στην μητέρα του:
" Ήρθαν οι τρεις Ιεράρχες και μας θύμιασαν μητέρα".
Από μικρός είχε τέτοιες θεοπτίες και έδειχνε ο Κύριός μας ότι ο μικρός Ιωάννης θα είναι το σκεύος της εκλογής Του!
Δεν θα ξεχάσω ότι το 1998 είχα πάει να λειτουργηθώ στο Νεοχώρι, τέτοια μέρα και ήταν όλα χιονισμένα και πολύ δύσκολη η μετακίνηση. Ήταν πολύ πρωί και στον Ναό του αγίου Γεωργίου ήταν μόνο ο π. Ιωάννης και ο μακαριστός και αγαπητός μου αδελφός Γεώργιος, ο ιεροψάλτης του Ιερού Ναού. Δεν γνωριζόμασταν τότε καλά με τον π. Ιωάννη. Ήρθε κάποια στιγμή κοντά μου και μου είπε: " Παιδί μου γράψε μου τα ονόματα της οικογένειάς σου για να τα μνημονεύω ". Αυτό με είχε συγκινήσει πάρα πολύ!
Να έχουμε την αγία ευχή του και την ευχή των τριών αυτών μεγάλων Αγίων της Εκκλησίας μας, την ιερή μνήμη των οποίων σήμερα πανηγυρίζουμε!
Μιλτιάδης Τσεσμετζής - εκπαιδευτικός

[toula]

Γυναίκα, που ήταν κωφή, άκουσε τι της είπε ο πνευματικός στην εξομολόγηση.
Το περιστατικό το ανέφερε ο αρχιμανδρίτης π. Αρσένιος Κατερέλος σε ραδιοφωνική συνέντευξή του στον αρχιμανδρίτη π. Ιωήλ Κωνστάνταρο.
«Ὁ γέροντας Παρθένιος, ὁ νῦν ἡγούμενος τῆς Μονῆς τοῦ ἁγίου Παύλου στό Ἅγιο Ὄρος, μία φορά ἐξωμολόγησε μία ἐντελῶς κουφή, πού μόνο τήν ὥρα τοῦ Μυστηρίου τῆς ἐξομολογήσεως ἤρθη παντελῶς ἡ κουφότης της.
Ἄκουσε ὅλα τά τοῦ Γέροντος.
Μόλις πῆγε ἔξω, οἱ δικοί της διερωτῶντο τί εἴδους ἐξομολόγηση θά ἔκανε τήν στιγμή πού δέν μποροῦσε νά κάνη διάλογο καί νά πάρη συμβουλές, ἀφοῦ δέν μποροῦσε νά ἀκούση τόν πνευματικό.
Ἀλλά ὅταν μετά τήν ἐξομολόγηση ὁ ἴδιος ὁ Γέροντας τούς διεβεβαίωσε ὅτι ἔγινε τέλεια ἐξομολόγησις, δηλαδή ἡ παντελῶς κουφή τά ἄκουγε ὅλα, ἔμειναν ἔκθαμβοι…!
Ὅταν ὁ Γέροντας μᾶς τό ἐδιηγῆτο δέν μποροῦσε νά σταματήση τά δάκρυά του. Δέν χρειάζονται περαιτέρω σχόλια”.

[toula]

Οι Τρεις Ιεράρχες και η εποχή μας
Ὁ Ἰανουάριος ἔχει χαρακτηρισθεῖ ὡς ὁ μήνας τῶν Ἱεραρχῶν. Ἔτσι λοιπόν γιά μιά ἀκόμη φορᾶ θά ἑορτάσουμε τήν μνήμη τῶν τριῶν αὐτῶν μεγάλων Πα­τέ­ρων καὶ διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας μας τὸν Ἅ­γιον Βα­σί­λει­ον τὸν Γρη­γό­ριον τὸν θε­ο­λό­γον καὶ τὸν Ἰ­ω­άν­νην τὸν Χρυ­σό­στο­μον.
Ξε­χω­ρι­στὴ μέ­ρα γιὰ τὰ γράμ­μα­τα ἡ ἑορτή αὐτή, ἀ­φοῦ οἱ ὡς ἄνω Πα­τέ­ρες ἄ­φη­σαν τὴν σφραγίδα τους στά διάφορα κεί­με­να ὑ­ψη­λοῦ πε­ρι­ε­χο­μέ­νου καὶ ἐ­πέ­τρε­ψαν στὸ χρι­στι­α­νι­σμὸ νὰ τὰ ἀ­φ­μοι­ώ­σει μὲ τὸν παι­δα­γω­γι­κό­τε­ρο τρό­πο καὶ τὶς προ­ε­κτά­σεις τῆς ἀρ­χαί­ας θρη­σκεί­ας. Χωρίς βέβαια νά ἀγνοοῦμε τὶς φι­λο­σο­φι­κὲς καὶ ἰ­δε­ο­λο­γι­κὲς ἀρ­χὲς ποὺ ὁ­δή­γη­σαν τὸν κάθε πι­στὸ σὲ βή­μα­τα πνευ­μα­τι­κό­τε­ρα μὲ πα­ναν­θρώ­πι­νο πε­ρι­ε­χό­με­νο.
Συ­νη­θί­ζου­με τὴν ἡ­μέ­ρα αὐ­τὴ νὰ δι­αν­θί­ζου­με τὶς προ­σω­πι­κό­τη­τες τῶν τριῶν ἅγιων Πατέρων μὲ κο­σμη­τι­κᾶ ἐ­πί­θε­τα κα­τάλ­λη­λα τῶν ἱ­κα­νο­τή­των καὶ τῶν ἀ­ρε­τῶν τους. Κα­τὰ πα­ρά­δο­ση ὅ­πως ἄλ­λω­στε συμ­βαί­νει μὲ ὅ­λες τὶς ὁ­μι­λί­ες νὰ χρη­σι­μο­ποι­οῦ­με με­γα­λό­σχη­μες ἐκ­φρά­σεις. Οἱ προ­σω­πι­κό­τη­τες ὅ­μως τῶν με­γά­λων αὐ­τῶν δι­δα­σκά­λων δὲν ἔ­χουν ἀ­νάγ­κη ἀ­πὸ ὅλα αὐτά, διότι εἶναι φῶτα πού λάμπουν καί φωτίζουν διαχρονικά ὅλες τίς ἐποχές.
