Ψυχοφελή μηνύματα...

[toula]

Η επιστροφή στον Πατέρα- Κυριακή του Ασώτου
Και αυτή την Κυριακή συνεχίζει η Εκκλησία μας να πραγματεύεται το θέμα της μετάνοιας και της συγγνώμης, κάτι που άρχισε ήδη από την περασμένη Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου. Ας δούμε προσεκτικά, λοιπόν, την κεντρική ιδέα της σημερινής ημέρας που βρίσκεται στο ευαγγελικό ανάγνωσμα: είναι η παραβολή του Ασώτου Υιού.
Ανάμεσα στις ευαγγελικές περικοπές αυτή του Ασώτου (Λουκ. 15:11-31) είναι ίσως η πιο γνωστή, η πιο οικεία και βέβαια μία από τις πιο συγκινητικές. Ίσως όμως δεν αναγνωρίζουμε πάντα ποιο είναι το κεντρικό της νόημα. Είναι άραγε η μετάνοια του νεαρού που εγκατέλειψε το πατρικό του, διασκόρπισε τα υπάρχοντά του σε μια έκλυτη ζωή, δοκίμασε την πείνα, ζήλεψε και λαχτάρησε τα ξυλοκέρατα που έτρωγαν οι χοίροι και έτσι αποφάσισε να επιστρέψει στον πατέρα του; Ασφαλώς, ο λόγος του νεαρού άντρα, «Ἀναστὰς πορεύσομαι πρὸς τὸν πατέρα μου καὶ ἐρῶ αὐτῷ, πάτερ, ἥμαρτον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἐνώπιόν σου καὶ οὔκ εἰμι ἄξιος κληθῆναι υἱός σου», παραμένει μια βαθιά συγκινητική έκφραση μετανοίας. Η απόφαση του ασώτου γιου «ἀναστὰς πορεύσομαι πρὸς τὸν πατέρα μου» φωτίζει τη σημασία της ενεργητικής πράξης, της πράξης που επιτελεί η θέληση: δεν μπορείς να πας προς τον πατέρα, αν δεν σηκωθείς και δεν φύγεις. Όπως και να το κάνουμε, όμως, ο μετανοημένος νεαρός δεν είναι η πιο ελκυστική μορφή της παραβολής. Η μετάνοιά του δεν είναι το αποτέλεσμα μιας στροφής εντελώς άσχετης με τη συνείδησή του, ούτε εντελώς ξένης προς κάποιον προσωπικό υπολογισμό: ο άσωτος γιος θέλει να ξεφύγει από τη μιζέρια και επιλέγει τον μόνο δρόμο που ανοίγεται μπροστά του.
Το κυρίαρχο πρόσωπο της παραβολής είναι μάλλον αυτό του πατέρα. Εδώ βρισκόμαστε μπροστά σε μια στοργή απολύτως ανιδιοτελή.
Μια αγάπη που καρτερεί και αγρυπνά περιμένοντας την επιστροφή του ασώτου και που, βλέποντάς τον από μακριά ακόμη, δεν μπορεί να κρατηθεί. Ο πατέρας, συγκλονισμένος από συμπόνια, τρέχει να προϋπαντήσει το παιδί του, πέφτει στο λαιμό του και το καταφιλεί. (Ξέρουμε πόσο μια τέτοια στάση απάδει, στην Ανατολή, προς την αξιοπρέπεια ενός ηλικιωμένου!) Και να που ο πατέρας χωρίς να μεμφθεί για τίποτε τον γιο του, διατάζει να του φορέσουν στο χέρι δαχτυλίδι -σήμα του κληρονόμου-, στα πόδια υποδήματα -χαρακτηριστικό του ελεύθερου ανθρώπου που τον διακρίνει από τον δούλο- και να σφάξουν το εκλεκτό μοσχάρι για να γιορτάσουν. Ζητά να του φέρουν το καλύτερο ένδυμα και το φοράει στον γιό του· αξίζει να παρατηρήσουμε ότι δεν πρόκειται για το καλύτερο ένδυμα που είχε ο άσωτος πριν φύγει, αλλά για το καλύτερο από όσα υπήρχαν στο αρχοντικό. Ο Θεός δεν δωρίζει απλώς στον μετανοημένο αμαρτωλό τη χάρη που είχε πριν αμαρτήσει, αλλά τον περιβάλει με την πιο πλούσια χάρη που μπορεί να δεχτεί, τον περιβάλλει με περίσσια χάριτος.
Η ιστορία του Ασώτου είναι η προσωπική μας ιστορία, η εκούσια φυγή, η ένοχη ζωή, η δυστυχία, η μετάνοια, η επιστροφή και η συγγνώμη: Όλα αυτά που έχουμε ζήσει – και πόσες φορές! Ας προσέξουμε τον ρόλο που παίζει το τρίτο πρόσωπο, ο πρεσβύτερος αδελφός του Ασώτου. Στην παραβολή ο μεγαλύτερος γιος δείχνει ζηλοτυπία. Εκνευρίζεται από την πατρική συγγνώμη που τόσο πλούσια προσφέρθηκε. Αρνείται, παρά τις επίμονες παρακλήσεις του πατέρα του, να πάρει μέρος στην ευωχία. Ο τρόπος που αντιδρά είναι ο αντίθετος από αυτόν που συμβαίνει στην αληθινή επιστροφή του κάθε αμαρτωλού. Κάθε άσωτος που επιστρέφει παρακινείται από τον Πρεσβύτερο Αδελφό του -τον Κύριο Ιησού- που τον πιάνει από το χέρι και τον οδηγεί στον Πατέρα με στοργική θέρμη.
Ο Εσπερινός και ο Όρθρος αυτής της Κυριακής περιέχουν κείμενα που εύγλωττα σχολιάζουν για χάρη μας τα διδάγματα της παραβολής:
«Τῆς πατρικῆς δωρεᾶς διασκορπίσας τὸν πλοῦτον, ἀλόγοις συνεβοσκόμην, ὁ τάλας, κτήνεσι, καὶ τῆς αὐτῶν ὀρεγόμενος τροφῆς, ἐλίμωττον (πεινούσα) μὴ χορταζόμενος· ἀλλ᾽ ὑποστρέψας πρὸς τὸν εὔσπλαγχνον Πατέρα, κραυγάζω σὺν δάκρυσι, δέξαι με ὡς μίσθιον, προσπίπτοντα τῇ φιλανθρωπίᾳ σου, καὶ σῶσόν με.»
«Ἐπιγνῶμεν, ἀδελφοί, τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν. Τὸν γὰρ ἐκ τῆς ἁμαρτίας πρὸς τὴν πατρικὴν ἑστίαν ἀναδραμόντα ἄσωτον υἱὸν ὁ πανάγαθος Πατὴρ προϋπαντήσας ἀσπάζεται, καὶ πάλιν τῆς οἰκείας δόξης χαρίζεται τὰ γνωρίσματα…»
Lev Gillet (ενός Μοναχού της Ανατολικής Εκκλησίας), Πασχαλινή κατάνυξη, 1η έκδοση, εκδ. Ακρίτας, Αθή

[toula]