Σπου­δὲς προ­σεγ­μέ­νες καὶ ἐ­πι­δό­σεις ὑ­ψη­λὲς καὶ στοὺς τρεῖς διαφαίνονται ἀπό τὸ πλού­σιο συγ­γρα­φι­κὸ τους ἔρ­γο. Ὅ­μως δὲν πρέπει νὰ ἀγνοούμαι καὶ τὸ πλούσιο ἔρ­γο τῆς φι­λαν­θρω­πί­ας τους ποὺ προ­σφέ­ρον­ταν ἀ­δι­ά­κρι­τα ὅ­πως καὶ στὴν ἱ­ε­ραρ­χι­κὴ πα­ρου­σί­α καὶ ζω­ή τους ποὺ ὁ­λο­κλη­ρώ­θη­κε στὴ φρά­σῃ τοῦ Χρυ­σο­στό­μου: «Δόξα τῷ Θεῷ πάντων ἕνεκεν».
Ἡ γνη­σι­ό­τη­τά τους εἶ­ναι ἡ ἴ­δια τους ἡ ζω­ή, ἡ ἀ­ξι­ο­σύ­νη τους εἶ­ναι τὸ ἴ­διο τους τὸ ἔρ­γο, τὸ πα­ρά­δειγ­μά τους εἶ­ναι δι­α­χρo­νι­κὸ καὶ ἔ­χει ἰ­σχὺ σὲ κά­θε ἐ­πο­χὴ χω­ρὶς ἰ­δι­αί­τε­ρη δι­ά­κρι­ση, χω­ρὶς ἔ­παρ­ση καὶ ἀν­τα­γω­νι­σμό.
Ἀ­πο­φεύ­γον­τας να ἀ­να­φερ­θοῦ­με στὰ βι­ο­γα­φι­κὰ τους στοι­χεῖ­α ποὺ λί­γο πολύ μας εἶ­ναι γνω­στὰ θὰ μνημονεύσουμε ὅ­μως ἀ­πὸ τὸν κάθε­ ἅγιο κά­τι ποὺ πρέ­πει νὰ θυ­μό­μα­στε.
Τὸ πα­ρά­δειγ­μα τῆς μέ­λισ­σας προ­βάλ­λει ὁ Μέ­γας Βα­σί­λει­ος: Νὰ μοι­ά­σε­τε λέ­ει παι­διά μου τὴ μέ­λισ­σα, «στὸ ἔρ­γο του πρὸς τοὺς νέ­ους», ποὺ ἔ­χει τὴ δυ­να­τό­τη­τα τῆς δι­ά­κρι­σης καὶ τῆς ἐ­πι­λο­γῆς, νὰ γυ­ρί­ζει σὲ ὅ­λα τὰ λου­λού­δια γιὰ νὰ τὰ γνω­ρί­σει, ἀλ­λὰ ἀ­πο­κο­μί­ζει ἀ­πὸ αὐ­τὰ μό­νο τὰ ὠ­φέ­λι­μα, «τὸ νέ­κταρ καὶ τὴ γῦρι». Νὰ μοι­ά­σε­τε τὴ μέ­λισ­σα, ποὺ παίρ­νει μό­νο τὸ νέ­κταρ ἀ­πὸ τὴ γε­μά­τη ἀγκάθια τρι­αν­τα­φυλ­λιὰ καὶ νὰ σκε­φθεῖ­τε ὅ­τι ἡ δη­μι­ουρ­γί­α τοῦ ἀν­θρώ­που ἡ διακρι­τι­κὴ καὶ προ­νο­μι­ού­χα δὲν δι­και­ο­λο­γεῖ ἀ­τυ­χεῖς ἐ­πι­λο­γὲς ποὺ κα­θο­ρί­ζουν τὴ ζω­ὴ στὸ μέλ­λον της καὶ στὴν ἐ­ξέ­λι­ξή της.
Δύ­σκο­λο τὸ ἔρ­γο τοῦ δι­δα­σκά­λου θὰ ση­μει­ώ­σει ὁ Γρη­γό­ριος θε­ο­λό­γος. Ναυ­μα­χί­α σὲ τρι­κυ­μι­σμέ­νη θά­λασ­σα ἡ δι­δα­σκα­λι­κὴ λει­τουρ­γί­α κι αὐ­τὸ για­τί ὁ δι­δά­σκα­λος κα­τὰ τὸν Ἅ­γιο Πα­τέ­ρα ἔ­χει νὰ κά­νει μὲ ζων­τα­νὸ ὑ­λι­κό, μὲ παιδιά, μὲ ἐ­φή­βους ἀ­να­στα­τω­μέ­νους ἀ­πὸ τὴν τρικυμισμένη σύγχρονη ἐποχή, μὲ νέ­ους ποὺ ὁ αὐ­θορ­μη­τι­σμός καὶ παρορμητισμός τους δὲν χα­λι­να­γωγοῦνται εὔ­κο­λα πολύ δε περισσότερο δὲν μπαίνουν στὰ κα­λού­πια τῆς λο­γι­κῆς τῶν μεγά­λων.
«Θεί­α τέ­χνη καὶ λό­γος ἠ­νι­ο­χεῖ­ται πάν­τα» κα­τὰ τὸνἍ­γιο Ἰ­ω­άν­νη τὸν Χρυ­σό­στο­μο ποὺ το­νί­ζει ἐ­πι­γραμ­μα­τι­κὰ στοὺς κα­τη­χη­τι­κοὺς του λό­γους. Τὴν προι­κο­δό­τη­ση ποὺ ἡ φύ­ση ἔ­χει προ­σφέ­ρει στὸν ἄν­θρω­πο μέ­σα ἀ­πὸ ἁρμο­νι­κοὺς νό­μους μέ­σα ἀ­πὸ ἀ­ρε­τὲς ποὺ πε­ρισ­σεύ­ουν καὶ ἠ­νι­ο­χοῦν τὴ ζω­ὴ ἀρ­κεῖ νὰ συ­νει­δη­το­ποι­η­θεῖ ἡ ὕ­παρ­ξῃ, ἀρ­κεῖ νὰ ὀρ­γα­νω­θεῖ ἡ προ­σπά­θεια ἀ­πὸ τὸν καθένα μας γιὰ τὴν ἐ­ξέ­λι­ξή της.
Ἄ­ξια τέ­κνα ἱ­κα­νῶν μη­τέ­ρων καὶ οἱ τρεῖς Ἱ­ε­ράρ­χες, ὀ­φεί­λουν τὴ γνώ­ση καὶ τὴν παι­δεί­α τους ἀπόλυτα σέ αὐτές ποὺ τοὺς ἀ­νέ­θρε­ψαν. Ἀν­θοῦ­σα, Νό­να καὶ Ἐμ­μέ­λεια τὰ ὀ­νό­μα­τα ποὺ δι­αν­θί­ζουν τὰ βι­ο­γρα­φι­κὰ ση­μει­ώ­μα­τα τῶν ἐνλό­γῳ οἰ­κου­με­νι­κῶν Πα­τέ­ρων. Ὁ ρό­λος τῆς μη­τέ­ρας στὴ ζω­ὴ τους προ­τάσ­σε­ται κυ­ρί­αρ­χος καὶ πα­ρα­δειγ­μα­τι­κός. Προ­βάλ­λε­ται σὰν ἀ­ναγ­καῖ­ο στή­ριγ­μα σὰν «βα­κτη­ρί­α» ἐλ­πί­δας καὶ ἀ­να­φέ­ρε­ται ἐ­πι­στα­μέ­νως καὶ ἀ­πὸ τοὺς ἴ­διους καὶ ἀ­πὸ αὐ­τοὺς ποὺ πα­ρα­τη­ροῦν καί βιογραφοῦν τὴν ζω­ή των. Σὲ μιὰ ἐ­πο­χὴ ποὺ οἱ θε­σμοὶ κα­ταρ­ρέ­ουν, σὲ μιὰ ἐ­πο­χὴ ποὺ ἐκ­φυ­λί­ζον­ται οἱ ἀ­ξί­ες ποὺ ἡ γνώ­ση καὶ ἡ ἑλληνορθόδοξη παι­δεί­α δι­έρ­χον­ται μεγάλη κρί­ση ποὺ ἡ ἄ­στο­χη ζω­ὴ δὲ βγάζει που­θε­νά. Οἱ προ­σω­πι­κό­τη­τες τῶν με­γά­λων αὐ­τῶν ἀν­δρῶν στέ­κον­ται σήμερα ὅσο ποτέ ἄλλοτε πύ­ρι­νες καὶ πα­ρα­δειγ­μα­τί­ζουν γιὰ τὸ ἦ­θος, τὴ προσφο­ρά, τὴ πολυπραγμοσύνη, τὴν ἀ­νάγ­κη να ἀ­να­δύ­η­τε ὁ ἄν­θρω­πος τοῦ ἄγχους καί τῆς κρίσης μέσα ἀ­π’ ὅ­λες τὶς δρα­στη­ρι­ό­τη­τες ποὺ τοῦ προ­σφέ­ρει ὁ κα­θ’ ὁ­μοί­ω­σιν προ­ο­ρι­σμός του.
Ἡ γι­ορ­τὴ τῶν τρι­ῶνἹ­ε­ραρ­χῶν εἶ­ναι ἡ γι­ορ­τὴ ὅ­λου τοῦ μα­θη­τι­κοῦ κό­σμου, εἶ­ναι ἡ γι­ορ­τὴ τῆς γνώ­σης ἀ­πὸ τὴν ἀ­στρο­λο­γί­α τὴ φι­λο­σο­φί­α καὶ τὰ μα­θη­μα­τι­κὰ μέ­χρι τὴ θε­ο­λο­γί­α. Φυ­σι­κὰ εἶ­ναι ἡ γι­ορ­τὴ τῆς παι­δεί­ας καὶ τῆς καλ­λι­έρ­γειας ποὺ προ­κύ­πτει ἀ­πὸ τὴ μά­θη­ση καί ἔτσι θά πρέπει νά μείνει παρότι κάποιες σκοτεινές δυνάμεις θέλουν νά τήν ἀμαυρώσουν καί καταργήσουν. Εἶναι ἡ προ­βο­λὴ τῆς ἀ­ξί­ας τῶν γραμ­μά­των στὴ ζω­ή μας. Μπο­ρεῖ σή­με­ρα ἡ ἀ­ξί­α τῆς γνώ­σης καὶ τῶν σπου­δῶν νὰ ἔ­χει ὑ­πο­βαθ­μι­σθεῖ, ἡ σχέ­ση ὅμως μὲ τὸ σχο­λεῖ­ο καὶ τὴ μά­θη­ση πάντα θά μᾶς προ­βλη­μα­τί­ζει. Ἡ ἀ­νάγ­κη γιὰ ἐκ­παί­δευ­ση νὰ μὴν εἶ­ναι πρω­ταρ­χι­κὴ καὶ νὰ προ­βάλ­λον­ται ὑ­πο­κα­τά­στα­τα ὅ­λων αὐ­τῶν τῶν ἀρ­χῶν. Ἡ ἀ­τμό­σφαι­ρα ὅ­μως ποὺ καλ­λι­ερ­γεῖ τὸ σχο­λεῖ­ο ἡ σχέ­ση τοῦ δι­δα­σκά­λου μὲ τὸ μα­θη­τὴ ἡ ἐ­πι­κοι­νω­νί­α μέ­σα ἀ­πὸ τὴ λει­τουρ­γί­α τῆς τάξῃς, πρέ­πει νὰ ἀ­πο­κτή­σει ἕνα ἰδιαίτερο νόημα. Τὰ χρόνια τῆς ἐκπαίδευσης εἶ­ναι τά πιὸ πα­ρα­γω­γι­κὰ γιὰ τό καθένα μας, εἶ­ναι τὸ νέ­κταρ καὶ ἡ πο­λύ­τι­μος γῦ­ρι ποὺ ὅ­σον καὶ ἂν δὲν ἀ­ξι­ο­λο­γεῖ­ται ἔ­χει ση­μα­σί­α γιὰ τὴ γο­νι­μό­τη­τα καὶ τὴν προ­α­γω­γὴ τῆς ποι­ό­τη­τας τῆς ζω­ῆς στή σύγχρονη λαβωμένη κοινωνία μας. Στόχος τοῦ παρόντος κειμένου δέν εἶναι νά κουράσει τόν ἀναγνώστη μέ λόγια τῶν ὁποίων τή σημασία θά κατανοήσει μέσα ἀπό τά θεόπνευστα κείμενα τῶν ἁγίων Πατέρων. Θέ­λω ὅ­μως μέ­σα ἀ­πὸ αὐ­τὴ τὴν μι­κρὴ πραγματεία στὴ μνή­μη τῶν τρι­ῶν Ἱ­ε­ραρ­χῶν νὰ προ­κα­λέ­σω τὸ ἐν­δι­α­φέ­ρον τοῦ ἀναγνώστη νὰ ξεσηκώ­σω τὴν ἐ­πι­θυ­μί­αν του γιά εὐ­γε­νῆ ἄ­μι­λα καί δι­ά­κρι­ση στὴ μόρ­φω­ση ποὺ μπο­ρεῖ νὰ μὴν ἐ­ξα­σφα­λί­ζει σὲ ὅ­λους ἐπιτυχία καί ἐπαγγελματική ἀποκατάσταση, ἀλ­λὰ σί­γου­ρα ὅμως ἀ­φή­νει τὴ γλυ­κειὰ γεύ­ση ἀ­πὸ τὸν ἀ­γῶ­να τὸν κα­λό, ὅπως μᾶς τόν κηρύττουν οἱ τρεῖς ἅγιοι.