Γίνε κου­φός, μουγ­γός, τυ­φλός και αναί­σθη­τος προς όλα τα πράγ­μα­τα της ζωής αυ­τής.
Αυ­τός εί­ναι ο κα­λύ­τε­ρος δρό­μος προς την σω­τη­ρία σου.
Διό­τι εί­ναι αδύ­να­τον να σω­θεί κα­νείς, αν δεν απο­σπά­σει το νου του από την μα­ταιό­τη­τα και κάθε μέ­ρι­μνα και δεν τον συγ­κεν­τρώ­σει σε ένα μο­να­δι­κό σκο­πό:
Την εν Χρι­στώ σω­τη­ρία
Για­τί ο νους εί­ναι απλός:
Είτε πα­ρα­δί­δε­ται ολο­κλη­ρω­τι­κά στον Χρι­στό, είτε πα­ρα­δί­δε­ται στις μά­ταιες μέ­ρι­μνες.
Όσιος Παΐσιος Βελιτσκόφσκυ

[toula]

Είμαστε τόσο αδύναμοι και εύκολα μας νικά ο κόσμος και ο Πονηρός, γιατί
προσπαθούμε μόνο για τον εαυτό μας, δεν φροντίζουμε ο ένας τον άλλον με αγάπη θεϊκή, αλλά ψάχνουμε για στηρίγματα:
Ένας στη συγγένεια, δεύτερος στη φιλία, τρίτος στους γνωστούς κι άλλος στους γείτονες. Κι όλες αυτές οι σχέσεις δυναμώνουν τη φιλία κι όχι την ορθή πίστη, που είναι η μόνη που μπορεί να κουμπώσει τη ζώνη της φιλίας. Αλλά εμείς τι παθαίνουμε; Μερικές φορές κάνουμε πιο ευχάριστα παρέα με τους αλλόπιστους παρά με τα παιδιά της Εκκλησίας. Αυτά έλεγε κι ο Ιερός Χρυσόστομος.
Άγιος Γαβριήλ δια Χριστον σάλος

[toula]

Το θαυμαστό είναι ότι ο Θεός, εκεί που δεν το περίμενες και δεν το καταλάβαινες,
έκανε την οικονομία του, έκανε τη συγκατάβασή του και δεν σε λυπήθηκε, αλλά άφησε να πονέσεις και να πάθεις κάτι που είναι χειρότερο από έναν πόνο, ακριβώς για να σε ελεήσει.
Έχεις νιώσει ποτέ ότι ο Θεός δεν σε λυπήθηκε;
Δεν αμφιβάλλω καθόλου γι’ αυτό που θα πω τώρα. Υπάρχουν περιπτώσεις που ο Θεός επιτρέπει να σου έρθει κάτι, για το οποίο λες: «Θεέ μου, ας έρχονταν όλα, αλλά αυτό να έλειπε».
Και αυτό μπορεί να είναι ένα ατύχημα, μια συμφορά, μια αδικία, μια καταστροφή.
Ή μπορεί να είναι κάτι εντελώς μέσα στην ψυχή σου, που κανένας δεν το παίρνει είδηση, αλλά για σένα είναι το χειρότερο που θα μπορούσε να υπάρχει μέσα σου.
Όπως είπα, φθάνει κανείς μέχρι του σημείου να πει ενώπιον του Θεού: «όλα τα άλλα, Θεέ μου, κι αν έρχονταν, καλώς τα να έρχονταν, αλλά αυτό να μην ερχόταν, Θεέ μου». Όχι απλώς λέει κανείς ότι είναι βαρύ, αλλά δεν θα ήθελε καν να έρθει.
Όμως, αν τελικά κανείς πει «να ’ναι ευλογημένο, Θεέ μου» και παραδοθεί στον Θεό, βλέπει μετά -όπως είπα προηγουμένως, δεν αμφιβάλλω καθόλου γι’ αυτό που θα πώ- ότι το καλό που βγήκε από αυτό και συντελέσθηκε μέσα του όχι απλώς είναι μεγάλο καλό, σπουδαίο καλό, αποκάλυψη πραγματική στην ψυχή, αλλά δεν θα έβγαινε αυτό το μεγάλο καλό, αν δεν συνέβαινε εκείνο το οποίο δεν το ήθελε κανείς με τίποτε να έρθει, και για το οποίο έλεγε: «Όλα τα άλλα ας έρχονταν, Θεέ μου, αλλά αυτό να μην ερχόταν».
Βλέπει μάλιστα κανείς το καλό έτσι, σαν να το ψηλαφά. Οπότε, πίσω από αυτό που του συνέβη, βλέπει την αγάπη του Θεού που δεν τον λυπήθηκε. Και είναι πολύ σημαντικό να νιώσεις τι σημαίνει ότι δεν σε λυπήθηκε ο Θεός. Διότι ο Θεός, καθώς ξέρει ότι τελικά θα πεις «να ’ναι ευλογημένο, Θεέ μου», δεν σε λυπάται και επιτρέπει να σουβλιστείς για τα καλά, να πληγωθείς, να πονέσεις, να ματώσεις. Μερικές φορές μοιάζει σαν να πάει κανείς να τρελαθεί.
Και τότε βλέπεις την απέραντη, την ανεξιχνίαστη αγάπη του Θεού, την οποία δεν μπορείς να τη μετρήσεις, αλλά μόνο τη νιώθεις, τη ζεις. Και η ψυχή ακόμη περισσότερο ωφελείται, καθώς όχι μόνο «διήλθε διά πυρός και ύδατος»(Ψαλμ. 65, 12), όπως λέει ο ψαλμωδός, όχι μόνο πόνεσε, μάτωσε και βλέπει ότι βγήκε καλό, αλλά κυρίως καθώς μυείται έτσι στην αγάπη του Θεού, στην όλη συγκατάβαση του Θεού· μυείται σε όλο το μυστήριο, ότι δηλαδή σε ανέλαβε ο Θεός, σε πήρε από το χέρι ο Θεός και είσαι πιά του Θεού.
Δεν μπορούμε να το καταλάβουμε. Είναι κάτι που το κάνει ο Θεός. Το θέμα δεν είναι ότι εσύ έκανες κάτι, έφθασες κάπου και τώρα είσαι σπουδαίος και επομένως με το σπαθί σου γίνεσαι του Θεού.
Το θαυμαστό είναι ότι ο Θεός, εκεί που δεν το περίμενες και δεν το καταλάβαινες, έκανε την οικονομία του, έκανε τη συγκατάβασή του και δεν σε λυπήθηκε, αλλά άφησε να πονέσεις και να πάθεις κάτι που είναι χειρότερο από έναν πόνο, ακριβώς για να σε ελεήσει.
Να, κάπως έτσι είναι τα πράγματα, αδελφοί μου
π. Συμεών Κραγιόπουλου

[toula]

Παῖξε μέ ὅ,τι θέλεις, ἀλλά ὄχι μέ τά ὅσια καί τά ἱερά!
Ὅποιος καὶ νὰ εἶναι ὁ ρασοφόρος, σηκώνει τὸν σταυρό του μέσα σ᾽ αὐτὴν τὴν χαλεπὴ καὶ ἄπιστη καὶ διεστραμμένη γενεά. Ἕλληνα πληγωμένε καὶ τραυματισμένε, προσκύνα τὸ ράσο καὶ τὸν σταυρὸ καὶ μὴ χλευάζης.
Ὁ χλευασμὸς ἐπὶ τῆς κεφαλῆς σου καὶ ἐπὶ τῶν τέκνων σου καὶ τῶν ἀπογόνων σου. Δὲν φαίνεται ὁ Θεὸς νὰ γίνεται ποτὲ ἵλεως σ᾽ αὐτὲς τὶς περιπτώσεις. Σὰν νὰ μὴν εἶστε ἐσεῖς παιδιὰ τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλὰ μπάσταρδα, νόθα. Ζῆτε μέσα στὸν βοῦρκο. Μόνον βοῦρλα καὶ ψαθιὰ καὶ βούτημα φυτρώνει στὴν καρδιά σας.
Ὁ γελωτοποιὸς τῶν θείων καὶ τῶν ἱερῶν εἶναι ἑφτὰ φορὲς καταραμένος. Δὲν πιστεύεις στὴν Ἐκκλησία; Μὴ προσβάλης τὸν ἀδελφό σου ποὺ ζῆ μέσα στὴν Ἐκκλησία. Κανεὶς ἀπὸ μᾶς δὲν ὑβρίζει τὸ σπίτι σου καὶ δὲν ἐμπαίζει τὸ κατάντημά σου. Ὅταν θά ᾽χης ἀνάγκη, καὶ μὲ τὰ δυὸ χέρια θὰ φθάσης στὴν πόρτα τῆς Ἐκκλησίας νὰ ζητήσης βοήθεια.
Γέροντας Γρηγόριος [+2018]
Ηγούμενος της Ιεράς Μονής Δοχειαρίου

[toula]

Φύγε μακριά από κάθε κακία. Κάνε το αγαθό και ευάρεστο στον Κύριο.
Γιατί στην κόλαση οδηγεί όχι μόνο η διάπραξη του κακού αλλά και η παράλειψη της αρετής.
Γιατί και εκείνοι που δεν έδωσαν τροφή στον πεινασμένο, ούτε νερό στον διψασμένο, ούτε έντυσαν το γυμνό,...... δεν άρπαξαν, δεν υπήρξαν πλεονέκτες, δεν σφετερίστηκαν ξένα αγαθά, αλλά επειδή δεν έκαμαν ελεημοσύνη.
Για αυτό παραδίδονται στην αιώνια κόλαση και σε τιμωρία που δεν έχει τέλος.
Από αυτό μαθαίνουμε, ότι η αιτία της Σωτηρίας μας δεν είναι μόνον η αποχή από την κακιά.Εάν δεν προστεθεί και η απόκτηση των αρετών και η άσκηση της αρετής.
ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΡΥΣΤΟΣΤΟΜΟΣ

[toula]

Αυτό διαπαιδαγώγησε το γιο σου. Αυτό δίδαξέ του.
Πλούσιος δεν είναι εκείνος που έχει πολλά χρήματα, ούτε εκείνος που περιβάλλεται από πολλά αγαθά, αλλά εκείνος που δεν έχει ανάγκη από τίποτε. Αυτό διαπαιδαγώγησε το γιο σου. Αυτό δίδαξέ του.
-Μην επιδιώκεις να διακριθεί στην κατά κόσμο σοφία και να τον κάμεις ένδοξο, αλλά φρόντισε πως θα τον μάθεις να περιφρονεί τη δόξα αυτού του κόσμου. Μ’ αυτόν τον τρόπο θα γίνει λαμπρότερος και ενδοξότερος,
-Μην κουράζεσαι να τον κάνεις ρήτορα, αλλά παιδαγώγησέ τον έτσι, ώστε να ζήσει κατά Θεόν. Μην ακονίζεις τη γλώσσα του, αλλά καθάρισε την ψυχή του.
-Αυτά μπορεί να τα κατορθώσει και πιο φτωχός και ο πλούσιος. Αυτά όμως δεν τα μαθαίνει από κάποιον δάσκαλο, ούτε από κάποια επιστήμη, αλλά από τα θεία λόγια.
Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος

[toula]

Ευχή για τους καρκινοπαθείς
Άγιος Παρθένιος επίσκοπος Λαμψάκου, προστάτις των καρκινοπαθών
Ο όσιος Παρθένιος καταγόταν από κάποια κωμόπολη της Βιθυνίας και έζησε κατά τους χρόνους του Μ. Κωνσταντίνου (324 – 337 μ.Χ.). Ήταν υιός του διακόνου της Εκκλησίας της Μελιτοπόλεως Χριστοφόρου, από τον οποίο εδιδάχθηκε την ορθόδοξη πίστη.
Ο Άγιος από την παιδική του ηλικία προέκοπτε στην αρετή και την ευσέβεια. Ο τρόπος με τον οποίο ο Κύριος αλίευσε τους αποστόλους, που ήσαν ψαράδες, τον έκανε να αγαπήσει την αλιεία. Κα όταν έριχνε τα δίχτυα του στην Απολλωνιάδα λίμνη και τα ανέσυρε γεμάτα ψάρια, αισθανόταν ότι εργαζόταν σε ένα από τα πλοιάρια του Αποστόλου Πέτρου ή του Ιωάννου.
Τα χρήματα που εισέπραττε από την πώληση των ψαριών δεν τα κρατούσε για τον εαυτό του αλλά τα εμοίραζε στους πτωχούς από αγάπη προς αυτούς. Γι αυτό κι όταν τον ευχαριστούσαν έλεγε: « Διατί με ευχαριστείτε; Δεν έχω καμία τέτοια αξίωση. Μήπως είμαστε ξένοι; Εμείς είμαστε αδελφοί. Τι δε απλούστερο και φυσικότερο από το να βοηθά αδελφός τους αδελφούς;» Για την ενάρετη αυτού παρουσία ο Επίσκοπος Μελιτοπόλεως Φίλιππος (ή Φιλητός) τον εχειροτόνησε πρεσβύτερο. Αργότερα ο Επίσκοπος Κυζίκου Αχίλλιος (ή Ασχόλιος) τον εχειροτόνησε Επίσκοπο Λαμψάκου.
Η αρετή και η ευσέβεια που έκρυβε στην ψυχή του ήταν τόσο μεγάλη, ώστε ο Θεός τον προίκισε με το χάρισμα της θαυματουργίας, για να μπορέσει να εκδιώκει τους δαίμονες από τους ανθρώπους και να θεραπεύει κάθε είδους ασθένεια. Γι αυτό προσφεύγουν σε αυτόν ιδιαίτερα οι πάσχοντες από την επάρατη νόσο του καρκίνου. Ο Άγιος ήταν ο πράος, ο υπομονετικός, ο φιλόξενος, ο μακρόθυμος, ο άγγελος της ομόνοιας, ο ενθαρρύνων τους μετανοούντες, ο πρόθυμος για το ποίμνιό του. Ο Όσιος Παρθένιος εκοιμήθηκε εν ειρήνη. Τμήμα της τιμίας κάρας αυτού φυλάσσεται στην ιερά μονή Μακρυμάλλη, της Ι. Μητροπόλεως Χαλκίδος.
EYXH ΔΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ
(Εγκεκριμένη από την Ι.Σ. της Εκκλησίας της Ελλάδος)
[Αρ. Πρωτ. 1465/25-6-1984]
Κύριε Ιησού Χριστέ, ο Θεός ημών, ο επιτιμών τοις πνεύμασι της ασθενείας και την υγείαν τοις επικαλουμένοις Σε εκ πόθου καρδίας και τη προς Σε πίστει επιδαψιλεύων, επάκουσον ημών των αμαρτωλών, παρ΄οις, συν ταίς άλλαις, και ητής του καρκίνου μάστιγος δεινή απειλή αφαρπάζουσα εκ μέσου ημών, μετά επώδυνον νόσον και εν βραχεί χρόνω, πατέρας, αδελφούς και τέκνα ημών, βαθείαν δε θλίψιν και οδύνην, εκ του θανάτου αυτών, ον εκ φεύξαι ου δύνανται, προκαλούσαν πάσι.
Τω φωτιστικώ και αγιαστικώ σου Πνεύματι, Κύριε, οδήγησον τους εν ιατρική επιστήμη ερευνώντας εις την του κακού του εξολόθρευσιν, το φάρμακον και τον της Θεραπείας τρόπον αποκαλύπτων, δύναμιν παράσχου τοις πάσχουσι και υπομονήν και αναψυχήν εν τοις πόνοις, πάσι δε την θεραπείαν ψυχή και σώματι επιβράβευσον, πρεσβείαις της ‘Υπερευλογημένης Δεσποίνης Ημών Θεοτόκου και Αειπαρθένου Μαρίας, της Ζωοδόχου Πηγής, Ης το ύδωρ εν τη βασιλίδι των πόλεων επιχυθέν ασθενούση εκ καρκίνου, το πάθος έπαυσε, του εν αγίοις πατρός ημών Παρθενίου, επισκόπου Λαμψάκου, των αγίων ενδόξων και θαυματουργών Αναργύρων, του αγίου ενδόξου Μεγαλομάρτυρος και Ιαματικού Παντελεήμονος και πάντων Σου των Αγίων. Αμήν.