Σή­με­ρα ποὺ οἱ ἀ­ξί­ες δι­έρ­χον­ται κρί­ση, σή­με­ρα ποὺ ὅ­λοι μας δί­νου­με προ­τε­ραι­ό­τη­τες στὶς ἀ­παι­τή­σεις τῶν και­ρῶν καὶ ἴ­σως χά­νου­με τὸ νό­η­μα τῶν ἡ­με­ρῶν. Ἡ εἰ­κό­να τῶν τρι­ῶν Ἱ­ε­ραρ­χῶν στὸ προ­σκυ­νη­τά­ρι τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας ποὺ ὅ­λοι μας τὴν ἡ­μέ­ρα αὐ­τὴ τῆς ἑορτῆς ἔ­χου­με τὴ δυ­να­τό­τη­τα νὰ προ­σκυ­νή­σου­με, ἔρ­χε­ται νὰ μας θυ­μή­σει, ὅ­τι εἴ­μα­στε ὑ­πεύ­θυ­νοι γιὰ τὴν ποι­ό­τη­τα τῆς προσφερόμενης γνώ­σης, ποὺ σὰν δῶ­ρο ἀ­πὸ τὸν Θε­ὸ πρέ­πει νὰ τὴ ζη­τή­σου­με σω­στὰ ἂν θέ­λου­με νὰ μᾶς χα­ρι­στή. Αὐ­τοὺς λοι­πὸν τοὺς τρεῖς ἁ­γί­ους Πα­τέ­ρες τι­μοῦ­ν καὶ γι­ορ­τά­ζου­ν κάθε χρόνο ὅ­λοι οἱ ἄνθρωποι τῶν γραμμάτων καί ὄχι μόνον, συγχρό­νως δὲ ἃς τοὺς πα­ρα­κα­λέ­σου­με νὰ βρί­σκον­ται κον­τά μας ὡς προ­στά­τες καὶ βο­η­θοὶ για­τί τοὺς ἔ­χου­με πε­ρισ­σό­τε­ρο ἀ­νάγ­κη σήμερα ἀ­πὸ κάθε ἄλ­λη ἐ­πο­χή.
του Ἀρχιμ. Γρηγορίου Κωνσταντίνου Διδάκτωρος Θεολογίας

[toula]

«Οι Τρεις Ιεράρχες ζωντανοί προστάτες της Παιδείας μας»
Είμαστε μια χώρα μικρή και φτωχή. «Της Ελλάδος αείποτε σύντροφος πενίη» λέει ο Ηρόδοτος. Πάντοτε η φτώχεια ήταν σύντροφός μας. Όμως «στο μάκρος 25 αιώνων δεν υπήρξε ούτε ένας, που να μην γράφτηκε ποίηση στην ελληνική γλώσσα, που να μην υπήρχε πολιτισμός» απαντά ο Οδυσσέας Ελύτης. Και από τους 25 αιώνες αδιάλειπτης πνευματικής παραγωγής, ειδικά δύο η ιστορία τους τίμησε με το ένδοξο επίθετο του «Χρυσού Αιώνα». Ο πρώτος ήταν βέβαια ο Χρυσός Αιώνας του Περικλή, που κορύφωσε την πνευματική ακμή της ελληνικής αρχαιότητας, για να τη μεταλαμπαδεύσει στη συνέχεια ο Μέγας Αλέξανδρος σ’ όλον τον γνωστό τότε κόσμο, καθιστώντας την Οικουμένη ελληνική. Με όχημα την ελληνική γλώσσα, η παιδεία γίνεται κτήμα όλων των λαών. Κι αν ανήλθε όμως το αρχαιοελληνικό πνεύμα σε ύψη δυσθεώρητα, εντούτοις τα μελανά στίγματα παρέμειναν. Το ιδεώδες του καλού καγαθού πολίτη επισκιαζόταν από τον θεσμό της δουλείας, την υποτίμηση των γυναικών, την περιφρόνηση του σώματος, όπως αυτό εκφράστηκε από τους νεοπλατωνικούς φιλοσόφους. Εκφυλίστηκε έτσι το ελληνικό πνεύμα, κυρίως κατά τους αιώνες της Ρωμαιοκρατίας. Ήταν η στιγμή που ο παρηκμασμένος Ελληνισμός έμοιαζε μ’ ένα γέρο, κουρασμένο και ετοιμοθάνατο, όπως γράφει ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος. Το πνεύμα έσβηνε, η τότε παγκοσμιοποίηση εκβαρβάριζε και μόλυνε τα πάντα.
Είχε έρθει όμως «το πλήρωμα του χρόνου και εξαπέστειλεν ο Θεός τον Υιόν αυτού». Αυτό το πλήρωμα του χρόνου σήμαινε, σύμφωνα και με τον μεγάλο μας ιστορικό Παπαρρηγόπουλο, πως η εξάπλωση του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας ήταν θεϊκό σχέδιο, ώστε η τελειότατη πίστη να εκφρασθεί με το τελειότατο όργανο και να ζυμωθεί μέσα σ’ ένα υψηλό πολιτισμό, όπως τον δημιούργησαν οι Έλληνες. Σύντομα, η ελληνική Οικουμένη γίνεται χριστιανική Οικουμένη και ο Χριστιανισμός, ως νέος έφηβος, παίρνει στους ώμους του το πολύπαθο κορμί του γέρου Έλληνα. Ο Ελληνισμός σώζεται και αναγεννιέται. Και μετά από τρεις αιώνες δημιουργεί και τον δεύτερο Χρυσό Αιώνα του. Τον χρυσό αιώνα των Πατέρων της Εκκλησίας, τότε που έλαμψαν αυτοί που σήμερα τιμάμε, οι μέγιστοι φωστήρες, οι μελίρρυτοι ποταμοί της σοφίας, οι Τρεις Ιεράρχες: ο Βασίλειος ο Μέγας, ο Γρηγόριος ο Θεολόγος και ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Πρωταρχική ήταν η συμβολή τους στην αναγέννηση του Ελληνισμού, μέσα από τη νέα μεγάλη πολιτιστική και πνευματική δύναμη της Ανατολής, την Ορθοδοξία.
Γεωγραφικά και οι τρεις Ιεράρχες κατάγονται από τον ευρύτερο Ελληνισμό: από την Καππαδοκία οι δύο επιστήθιοι φίλοι Βασίλειος και Γρηγόριος, από την Αντιόχεια ο Ιωάννης. Και συνηθίζεται να λέγεται πως πέτυχαν την σύνθεση Χριστιανισμού και Ελληνισμού. Η αλήθεια είναι πως πέτυχαν όχι μόνο να υλοποιήσουν, αλλά και να προφυλάξουν αυτή τη σύνθεση από ακρότητες φιλοσοφικές και αιρετικές, που ήθελαν την απορρόφηση του ενός στοιχείου από το άλλο.
«Γιατί όμως οι τρεις Ιεράρχες να είναι προστάτες της Παιδείας μας»; Το ερώτημα οφείλει αναμφίβολα να μας προβληματίσει, γιατί αυτοί οι προστάτες άγιοι της Παιδείας είναι σήμερα εξοβελισμένοι από την Παιδεία μας. Στο γλωσσικό μάθημα που συστήνει τον άνθρωπο ως πνευματικό και ηθικό όν, δεν συναντά ο μαθητής του δημοτικού ούτε ένα κείμενο των Τριών Ιεραρχών. Εμποτισμένοι εδώ και 2 σχεδόν αιώνες από ένα στείρο πνεύμα άκριτου εκδυτικισμού, θεωρούμε το Βυζάντιο, τη Ρωμιοσύνη μας, ως περίοδο σκοταδισμού. Οι ασκητικές μορφές των Τριών Ιεραρχών, η όλο αγάπη για το συνάνθρωπο ζωή τους, η απάρνηση του πλούτου και της καριέρας τους δεν χωρούν στην κοινωνία που έχει ως στόχο την ευδαιμονία και την κοινωνική αναρρίχηση με κάθε μέσο. Αναμασάμε εδώ και δεκαετίες τα ξυλοκέρατα της δήθεν πολιτισμένης Δύσης, αγνοώντας ότι εκείνη στην πραγματικότητα βουλιάζει υπό το βάρος της πνευματικής παρακμής και των ζοφερών υπαρξιακών της αδιεξόδων, και δεν σπεύδουμε να ξεδιψάσουμε από την πηγή την αστείρευτη, που λέγεται λόγος των Πατέρων της Εκκλησίας. «Επειδή είμαστε άνθρωποι, δεν μπορούμε να περιφρονούμε τους ανθρώπους», να λόγια αγιασμένα από το στόμα του Μεγάλου Βασίλειου, που ίδρυσε ολόκληρη πόλη, την Βασιλειάδα, στην οποία διακονούσε τους φτωχούς και τους ασθενείς. 1700 χρόνια πριν από την εμφάνιση του φεμινισμού χτυπά ο Γρηγόριος την ανισότητα ανδρών και γυναικών, τους τότε νόμους που προκλητικά ευνοούσαν τους άνδρες. «Δεν δέχομαι αυτήν την νομοθεσία» έλεγε. «Άνδρες ήταν οι νομοθέτες, γι’ αυτό ενομοθέτησαν κατά των γυναικών. Ουκ ένι άρσεν ή θήλυ, είπεν ο Κύριος». Ενώ ο Χρυσόστομος τόνιζε: «Για τα υλικά αγαθά που έχουν δοθεί στα παιδιά φροντίζουμε, όχι όμως και για τα ίδια τα παιδιά. Βλέπεις την ανοησία, γονέα. Άσκησε την ψυχή του παιδιού πρώτα και κατόπιν θα έλθουν κι όλα τα άλλα. Όταν η ψυχή του παιδιού δεν είναι ενάρετη, καθόλου δεν το ωφελούν τα χρήματα και όταν είναι, καθόλου δεν το βλάπτει η φτώχεια. Θέλεις να το αφήσεις πλούσιο; Μάθε το να είναι καλός άνθρωπος…Γιατί πλούσιος δεν είναι αυτός που έχει πολλά αγαθά, αλλά εκείνος που δεν έχει ανάγκη από τίποτε». Λόγια προς τους γονείς, που ηχούν παράξενα σ’ έναν κόσμο σαν τον σημερινό, ο οποίος έχει επιδοθεί στο μανιώδες κυνήγι του πλουτισμού, της καλοπέρασης, της επίδειξης.
«Η παιδεία είναι ο κυβερνήτης του βίου. Πέρα όμως από την καλή παιδεία που ελευθερώνει και βοηθά τον άνθρωπο να ολοκληρωθεί, υπάρχει και η κακή παιδεία που διαστρέφει και αποστεγνώνει και είναι μια βιομηχανία που παράγει τους ψευτομορφωμένους και τους νεόπλουτους της μάθησης, που έχουν την ίδια κίβδηλη ευγένεια με τους νεόπλουτους του χρήματος». Λόγια του μεγάλου μας ποιητή Γιώργου Σεφέρη. Και δυστυχώς σήμερα επερίσσευσαν οι νεόπλουτοι της μάθησης, αυτοί που συνάζουν γνώσεις με αποκλειστική φροντίδα την προαγωγή και το εισόδημα. Γιατί η παιδεία μας σήμερα, εγκατέλειψε την ψυχή του παιδιού και στράφηκε μόνο στον εγκέφαλό του. Ουδέποτε υπήρχαν στον τόπο μας τόσοι εγγράμματοι και συνάμα τέτοια φτώχεια πνευματική. Γεμίσαμε διπλωματούχους και εξαφανίστηκαν οι πνευματικοί άνθρωποι. Η πραγματική παιδεία όμως προσφέρει κατ’ ουσίαν πνευματική, και όχι τεχνική μόρφωση. «Είναι καλός μαθητής;» ρωτούν αγωνιωδώς οι γονείς, αδιαφορώντας πολλές φορές για τη συμπεριφορά του. Παιδεία όμως σημαίνει μόρφωση, δηλαδή συγκρότηση του χαρακτήρα του ανθρώπου, η παιδεία οφείλει να δημιουργεί άνθρωπο με ιδανικά και πίστη, δηλαδή άνθρωπο αγωνιστή.