[toula]

Του δόθηκε ιδιαιτέρως το θαυματουργικό χάρισμα να γιατρεύει την φοβερή ασθένεια του καρκίνου.
Πολλοί άγιοι της Εκκλησίας μας χαρακτηρίζονται ως θαυματουργοί, διότι ο Θεός τους δώρισε το χάρισμα και τη δύναμη να θαυματουργούν, στο άγιο όνομά Του. Ένας από τους πλέον θαυματουργούς αγίους είναι και ο άγιος Παρθένιος επίσκοπος Λαμψάκου. Του δόθηκε ιδιαιτέρως το θαυματουργικό χάρισμα να γιατρεύει την φοβερή ασθένεια του καρκίνου.
Έζησε στα χρόνια του Μ. Κωνσταντίνου (4ος μ. Χ. αιώνας).
Γεννήθηκε σε κάποια κωμόπολη της Βιθυνίας της Μ. Ασίας από ευσεβείς γονείς. Ο πατέρας του ονομάζονταν Χριστόφορος και ήταν διάκονος της Εκκλησίας. Δεν έκανε μεγάλες σπουδές, αλλά απόκτησε ευλάβεια, βαθιά πίστη στο Θεό και στόλισε τον εαυτό του με αρετές. Από μικρός συνήθισε να αγαπά το Θεό και τους ανθρώπους και γι’ αυτό υπήρξε σε όλη του τη ζωή φιλάνθρωπος και ελεήμονας. Αρχικά ασκούσε το επάγγελμα του ψαρά. Διάλεξε αυτό το επάγγελμα για να μοιάσει στους αγίους Αποστόλους Πέτρο, Ανδρέα και Ιωάννη, που ήταν αλιείς. Το μεγαλύτερο μέρος του κόπου του το μοίραζες στους φτωχούς. Μαζί με τα ψάρια και τα χρήματα τους έδινε παρηγοριά και ελπίδα, στερεώνοντάς τους την πίστη στο Θεό. Όταν εκείνοι τον ευχαριστούσαν για την φιλανθρωπία του, εκείνος τους απαντούσε: «Γιατί με ευχαριστείτε; Δεν έχω καμία τέτοια αξίωση. Μήπως είμαστε ξένοι; Εμείς είμαστε αδελφοί. Τι είναι απλούστερο και φυσικότερο από το να βοηθά αδελφός τους αδελφούς;». Είχε την πεποίθηση ότι η φιλανθρωπία είναι υποχρέωση και καθήκον του αληθινού Χριστιανού.
Ο Μητροπολίτης Μελιτοπόλεως Φίλιππος ή Φιλητός, τον χειροτόνησε πρεσβύτερο. Ο Παρθένιος έδειξε σπάνιο ζήλο στην ιερατική του διακονία, γεγονός που ξετίμησε ο Μητροπολίτης Κυζίκου Αχίλλιος ή Ασχόλιος, ο οποίος τον χειροτόνησε Επίσκοπο Λαμψάκου, μιας αρχαίας πόλης της Μ. Ασίας, κοντά στον Ελλήσποντο, απέναντι από την Καλλίπολη.
Η Λάμψακος, όπως και ολόκληρη η γύρω περιοχή, κατοικούνταν κυρίως από ειδωλολάτρες, οι οποίοι αρνούνταν να ασπασθούν τη νέα πίστη και παρέμειναν δουλικά προσηλωμένοι στην αρχαία θρησκεία, εκτελώντας τις σκοταδιστικές παγανιστικές τελετουργίες τους. Ήταν ένα από τα κυριότερα εναπομείναντα κέντρα της ειδωλολατρίας την εποχή εκείνη στην ευρύτερη περιοχή της Μ. Ασίας. Με επικεφαλής τους ιερείς των ειδώλων, ο ειδωλολατρικός όχλος έδειξε εξ’ αρχής τις εχθρικές του διαθέσεις ενάντια στο νέο Επίσκοπο. Δεν ήταν λίγες οι επιθέσεις φανατικών ειδωλολατρών εναντίον του, με την παρότρυνση των ειδωλολατρών ιερέων, οι οποίοι έβλεπαν να απειλούνται τα τεράστια οικονομικά τους συμφέροντα από το ενδεχόμενο να κλείσουν τα προσοδοφόρα ειδωλολατρικά «ιερά».
Ο Παρθένιος έδειξε από την αρχή ανοχή στις εχθρικές διαθέσεις των ειδωλολατρών. Στις φοβέρες επιθέσεις τους, απαντούσε με λόγια και με έργα αγάπης. Γνώριζε ο άγιος εκείνος Επίσκοπος πως πίσω από όλα αυτά βρισκόταν ο διάβολος, ο οποίος ήθελε να ματαιώσει το έργο της σωτηρίας των κατοίκων. Τους εχθρικούς του αντιπάλους ειδωλολάτρες τους έβλεπε ως πνευματικά ασθενείς, ως δούλους των πονηρών πνευμάτων, τα οποία δρούσαν μέσω αυτών. Και γι’ αυτό, όχι μόνο δεν κάκιωνε μαζί τους, αλλά τους συμπονούσε και τους αγαπούσε, όπως ο καλός γιατρός τον ασθενή του και ο καλός πατέρας τα παραστρατημένα παιδιά του. Τους αγαπούσε το ίδιο στοργικά με τους πιστούς της Επισκοπής του. Τους καλούσε κοντά του και συζητούσε μαζί τους με ανεξικακία, πραότητα και καλοσύνη.
Ο Επίσκοπος Παρθένιος αποδείχτηκε άξιος του υψηλού αξιώματός του. Έδειξε ασυνήθιστο ζήλο και ποιμαντική δράση, ώστε έγινε αγαπητός από όλους. Φρόντιζε με επιμέλεια για την πνευματική καλλιέργεια και πρόοδο των πιστών, που του εμπιστεύτηκε η Εκκλησία. Φρόντιζε επίσης και για τις υλικές τους ανάγκες, σε μια εποχή που οι λιμοί ήταν σύνηθες φαινόμενο. Χιλιάδες άνθρωποι έτρεχαν στο επισκοπείο, για να πάρουν από το άγιο χέρι του βοήθεια. Μαζί με τους πιστούς χριστιανούς έτρεχαν ειδωλολάτρες και Ιουδαίοι, οι οποίοι δεν έφευγαν με αδειανά χέρια. Ευεργετούνταν το ίδιο με τους πιστούς, χωρίς εξαίρεση.
Παράλληλα ο άγιος Επίσκοπος φρόντιζε και για τη δική του πνευματική πρόοδο. Προσεύχονταν αδιάκοπα, νήστευε, αγρυπνούσε, και κατακτούσε μία – μία τις χριστιανικές αρετές. Έφτασε δε σε μεγάλα ύψη αγιότητας, ώστε να αξιωθεί του χαρίσματος των ιαμάτων. Με την προσευχή του, θεράπευε στο όνομα του Ιησού Χριστού, τους ασθενείς, που έτρεχαν κοντά του να ιαθούν. Ιδιαιτέρως αξιώθηκε να θεραπεύει την νόσο του καρκίνου. Όταν πληροφορούνταν ότι κάποιος άνθρωπος ασθένησε, έτρεχε ο ίδιος να τον γιατρέψει. Δεν έκανε διακρίσεις ούτε στις θεραπείες, μαζί με τους πιστούς, θεράπευε και τους ειδωλολάτρες, οι οποίοι, κατόπιν, αναγνώριζαν την δύναμη του αληθινού Θεού και ασπάζονταν την χριστιανική πίστη. Είχε αποκτήσει ακόμη το χάρισμα να εκβάλλει δαιμόνια από ανθρώπους, που είχαν εισβάλλει και τους βασάνιζαν.
Όλα τα χρόνια της ποιμαντορίας του είχε προσελκύσει χιλιάδες ειδωλολάτρες στην Εκκλησία. Όταν έφυγε από αυτή τη ζωή άφησε ελάχιστους παγανιστές στην Επισκοπή του. Η Λάμψακος, από εστία ειδωλολατρών, είχε μεταβληθεί σε χριστιανική πόλη, όπου πλειοψηφούσαν οι ευσεβείς Χριστιανοί. Κοιμήθηκε εν ειρήνη και ο τάφος και τα ιερά λείψανά του συνέχισαν και συνεχίζουν ως τα σήμερα να θαυματουργούν. Τμήμα της Τίμιας Κάρας του βρίσκεται στην Ιερά Μονή Μακρυμάλλη, της Ιεράς Μητροπόλεως Χαλκίδος, η οποία θαυματουργεί σε όσους τον επικαλούνται με ευλάβεια. Υπάρχουν πάμπολλες μαρτυρίες καρκινοπαθών, οι οποίοι έχουν ιαθεί θαυματουργικά, χάρις στον Άγιο Παρθένιο. Η μνήμη του εορτάζεται στις 7 Φεβρουαρίου.
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού

[toula]

Ὅσιος Λουκᾶς ἐν Στειρίῳ καὶ Ἱερὰ Μονὴ Ὁσίου Λουκᾶ Βοιωτίας
Α) Ὁ Ὅσιος Λουκᾶς
Ὁ προικισμένος μὲ ἐγκράτεια καὶ ἀρετή, ἐργατικότητα καὶ φιλοκαλία, φιλοξενία, φιλανθρωπία καὶ εὐσπλαγχνία, μὲ προφητικὴ ἱκανότητα καὶ γνώση τῶν ἐνεστώτων, μὲ ἀσκητικότητα καὶ ταπεινοφροσύνη Ὅσιος Λουκᾶς ὁ Στειριώτης (896-953), ὑπῆρξε ἱδρυτὴς τῆς ὁμώνυμης βυζαντινῆς Μονῆς στὸ Στείριο Βοιωτίας, 32 χιλιόμετρα ἀπὸ τὴν Λιβαδειά (μέσω Διστόμου πρὸς Ἀράχωβα). Πρόκειται γιὰ ἕναν ἀπὸ τοὺς σπουδαίους ἀναμορφωτὲς τοῦ ἑλλαδικοῦ μοναχισμοῦ κατὰ τὸν 10ον αἰώνα (Ἀθανάσιος ὁ Ἀθωνίτης, Νίκων ὁ Μετανοεῖτε, Μελέτιος ὁ νέος, Κλήμης τοῦ Σαγματᾶ, καὶ ἄλλοι).
Ἔχοντας παιδιόθεν κλήση πρὸς τὸν μοναχικὸ βίο ὁ Λουκᾶς ἀπὸ 14 ἐτῶν ἄφησε τοὺς γονεῖς του, ποὺ κατάγονταν ἀπὸ τὴν Αἴγινα, καὶ κατέφυγε σὲ ἀπομονωμένους τόπους γιὰ νὰ ζήσει ἤρεμη πνευματική ζωή. Διαδοχικά· στὰ Γιαννημάκια ἕως τὸ 917, στὸ Ζεμενὸ Κορινθίας καὶ στὴν Πάτρα (917-927), πάλι στὰ Γιαννημάκια (ἢ Γιαννιμάτζι, 927-932), στὸ Καλάμιο (939-942), στὸ Ἀμπελάκι ὄρους Ζάλτσας (942-945) καὶ ἀπὸ τὸ 945 ὥς τὴν ἡμέρα τῆς ὁσιακῆς κοιμήσεώς του (953) στὸ μέρος ὅπου ἵδρυσε τὴν Μονή.
Κατὰ τὸν Εὐστράτιο Γ. Στίκα, ὁ Ὅσιος Λουκᾶς μετὰ τὸ 14ο ἔτος ἐκάρη μοναχὸς στὴν Μονὴ τῆς Παντανάσσης Ἀθηνῶν -δηλαδὴ τὸ Μοναστηράκι- τὸ 910· ὑπακούοντας σὲ παράκληση τῆς μητέρας του καὶ ἐντολὴ τοῦ ἡγουμένου ἐπέστρεψε στὴν οἰκογένειά του και ἀφοῦ ἔπεισε τὴν μητέρα του, πῆγε καὶ ἔζησε στὸ ὄρος Ἰωαννίτζη Φωκίδος (910-917), ὕστερα κοντὰ σὲ στυλίτη στὸ Ζεμενὸ Κορινθίας (917-927), καὶ πάλι στὸ Ἰωαννίτζη (927-939), κατόπιν στὸ Καλάμιο δυτικὰ τῆς Ἀντικύρας στὸν Κορινθιακὸ κόλπο (939-942), μετὰ στὸ νησάκι Ἀμπελώνα (942-945) καὶ τέλος ἀπὸ τὸ 945 ὥς τὴν κοίμησή του (953) στὸ Στείριο.
Ἔχοντας μόνιμο συνοδὸ τὴν φήμη του ὡς αὐστηροῦ καὶ ἁγίου μοναχοῦ, προσείλκυσε ἐνωρὶς ὄχι μόνον ἄλλους ἀσκητές, ἀλλὰ και ἁπλοὺς χριστιανούς, ὅπως καὶ ἐπιφανεῖς ἀξιωματούχους, σὰν τὸν διοικητὴ τοῦ Θέματος τῆς Ἑλλάδος, τὸν πρωτοσπαθάριο Κρηνίτη Ἀροτρᾶ, μὲ τὸν ὁποῖον συνδέθηκε μὲ θερμὴ καὶ στενὴ φιλία καὶ ὁ ὁποῖος βοήθησε στὴν ἀνέργεση τοῦ ἀρχικοῦ ναοῦ τῆς Ἁγίας Βαρβάρας καὶ τῶν πρώτων κελλιῶν τῆς Μονῆς. Ἡ βοήθεια συνεχίσθηκε καὶ μετὰ τὸν θάνατό του, ὅταν ἐπαληθεύτηκε ἡ πρόβλεψή του γιὰ ἀπελευθέρωση τῆς Κρήτης ἀπὸ τοὺς Σαρακηνούς (961), ὁπότε ὁ βυζαντινὸς αὐτοκράτορας Ῥωμανὸς Β´ Φωκᾶς προίκισε τὴν Μονή, μὲ πλούσιες δωρεὲς καὶ βασιλικὲς χορηγίες.
Β) Ἡ ἵδρυση τῆς Μονῆς
Ἡ καθηγήτρια τῆς Βυζαντινῆς Ἀρχαιολογίας στὸ Πανεπιστήμιο Ἰωαννίνων Νανὼ Χατζηδάκη, ἀποδίδει τὴν ἀνακομιδὴ τοῦ λειψάνου τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ καὶ τὴν ἀνέργεση τοῦ νέου καθολικοῦ, στὸν ἡγούμενο Φιλόθεο, πρόσωπο ἄγνωστο ἀπὸ ἄλλες πηγές, πλὴν τῆς Ἀκολουθίας τῆς ἀνακομιδῆς τοῦ λειψάνου, ποὺ ἀναγνωρίζεται ὅμως σὲ παραστάσεις τοῦ καθολικοῦ καὶ τῆς κρύπτης καὶ στὴν τοιχογραφία στὸ βορειανατολικὸ ταφικὸ παρεκκλήσι, ὅπου ἀφιερωτὴς μοναχὸς προσφέρει τὸ ὁμοίωμα τῆς ἐκκλησίας τοῦ καθολικοῦ στὸν Ὅσιο Λουκᾶ. Ὑποστηρίζει ὅτι ὁ Φιλόθεος αὐτὸς καταγόταν ἀπὸ μεγάλη καὶ ἀρχοντικὴ οἰκογένεια. (Νανὼ Χατζηδάκη: Ὅσιος Λουκᾶς, Μέλισσα, Ἀθήνα, 1996, σελ. 96).
Ὅπως νὰ ἔχῃ ἡ ἀλήθεια, γεγονὸς εἶναι ὅτι ἕνα τέτοιου μεγέθους καὶ τέτοιας ἐκτάσεως ἔργο γιὰ νὰ ἔρθει σὲ πέρας ἀπήτησε τὴν συμβολὴ περισσοτέρων τοῦ ἑνὸς ἡγουμένων καὶ πολιτικῶν ἀξιωματούχων καὶ ἀσφαλῶς αὐτοκρατορικὲς χορηγίες καὶ τὴν συμπαράσταση τῶν χριστιανῶν τῆς εὐρύτερης περιοχῆς. Ἔτσι κατέστη δυνατὴ ἡ ὁλοκλήρωση τῶν κτισμάτων τοῦ μοναστηριακοῦ συγκροτήματος, ποὺ καὶ σήμερα προκαλοῦν τὸν θαυμασμὸ εἰδικῶν καὶ μή.
Ἀποτελεῖται ἀπὸ διώροφα καὶ τριώροφα κελλιὰ καὶ βοηθητικοὺς χώρους στὶς τέσσερις πλευρές, τὴν τράπεζα, τὸν πύργο τοῦ κωδωνοστασίου καὶ τοὺς δύο ναοὺς μὲ τὴν κρύπτη ποὺ καταλαμβάνουν τὸ κέντρο τοῦ χώρου τοῦ ἀκανόνιστου, λόγω κατωφέρειας τοῦ ἐδάφους, πενταπλεύρου τῆς Μονῆς. Ὅλα αὐτά, βέβαια, ἔγιναν σταδιακά. Ἄρχισαν ἀπὸ τὸ ταπεινὸ κελλὶ τοῦ Ὁσίου, τὰ ἄλλα ποὺ προστέθηκαν γιὰ νὰ στεγασθοῦν οἱ συνασκητές του καὶ τὸν μικρὸ πρῶτο ναΐσκο γιὰ τὶς λατρευτικὲς ἀνάγκες τους. Ἀκολούθησε ὁ μεγάλος ναός, ἀφιερώμενος στὴν Παναγία, καὶ τὸ 1011 ὁ ἡγούμενος Φιλόθεος καὶ οἱ μοναχοὶ Γαβριήλ, Γρηγόριος καὶ Πέτρος ἀνήγειραν τὸν μεγαλύτερο ναὸ-καθολικό, ποὺ τὸν ἀφιέρωσαν στὸν Ὅσιο Λουκᾶ, καὶ τοποθέτησαν τὰ λείψανά του. Ἀργότερα συμπληρώθηκαν μὲ τὰ προσκτίσματα: βορδοναρεῖον (στάβλος γιὰ ἡμιόνους), φωτάναμα, νοσοκομεῖο (17ου αἰῶνος), κινστέρνα (δεξαμενὴ νεροῦ), πύργος τοῦ Ἀνδρούτσου. Ἀρκετὰ ἀπὸ αὐτὰ δὲν ὑπάρχουν πλέον. Ἀπὸ τοὺς τρεῖς πύργους ποὺ εἶχε ἡ Μονή, σώζεται μόνο ὁ τετραόροφος τετράγωνος. Τὴν σημερινή του μορφὴ πῆρε τὸ 1860 καὶ τὸ 1877 τοποθετήθηκε καὶ ὡρολόγιο.
Γ) Οἱ Ναοί
Στὸ κέντρο τοῦ συγκροτήματος δεσπόζουν οἱ μεγαλοπρεπεῖς καὶ ἐντυπωσιακοὶ ναοί: ἀριστερὰ τῆς Παναγίας, δεξιὰ τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ, ποὺ συνδέονται μεταξύ τους, ἀφοῦ ὁ νότιος τοῖχος τοῦ νάρθηκος και τοῦ προστώου τοῦ πρώτου συμπλέκονται μὲ τὸ ἀνατολικὸ μισὸ τοῦ βορείου τοίχου τοῦ δευτέρου ναοῦ.
α) Ὁ Ναὸς τῆς Παναγίας
Ὁ τῆς Παναγίας (ἀρχικὰ στὴν Ἁγία Βαρβάρα) ἄρχισε νὰ οἰκοδομεῖται τὸ 946, μὲ τὴν χορηγία τοῦ Κρηνίτου. Ὁλοκληρώθηκε δύο χρόνια μετὰ τὴν κοίμηση τοῦ Ὁσίου, δηλαδὴ τὸ 955. Εἶναι σύνθετος τετρακιόνιος σταυροειδὴς μὲ τροῦλλο. Τὸ Ἱερὸ ἐσωτερικὰ σχηματίζει τρεῖς ἡμικυκλικὲς κόγχες, ἀλλὰ ἐξωτερικὰ εἶναι ἡμιεξάγωνες. Ἔχει νάρθηκα εὐρύχωρο, στὸν ὁποῖο προστέθηκε μεταγενέστερα καὶ προστῶο. Χρειάστηκε νὰ γίνουν στερεωτικὲς ἐργασίες τὸ 1848 γιὰ τὴν ἀποκατάσταση ζημιῶν ἀπὸ τὸν σεισμὸ τοῦ 1790. Εἶναι ἐνδιαφέρουσα ἡ τοιχοδομία στὸ ἐσωτερικὸ καὶ σώζονται λίγα δείγματα τοιχογραφιῶν, ἀπὸ τὰ ὁποῖα συνάγεται ὅτι ὁ ζωγραφικὸς διάκοσμός του χρονολογεῖται ἀπὸ τὸν 11ο ἤ 12ο αἰώνα, ἐνῷ ὁ πρῶτος διάκοσμος ἀνατρέχει πρὸ τοῦ 1011, ὁπότε ἀνοικοδομήθηκε ὁ ναὸς τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ.