Αντί να ανατρέφουμε αητούς ή θαλασσοπούλια που θα βγαίνουν ψηλά για να ελέγχουν το πέλαγος, εμείς ταΐζουμε παπαγάλους σε χρυσό κλουβί. Ας σκύψουμε όμως λίγο στον ζωντανό και πολύτιμο λόγο των τριών Ιεραρχών. Τονίζουν και οι τρεις τη σπουδαιότητα της αληθινής παιδείας: «Καθένας που έχει μυαλό θ’ αναγνωρίσει ότι η παιδεία είναι για μας τους χριστιανούς το πρώτο των αγαθών. Δεν περιφρονούμε την παίδευση», λέει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος. «Η παιδεία» γράφει ο Χρυσόστομος, «είναι μέγιστο αγαθό για τον άνθρωπο, είναι μετάληψη αγιότητας. Αυτή ξεριζώνει από τον άνθρωπο την ραθυμία, τις πονηρές επιθυμίες, το πάθος για τα υλικά αγαθά, αυτή αναμορφώνει την ψυχή και την καθιστά, με τη χάρη του Αγ. Πνεύματος, αγία». «Η παιδεία είναι πολύ ωφέλιμη στον άνθρωπο, αλλά απαιτεί επίμονη προσπάθεια, ώστε να ξεριζωθούν από την ψυχή αδυναμίες και πάθη» συμπληρώνει ο ουρανοφάντωρ επίσκοπος της Καισαρείας. Ξερίζωμα είναι λοιπόν η Παιδεία πρώτα των κακών επιθυμιών και στη συνέχεια καλλιέργεια αξιών, εξευγενισμός της ψυχής. Τονίζουν ιδιαίτερα οι τρεις Ιεράρχες την ιερότητα του έργου του δασκάλου, θεωρώντας ως πρωταρχικής σημασίας το παράδειγμα, τα έργα του. «Γενού αυτοίς τύπος και μη νομοθέτης» λέει ο Ιωάννης. «Η διδασκαλία στην τάξη» λέει ο Μ. Βασίλειος, «πρέπει να γίνεται ευχάριστα, γιατί μόνο τότε η γνώση παραμένει μόνιμα. Για τούτο και τα μαθητικά βιβλία πρέπει να είναι σαφή και ευχάριστα. Ο δάσκαλος δεν πρέπει να διατάζει, όταν είναι ανάγκη να συμβουλεύει, ούτε να συμβουλεύει, όταν είναι ανάγκη να διατάζει». Οι συμβουλές αυτές του Αγίου φυσικά μπορούν άνετα να υιοθετηθούν και από τους γονείς που κι αυτοί είναι δάσκαλοι δια βίου των παιδιών τους. «Πρώτα πρέπει να καθαριστείς και μετά να καθαρίσεις, να γίνεις πρώτα εσύ ο ίδιος φως κι έπειτα να φωτίσεις» αναφωνεί ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, που ονομάζει “τέχνη τεχνών και επιστήμη επιστημών” το έργο του δασκάλου.
Και ασφαλώς οφείλουμε να τονίσουμε πως οι τρεις Ιεράρχες δεν έμειναν στα λόγια, καθώς οι ίδιοι με όλη τη ζωή τους στήριξαν όσα κήρυξαν, δίνοντας μας αδιάψευστα υποδείγματα βίου και συμπεριφοράς. Θυμίζουμε κατ’ αρχάς ότι μοίρασαν την περιουσία τους και δεν κράτησαν τίποτε για τον εαυτό τους, μια πράξη που αντηχεί σίγουρα ξένη και αστεία για τις σημερινές αντιλήψεις μας. «Όσον πλεονάζεις τω πλούτω, τοσούτον ελλείπεις τη αγάπη» καταγγέλλει ο Μ. Βασίλειος. «Ουκ εστί μη αδικούντα πλουτείν», δεν μπορεί κάποιος να γίνει πλούσιος χωρίς να αδικήσει, συμπληρώνει ο Χρυσόστομος, που καθημερινά 7.000 άνθρωποι έβρισκαν τροφή στο πατριαρχείο του. «Ντρέπομαι», τόνιζε ο ίδιος «κάθε φορά που βλέπω τους πλούσιους και τη σκληρότητά τους έναντι των φτωχών». Θυμίζουμε όμως ακόμη ότι οι Τρεις Ιεράρχες ήταν πάντα μαχητικοί κι ασυμβίβαστοι και δεν δίστασαν να συγκρουστούν με την τότε εξουσία, προκειμένου να υπερασπιστούν την δικαιοσύνη ή την ορθόδοξη πίστη. Δεν δίστασε ο Μέγας Βασίλειος να συγκρουστεί με τον αιρετικό αυτοκράτορα Ουάλη ή ο Άγιος Γρηγόριος να παραιτηθεί απ’ τον πατριαρχικό θρόνο. Και ο Χρυσόστομος χτύπησε αλύπητα την ανηθικότητα της αυτοκράτειρας Ευδοξίας. «Ο Θεός» της γράφει «σου έδωσε το βασιλικό σκήπτρο για να απονέμεις παντού την δικαιοσύνη. Χώμα και στάχτη, σκιά και καπνός είναι ο άνθρωπος, ακόμα κι αν είναι ισχυρός άρχοντας. Δώσε τέλος στον πόνο και στη δυστυχία των απελπισμένων. Μήπως θα κατέβουν μαζί σου στον τάφο τα χρήματα και η δόξα;». Και ως συνέπεια, εξορίστηκε ο Άγιος και τελικά πέθανε από τις κακουχίες στα βάθη της Μ. Ασίας, δίνοντας όμως παράδειγμα αιώνιο στους εκκλησιαστικούς μας ηγέτες.