Τὸ μαμαροστρωμένο δάπεδο εἶναι ἐξαιρετικῆς τέχνης, ὅπως καὶ τὸ μαρμάρινο τέμπλο του. Διαφορετικὰ ὡς πρὸς τὸν τύπο τους τὰ κιονόκρανα καὶ μὲ αἰσθητικὴ λεπτότητα τὰ γλυπτὰ τοῦ ναοῦ. Ἐξωτερικῶς παρουσιάζει ἕνα ἀπὸ τὰ καλύτερα δείγματα ἀρχιτεκτονικῆς καὶ διακοσμητικῆς τῆς βυζαντινῆς περιόδου. Τὸ ἐπιμελέστατο πλινθοπερίκλειστο σύστημα δομῆς μὲ τὸ θερμὸ χρῶμα τῶν πωρολίθων, τὰ μονόλοβα, δίλοβα καὶ τρίλοβα τοξωτὰ ἀνοίγματα σὲ διάφορα ἐπίπεδα, τὰ παιχνίδια τῶν μονοκλινῶν καὶ δικλινῶν στεγῶν, ὁ κομψὸς τροῦλλος καὶ ὁ πλούσιος κεραμοπλαστικὸς διάκοσμος μὲ τὶς ἐπάλληλες συνεχεῖς ὀδοντωτὲς ταινίες καὶ τὰ πολυποίκιλα κουφικὰ θέματα δικαιολογοῦν τὸν χαρακτηρισμὸ τοῦ ναοῦ τῆς Παναγίας ὡς τοῦ κομψοτέρου καὶ τελειοτέρου μνημείου τῶν μέσων τοῦ 10ου αἰῶνος, τὸ ὁποῖο συνετέλεσε, ὥστε τὰ προβλήματα τέχνης τοῦ αἰῶνος τούτου νὰ κρίνονται μὲ ἄλλο πνεῦμα· ἔγραψε ὁ Παῦλος Λαζαρίδης.
β) Ὁ Ναὸς τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ
Μισὸ αἰώνα περίπου μετὰ τὸν ναὸ τῆς Παναγίας, χρειάσθηκε νὰ ἀνεργεθεῖ καὶ ὁ δεύτερος μεγαλύτερος, ὁ ἀφιερωμένος στὸν Ὅσιο ἱδρυτή (1011). Ἐπὶ χίλια τώρα ἔτη δὲν ἐπαυσε ὁ ναὸς αὐτὸς νὰ προκαλεῖ κατάπληξη καὶ αἰσθήματα θαυμασμοῦ μὲ τὴν μεγαλοπρέπεια καὶ τὸν πλουσιώτατο καὶ τέλειο ἐσωτερικό του διάκοσμο (ψηφιδωτά, τοιχογραφίες). Γεγονὸς ποὺ γεννᾶ τὴν πεποίθηση ὅτι ἀνοικοδομήθηκε μὲ γενναῖες βασιλικὲς καὶ ἡγεμονικὲς χορηγίες. Εἶναι ὀκταγωνικοῦ τύπου, μὲ τεράστιο τροῦλλο, διαμέτρου 8,98 μέτρων, ὕψους 5,22 καὶ στηρίζεται σὲ τύμπανο μὲ 16 πλευρές, καὶ ἰσάριθμα παράθυρα. Χωρὶς ἐσωτερικοὺς κίονες -ἀφοῦ τὸ βάρος τοῦ τρούλλου πέφτει στοὺς ἐξωτερικοὺς τοίχους καὶ τὰ παρεκκλήσια- ἀφήνει στὸ ἐσωτερικό του μεγάλο ἐλεύθερο χῶρο, ἐνῶ καὶ ἡ ἐμφάνιση τοῦ ναοῦ, παρὰ τὸν τεράστιο ὄγκο τοῦ κτίσματος, δημιουργεῖ εὐχάριστη ἐντύπωση… Τὸ σχέδιο τοῦ ναοῦ, ἡ σοφὴ ἀρχιτεκτονικὴ διάταξη τῶν μερῶν του, οἱ ὑψηλὲς ἀναλογίες, ἡ ἁρμονικὴ σύνθεση τῶν ὄγκων καὶ ἡ καλλιτεχνικὴ ἐκτέλεση καὶ τῶν μικροτέρων τμημάτων δίδουν στὴν ἐκκλησία αὐτὴ ἐλαφρότητα καὶ χάρη καὶ τὴν καθιστοῦν τὸ τελειότερο παράδειγμα τοῦ ὀκταγωνικοῦ τύπου, τὸ ὁποῖο ἐφαρμόστηκε ἀργότερα καὶ σὲ ἄλλους ναούς. (Π. Λαζαρίδης).
Ἀλλὰ ἀνυπέρβλητος εἶναι καὶ ὁ ζωγραφικὸς διάκοσμος τοῦ ναοῦ. Μὲ ψηφιδωτὰ στὰ ψηλότερα σημεῖα τῶν τοίχων, τῶν καμαρῶν, τῶν σταυρολιθίων, τῶν ἁψίδων, τῶν τυμπάνων τῶν παραθύρων, ἄλλων σημείων τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ νάρθηκος. Μὲ τοιχογραφίες στὸν τροῦλλο καὶ τὰ παρεκκλήσια. Ὅλα καὶ ὅλες ἐνταγμένες στὶς βασικὲς ἀρχὲς τοῦ ζωγραφικοῦ διάκοσμου, ὅπως διαμορφώθηκε μετὰ τὶς εἰκονομαχικὲς ἔριδες: Ὁ Παντοκράτωρ στὸν τροῦλλο μὲ τὶς ἐπουράνιες δυνάμεις γύρω του, τὴν Παναγία, τὸν Πρόδρομο, τοὺς 16 Προφῆτες, καὶ στὰ χαμηλότερα σημεῖα Ἅγιοι, Μάρτυρες, Ὅσιοι, μὲ ἐλάχιστες σκηνὲς ἀπὸ εὐαγγελικὲς ἀφηγήσεις (μόνον Νιπτήρ, Σταύρωσις, Ἀνάστασις, Ψηλάφησις στὸν Νάρθηκα· καὶ μόνον Εὐαγγελισμός, Γέννησις, Ὑπαπαντή, Βάπτισις καὶ Πεντηκοστὴ στὸν Ναό). Ἀρκετὲς ἀπὸ τὶς παραστάσεις αὐτὲς ἔχουν προσλάβει τὴν πλήρη διαμόρφωσή τους. Οἱ ἑπόμενοι ἁγιογράφοι στηρίζονται βασικὰ στὴν τεχνοτροπία αὐτή.
Ὁ τεράστιος τροῦλλος ἀρχικὰ ἦταν διακοσμημένος μὲ ψηφιδωτά (Παντοκράτωρ, Ἄγγελοι, Προφήτες), τὰ ὁποῖα κατέπεσαν ἐξαιτίας τοῦ σεισμοῦ τοῦ 1593. Ζωγραφήθηκε λίγα χρόνια ἀργότερα. Ὁ Παντοκράτωρ, λόγω τῆς δουλείας τοῦ γένους, δὲν ἔχει αὐστηρὴ ἔκφραση, ἀλλὰ μειλίχια, παρηγορητική, ἀνθρώπινη. Κατάγραφα καὶ τὰ παρεκκλήσια μὲ ὡραιότατες παραστάσεις, Ἁγίους σὲ στηθάρια ἤ ὁλόσωμους κλπ. Καὶ ὁ ψηφιδωτὸς ἤ τοιχογραφικὸς διάκοσμος συμπληρώνεται ἀπὸ τὰ ὡραῖα σχέδια τῶν μαρμαροθετημένων δαπέδων, ὅπως στὴν νότια καὶ βόρεια εἴσοδο καὶ στὸ Ἱερό, τοὺς κοσμῆτες στὴν ἀναδρομία ποὺ χωρίζουν τὴν ὀρθομαρμάρωση ἀπὸ τὰ ψηφιδωτὰ καὶ τὸν τροῦλλο, καθὼς καὶ τὰ μικρὰ κιονόκρανα στὰ δίλοβα καὶ τρίλοβα ἀνοίγματα. Τὸ μαρμαρόγλυπτο τέμπλο μὲ θαυμάσιο διάκοσμο καὶ τέσσερις φορητὲς εἰκόνες τοῦ κρητικοῦ ζωγράφου Μιχαὴλ Δαμασκηνοῦ (μετὰ τὸ 1571).