Επειδή όμως βέβαια είναι παντελώς αδύνατο να αποτυπωθεί μέσα από μία σύντομη και ταπεινή ομιλία όλο το εύρος της πνευματικής παρακαταθήκης που άφησαν πίσω τους οι τρεις αυτοί ακατάβλητοι στύλοι της Ορθοδοξίας, ας επιστρέψουμε, ολοκληρώνοντας, στην τεράστια προσφορά τους ειδικά στην Παιδεία. Και οι τρεις, σε πείσμα του καιρού τους που θεωρούσε τα αρχαιοελληνικά γράμματα ειδωλολατρική ενασχόληση, σπούδασαν στις καλύτερες σχολές της εποχής, διότι πίστευαν ότι η γνώση και «προς ψυχής γυμνασίαν και προς σεμνότητα ήθους» οδηγεί. Απέκτησαν πάλι την λάμψη τους τα αρχαιοελληνικά γράμματα. Έγιναν αργότερα τα μοναστήρια φιλοσοφικά φροντιστήρια, σ’ αυτά οι μοναχοί “αδιάσπαστον τον μετά του παρελθόντος σύνδεσμον τηρούντες, εκαλλιέργουν τα ελληνικά γράμματα, μεταλαμπαδεύοντες ως συγγραφείς ή και διδάσκαλοι τον ελληνικόν πολιτισμόν εις τους συγχρόνους», γράφει ο καθηγητής Φαίδων Κουκουλές. Ο Μέγας Βασίλειος μάλιστα στο έργο του «προς τους νέους, όπως αν εξ ελληνικών ωφελοίντο λόγων», προτρέπει τους νέους να εγκύψουν στα έργα των αρχαίων Ελλήνων, αλλά να αποφεύγουν τα άσχημα, όπως αποφεύγει η μέλισσα τα αγκάθια από τα τριαντάφυλλα. Δεν διστάζει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, ο ποιητής του Χριστιανισμού, να μιμηθεί τους τραγικούς ποιητές, δεν διστάζει το ωραιότερο πνεύμα της νέας Ελλάδος, ο Χρυσόστομος, να σπουδάσει τους αρχαίους ρήτορες.
Από κείνη την στιγμή οι εγγράμματοι Χριστιανοί φυλάττουν και διασώζουν την Ελληνική Παιδεία που μεταφέρθηκε αργότερα στην Δύση για να υπάρξει η Αναγέννηση και όλος ο λεγόμενος δυτικός πολιτισμός. «Υπόβαθρον της κατά Χριστόν φιλοσοφίας» θεωρούν την αρχαιοελληνική παιδεία και φτάνουν από τον καλό καγαθό πολίτη του κόσμου, με τη μάθηση και την πίστη, στον καλοκάγαθο πολίτη του ουρανού. «Ο γαρ Θεός πλάττων τον άνθρωπο ουκ εποίησεν αυτόν δούλον, αλλ’ ελεύθερον» γράφει ο Γρηγόριος. Να η μεγάλη αλήθεια για μια παιδεία αληθινή. Με την παιδεία κερδίζεται η μεγαλύτερη αρετή, η ελευθερία. Ελεύθερο άνθρωπο δίδαξαν οι Τρεις Ιεράρχες. Και αυτό ακριβώς χρειαζόμαστε και σήμερα. Μαθητές παιδευμένους, που θα συλλογίζονται ελεύθερα και καλά, κατά τον Ρήγα Φεραίο, και δασκάλους, που θα δίδουν το καλό, «ίνα μη το χωλόν εκτραπή, ιαθή δε μάλλον», που θα απλώνουν τα δίχτυα της αγάπης και θα αγκαλιάζουν και τους αδύνατους, για να μη εκτραπούν, αλλά να γίνουν και αυτοί μέτοχοι της καλής τραπέζης. Παιδεία, δηλαδή, χωρίς αποκλεισμούς κοινωνικούς και ταξικές διαφοροποιήσεις. Και θέλει κι επιστήμονες, που θα ακολουθούν τα χνάρια των 3 Ιεραρχών, όχι μικροπρεπείς θηρευτές δόξας και χρήματος, αλλά ταπεινούς σκαπανείς της γνώσης, που κίνητρο των πράξεων τους θα είναι η ευτυχία των ανθρώπων. Στην αντίθετη περίπτωση «δεν είναι επιστήμονες, αλλά τύραννοι», γράφει ο Χρυσόστομος.
Σήμερα είμαστε μέλος της Ενωμένης Ευρώπης και ζούμε σ’ ένα εν πολλοίς εχθρικό περιβάλλον, στο οποίο είναι αδύνατο να επιβιώσουμε, αν δεν διατηρήσουμε την ιδιοπροσωπεία μας, το δικό μας πρόσωπο. Στην Ευρώπη δεν πάμε ως απόγονοι του Σωκράτη μόνο. Αυτό μας κάνει κωμικούς. Όταν μπήκαμε στην ΕΟΚ το 1979 η γαλλική εφημερίδα «ΛΕ ΜΟΝΤ» έγραψε «καλωσορίζουμε τη χώρα της Φιλοκαλίας, την χώρα του Βασιλείου, του Γρηγορίου, του Χρυσοστόμου». Ακόμη και σήμερα, παρά και τη δική μας πνευματική παρακμή, αυτόν στην πραγματικότητα περιμένει πάντα η Ευρώπη από εμάς, τον φιλόκαλο άνθρωπο, τον άγιο, τον άνθρωπο που όπως έλεγε ο Χρυσόστομος είναι πλούσιος όχι γιατί έχει πολλά, αλλά γιατί δεν έχει ανάγκη από τίποτε. Το τι μας χρειάζεται, μας το λέει ο πατρο-Κοσμάς: «Ψυχή και Χριστός σας χρειάζονται. Αυτά τα δύο όλος ο κόσμος να πέσει δεν ημπορεί να σας τα πάρει, εκτός και αν τα δώσετε με το θέλημα σας», όπου ψυχή είναι η παράδοση μας, η γλώσσα κι ο πολιτισμός μας και Χριστός είναι η Ορθόδοξη Εκκλησία μας, αυτήν που τίμησαν και δόξασαν οι Τρεις πάνσεπτοι φωστήρες, οι πυρσεύσαντες διά θείων δογμάτων την οικουμένην. Οι μελίρρυτοι ποταμοί της σοφίας. Οι διδάσκαλοι όχι μόνο λόγων αλλά και έργων. Οι προστάτες της Παιδείας μας. Οι προστάτες των παιδιών μας.