γ) Ὁ ναὸς-κρύπτη τῆς Ἁγίας Βαρβάρας
Ἐνδιαφέρον παρουσιάζει καὶ ἡ κρύπτη-ναὸς τῆς Ἁγίας Βαρβάρας στὸν κάτω ὄροφο-ὑπόγειο τοῦ μεγάλου ναοῦ, ποὺ μπορεῖ νὰ χαρακτηρισθεῖ καὶ ταφικὸ παρεκκλήσιο. Εἶναι διαστάσεων 16,70 ἐπὶ 8,50 μέτρα. Διασώζονται οἱ ἀξιόλογες τοιχογραφίες του.
Δ) Ἱστορία Μονῆς
Ἡ Μονή, μὲ τὴν χιλιόχρονη ἱστορία της, γνώρισε ὅλες τὶς περιπέτειες καὶ τὶς συμφορὲς τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Στὰ χρόνια τῆς Φραγκοκρατίας ἐδιώχθησαν οἱ μοναχοί (1214-1224), καὶ παραχωρήθηκε ὁ Ὅσιος Λουκᾶς, στοὺς λατίνους παπάδες τοῦ Παναγίου Τάφου, ποὺ σύλησαν τὰ πάντα καὶ ἀφήρεσαν καὶ τὰ λείψανα τοῦ ἱδρυτοῦ. Στὴν Τουρκοκρατία ἀπετέλεσε τὸ ἀποκούμπι τῶν περιχωριτῶν χριστιανῶν, τὸ στρατόπεδο τοῦ Ἀνδρίτσου (πατέρα τοῦ Ὀδυσσέα Ἀνδρούτσου) μετὰ τὰ ὀρλωφικά. Ὁ Σαλώνων Ἡσαΐας ἐδῶ εὐλόγησε τὰ ὅπλα τοῦ ἐθνικοῦ Ἀγῶνος, σὲ ὅλη τὴν διάρκεια τοῦ ὁποίου οἱ μοναχοί του, χειρίστηκαν τὸ καριοφύλλι καλύτερα ἀπὸ τὸ θυμιατό, καὶ ἀναδείχθηκαν διαλεκτοὶ πολεμιστές, καὶ καπετάνιοι (Θύμιος Δάλκας), τὸ δε Μοναστήρι ἦταν τὸ κέντρο δράσεως τοῦ Ὀδυσσέα Ἀνδρούτσου. Διέθεσε τὴν τεράστια περιουσία του γιὰ τὸν Ἀγώνα, ἐνισχύοντας ὅλους τοὺς καπεταναίους τῆς ἀνατολικῆς Στερεᾶς. «Ἀπερίγραπτοί εἰσιν αἱ θυσίαι αἵματος, χρημάτων καὶ τροφῶν, ἃς ἡ Μονὴ ἐποίησε κατὰ τὴν Ἐπανάστασιν, οὗ ἕνεκα αὐτή τε καὶ οἱ μοναχοὶ αὐτῆς ἐπτώχευσαν» (Γ. Κρέμος).
Ἀκολούθησε ἡ παρακμὴ μετὰ τὶς τόσες θυσίες. Λιγόστεψαν οἱ μοναχοί, ἄρχισαν οἱ φθορὲς στὰ κτίσματα, ποὺ ἐπισκευάσθηκαν κάπως ἐπὶ Γεωργίου Α´ (1863-1879). Βομβαρδίστηκαν τὸ 1943 ἀπὸ γερμανικὰ στούκας, γιατὶ κρύβονταν σὲ αὐτὴν ἀντάρτες, χωρὶς εὐτυχῶς νὰ ὑποστοῦν σοβαρὴ ζημία οἱ ναοί, πλὴν τῆς τράπεζας ποὺ σωριάστηκε σὲ ἐρείπια. Οἱ ἀναστηλωτικὲς ἐργασίες ποὺ ἔγιναν μετὰ τὸ 1938 με τὴν ἐπίβλεψη τοῦ διευθυντοῦ τῆς διευθύνσεως ἀναστηλώσεως ἀρχαίων καὶ ἱστορικῶν μνημείων τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρείας Εὐστρατίου Γ. Στίκα, τοῦ Ἀναστασίου Ὀρλάνδου καὶ παλαιότερα τοῦ Γ. Σωτηρίου, ἀποκατέστησαν τὸ βυζαντινὸ αὐτὸ μνημεῖο. Τὸ 1950 χαρακτηρίστηκε ἀρχαιολογικὸς χῶρος, ἀλλὰ ἀργότερα δόθηκε ἐκ νέου ὁ ναὸς τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ σὲ λειτουργικὴ χρήση, ἐπανδρώθηκε ἡ Μονή, καὶ ἄρχισε νέα περίοδος τῆς μακρᾶς ἱστορίας της. Τὸ 1996 διοργανώθηκαν διάφορες λαμπρὲς ἐκδηλώσεις γιὰ νὰ τιμηθοῦν τὰ 1050 χρόνια ἀπὸ τὴν ἵδρυσή της.
Ἱερὰ Μητρόπολις Θηβῶν καὶ Λεβαδείας
Ἱερὰ Μονὴ Ὁσίου Λουκᾶ
Τ.Κ. 32100 Λιβαδειά
Τηλ.: 2267022228
Ἡμέρες Πανηγύρεων:
α) Κοίμησις Ὁσίου Λουκᾶ 7 Φεβρουαρίου·
β) ἀνακομιδῆς λειψάνων Ὁσίου 3 Μαΐου·
γ) ἐπαναφορὰ τοῦ ἱεροῦ λειψάνου τοῦ Ὁσίου ἐκ Δύσεως τὴν 2η Κυριακὴ τοῦ Δεκεμβρίου·
δ) Ἁγίας Βαρβάρας τῆς κρύπτης 4 Δεκεμβρίου.
Από τη σελίδα: “http://users.uoa.gr/“