Σιώπη Ελευθερία,Δασκάλα /Διευθύντρια 10ου, Δημ. Σχολείου Κομοτηνής

[toula]

† Μνήμη τῶν ἐν Ἁγίοις πατέρων ἡμῶν καί οἰκουμενικῶν διδασκάλων, Βασιλείου τοῦ Μεγάλου, Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου καί ᾿Ιωάννου τοῦ Χρυσοστόμου
῾Η αἰτία γιά τήν εἰσαγωγή τῆς ἑορτῆς τῶν Τριῶν ῾Ιεραρχῶν στήν ᾿Εκκλησία εἶναι τό ἑξῆς γεγονός: Κατά τούς χρόνους τῆς βασι-λείας τοῦ Ἀλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ (1081-1118), ὁ ὁποῖος διαδέχθηκε στή βασιλική ἐξουσία τόν Νικηφόρο Γ´ τόν Βοτανειάτη (1078-1081), ἔγινε στήν Κωνσταντινούπολη φιλονικία ἀνάμεσα σέ λόγιους καί ἐνάρετους ἄνδρες. Ἄλλοι θεωροῦσαν ἀνώτερο τόν Μέγα Βασίλειο, χαρακτηρίζοντάς τον μεγαλοφυΐα καί ὑπέροχη φυσιογνωμία. Ἄλλοι τοποθετοῦσαν ὑψηλά τόν ἱερό Χρυσόστομο καί τόν θεωροῦσαν ἀνώτερο ἀπό τόν Μέγα Βασίλειο καί τόν Γρηγόριο, καί, τέλος, ἄλλοι, προκείμενοι στόν Γρηγόριο τό Θεολόγο, θεωροῦσαν αὐτόν ἀνώτερο ἀπό τούς δύο ἄλλους, δηλαδή ἀπό τόν Βασίλειο καί τόν Χρυσόστομο. ῾Η φιλονικία αὐτή εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα νά διαιρεθοῦν τά πλήθη τῶν Χριστιανῶν καί ἄλλοι ὀνομάζονταν «᾿Ιωαννίτες», ἄλλοι «Βασιλεῖτες» καί ἄλλοι «Γρηγορίτες».
Στήν ἔριδα αὐτή ἔθεσε τέλος ὁ Μητροπολίτης Εὐχαΐτων Ἰωάν-νης ὁ Μαυρόπους. Αὐτός, κατά τή διήγηση τοῦ Συναξαριστοῦ, εἶδε σέ ὀπτασία τούς μέγιστους αὐτούς ῾Ιεράρχες, πρῶτα καθένα χωρι-στά καί στή συνέχεια καί τούς τρεῖς μαζί. Αὐτοί τοῦ εἶπαν: «᾿Εμεῖς, ὅπως βλέπεις, εἴμαστε ἕνα κοντά στό Θεό καί τίποτε δέν ὑπάρχει πού νά μᾶς χωρίζει ἤ νά μᾶς κάνει νά ἀντιδικοῦμε. ῞Ομως, κάτω ἀπό τίς ἰδιαίτερες χρονικές συγκυρίες καί περιστάσεις πού βρέθηκε ὁ καθένας μας, κινούμενοι καί καθοδηγούμενοι ἀπό τό Ἅγιο Πνεῦμα, ἐγράψαμε σέ συγγράμματα, καί μέ τόν τρόπο του ὁ καθέ-νας, διδασκαλίες πού βοηθοῦν τούς ἀνθρώπους νά βροῦν τό δρόμο τῆς σωτηρίας. ᾿Επίσης, τίς βαθύτερες θεῖες ἀλήθειες, στίς ὁποῖες μπορέσαμε νά διεισδύσουμε μέ τό φωτισμό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τίς συμπεριλάβαμε σέ συγγράμματα πού ἐκδώσαμε. Καί ἀνάμεσά μας δέν ὑπάρχει οὔτε πρῶτος οὔτε δεύτερος· ἀλλά, ἄν πεῖς τόν ἕνα, συμπορεύονται δίπλα του καί οἱ δύο ἄλλοι. Σήκω, λοιπόν, καί δῶ-σε ἐντολή στούς φιλονικοῦντες νά σταματήσουν τίς ἔριδες καί νά πάψουν νά χωρίζονται γιά ἐμᾶς. Γιατί ἐμεῖς, καί στήν ἐπίγεια ζωή πού εἴμασταν καί στήν οὐράνια πού μεταβήκαμε, φροντίζαμε καί φροντίζουμε νά εἰρηνεύουμε καί νά ὁδηγοῦμε σέ ὁμόνοια τόν κό-σμο. Καί ὅρισε μία ἡμέρα νά ἑορτάζεται ἀπό κοινοῦ ἡ μνήμη μας· καί, καθώς εἶναι χρέος σου, νά ἐνεργήσεις νά εἰσαχθεῖ ἡ ἑορτή στήν ᾿Εκκλησία καί νά συνταχθεῖ ἡ ἱερή ἀκολουθία. Ἀκόμη ἕνα χρέος σου· νά παραδώσεις στίς μελλοντικές γενιές ὅτι ἐμεῖς εἴμαστε ἕνα γιά τό Θεό. Βεβαίως καί ἐμεῖς θά συμπράξουμε γιά τή σωτηρία ἐκείνων πού θά ἑορτάζουν τή μνήμη μας, γιατί ἔχουμε καί ἐμεῖς παρρησία ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ».
Ἔτσι ὁ Ἐπίσκοπος Εὐχαΐτων ᾿Ιωάννης ἀνέλαβε τή συμφιλίω-ση τῶν διαμαχόμενων μερίδων, συνέστησε τήν ἑορτή τῆς 30ῆς Ἰα-νουαρίου καί συνέγραψε καί κοινή Ἀκολουθία ἀντάξια τῶν τριῶν Μεγάλων Πατέρων.
Ἡ ἑορτή αὐτή τῆς Συνάξεως τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, τοῦ Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου καί τοῦ Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, ἀποτελεῖ τό ὁρατό σύμβολο τῆς ἰσότητος καί τῆς ἑνότητος τῶν Με-γάλων Διδασκάλων, οἱ ὁποῖοι ἐδίδαξαν μέ τόν ἅγιο βίο τους τό Εὐαγγέλιο τοῦ Χριστοῦ. Εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξ αἰτίας τῆς τα-πεινώσεώς τους μπροστά στήν ἀλήθεια, ἔχουν λάβει τό χάρισμα νά ἐκφράζουν τήν καθολική συνείδηση τῆς Ἐκκλησίας, καί ὅ,τι διδά-σκουν δέν εἶναι ἁπλῶς ἰδική τους σκέψη ἤ προσωπική τους πεποί-θηση, ἀλλ’ εἶναι ἐπί πλέον ἡ ἴδια ἡ μαρτυρία τῆς Ἐκκλησίας, γιατί ὁμιλοῦν ἀπό τό βάθος τῆς καθολικῆς της πληρότητος.
Περί τίς ἀρχές τοῦ 14ου αἰῶνος μ.Χ. ἀνηγέρθη ναός τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν κοντά στήν Ἁγία Σοφία Κωνσταντινουπόλεως, δί-πλα σχεδόν στή μονή τῆς Παναχράντου.
Μητροπολίτου Φαναρίου Ἀγαθαγγέλου
Γενικοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας
τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος