Την περίοδο της εφηβείας, τα παιδιά έχουν ιδιαίτερες δυσκολίες, αφού μέσα τους συντελείται μια αληθινή βιολογική και ψυχολογική επανάσταση. Αισθάνονται ότι δεν είναι πια παιδιά και θέλουν γρήγορα να μοιάσουν στους μεγάλους ή να κάνουν τους μεγάλους, χωρίς όμως να έχουν την αντίστοιχη ψυχική συγκρότηση η την απαιτούμενη κρίση που φέρνει η ωριμότητα και η εμπειρία. Από την άλλη, οι γονείς αισθάνονται συχνά αποκομμένοι από αυτό το παιδί που, ως χθες ακόμα τους τα έλεγε όλα, ήταν γλυκό και υπάκουο και ήταν υπό τον απόλυτο έλεγχο τους, και νιώθουν να παραδέρνουν, χαμένοι μέσα στην ανησυχία και τους προβληματισμούς.
Η πρώτη σχετική παρατήρηση που έχω να κάνω για όλα αυτά μπορεί να συμβαίνουν σε αυτήν την περίοδο, εκφράζεται με δύο σοφές λαϊκές παροιμίες. Η πρώτη λέει: “μικρό παιδί δε μάλωσες, τρανό μη φοβερίζεις” και η δεύτερη λέει: “όπως λυγίσει το κλαδί έτσι θα δέσει το δεντρί”.
Που σημαίνει ότι αν δεν έχουν μπει από νωρίς οι κανόνες συμπεριφοράς που είπαμε στην αρχή, η αν δεν υπάρχει από νωρίς το σωστό ενδιαφέρον και η καλή επικοινωνία μεταξύ παιδιών και γονιών, αν οι γονείς δεν έχουν μάθει από νωρίς να ακούνε τα παιδιά τους, δεν είναι δυνατόν να αρχίσει ξαφνικά στην περίοδο της εφηβείας, επειδή τότε οι γονείς αρχίζουν να ανησυχούν για το παιδί τους. Αν δηλαδή ένα παιδί έχει φτάσει στα 12, 13 χρόνια, παρέα κυρίως με την τηλεόραση, με κάποιους ανεξέλεγκτους φίλους ή με κάποια ξένη γυναίκα, γιατί θα πρέπει ξαφνικά να αρχίσει να ανοίγει την καρδιά του στους γονείς σʼ αυτή τη δύσκολη φάση της ζωής του; Αντιθέτως, αν έχει ως τότε οικοδομηθεί μια υγιής σχέση και επικοινωνία μεταξύ τους, η επανάσταση θα έρθει μεν, αλλά θα είναι πιο σύντομη σε διάρκεια, πιο ήπια σε εκδηλώσεις και χωρίς αμετάκλητη ρήξη στις σχέσεις γονιών και παιδιών. Αρκεί αυτά να αισθάνονται ότι το σπίτι τους, η οικογένεια τους δεν τους φορτώνει συνεχώς με αμφισβήτηση, παρατηρήσεις και κηρύγματα, αλλά είναι και παραμένει το σίγουρο λιμάνι όπου, στις δύσκολες ώρες μπορούν να καταφύγουν και θα αντιμετωπιστούν με αγάπη και κατανόηση.
Μια δεύτερη παρατήρηση έχει να κάνει με το ότι οι γονείς πρέπει να παρακολουθούν με μεγάλη διακριτικότητα τις δραστηριότητες του παιδιού τους και να δείξουν ενδιαφέρον για τα ενδιαφέροντα και τις εξωσχολικές ασχολίες του. Ενδιαφέρον, όμως δε σημαίνει απορρίπτω ή κάνω απλώς κριτική. Ενδιαφέρον σημαίνει να καταλαβαίνω το πως σκέπτεται ο άλλος, τι τον απασχολεί, γιατί βρίσκει ενδιαφέρον και ευχαρίστηση σʼ αυτόν που κάνει. Αυτή η στάση δε συνεπάγεται ότι εγώ γίνομαι παραχωρητικός και επιτρέπω τα πάντα για να είμαι ευχάριστος.
Ούτε σημαίνει ότι ισοπεδώνω τις δικές μου αρχές και τα πιστεύω μου. Ίσα ίσα, που βρίσκω την ευκαιρία, με τη συζήτηση, να ξεκαθαρίσω ότι “εγώ πιστεύω και εφαρμόζω αυτό, το οποίο θεωρώ σωστό, αλλά θέλω να καταβάλω τη δική σου άποψη και να αντιληφθώ τι κάνεις εσύ με τον εαυτό σου και τη ζωή σου, γιατί νοιάζομαι”. Πολλές φορές κάνουμε το ασυγχώρητο λάθος να επαναλαμβάνουμε τη φράση “εγώ στην ηλικία σου”, οπότε είμαστε χαμένοι από χέρι. Αντιθέτως, σε στιγμές που η συζήτηση παίρνει δύσκολο δρόμο, ίσως βοηθάει το να αντιστρέφουμε τους ρόλους και να θέτουμε ερωτήματα ή προβληματισμούς σαν να είμαστε εμείς τα παιδιά και ζητούμε τη γνώμη των παιδιών μας που παίρνουν τη θέση του γονιού.
Παρά ταύτα, μπορεί να υπάρξουν περίοδοι που είναι σαν να έχει υψωθεί ένας τοίχος ανάμεσα σʼ εμάς και το παιδί μας και τίποτα από όσα λέμε δεν φαίνεται να το αγγίζει. Τότε, ίσως να είναι η ώρα να του γράψουμε ένα σημείωμα, ακουμπώντας στο χαρτί όλα όσα έχουμε στην καρδιά μας γιʼ αυτό το αγαπημένο παιδί. Ένα σημείωμα που θα το βάλουμε κάτω από το μαξιλάρι του, για να το βρει και να το διαβάσει σε μια ώρα ήσυχη, μόνο του, χωρίς τη δική μας… εκνευριστική παρουσία. Ίσως αυτή η κίνηση να επιδράσει καταλυτικά στις σχέσεις μας και ίσως του δώσει την ιδέα να κάνει και αυτό το ίδιο, για να μας γράψει όσα δεν τολμάει να μας πει κοιτάζοντας μας στα μάτια.
Δύο τελευταίες σκέψεις σχετικά με την περίοδο της εφηβείας. Ας μη διστάζουν οι γονείς να ζητούν συγγνώμη από το παιδί τους, αν κάποτε η ακραία συμπεριφορά τους το πρόσβαλε ή το αδίκησε. Και το σημαντικότερο, ας μην ξεχνούν ότι τα παιδιά δεν είναι μόνο δικά τους κι ας προσεύχονται στον Ουράνιο Πατέρα να τα φωτίζει και να τα προστατεύει. Και περνάω στην άλλη δύσκολη περίοδο της ζωής, όταν τα παιδιά μας, ενήλικες πια όσο κι αν ακούγεται οξύμωρο έχουν φύγει από το πατρικό σπίτι ή έχουν αποκτήσει και δική τους οικογένεια. Για μας, όπως ξαναείπα, είναι πάντα παιδιά, γιατί εμείς οι γονείς έχουμε δεσμευτεί μʼ έναν ισόβιο… διορισμό, χωρίς άδειες, διακοπές και αργίες. Όμως, είναι η ώρα να το πάρουμε απόφαση ότι είναι ενήλικες, ότι πρέπει να ανοίξουν τα φτερά τους και πρέπει να φροντίσουμε εμείς να φύγουν τα παιδιά από το σπίτι ήσυχα, ευλογημένα με ευχές και χαρούμενα, χωρίς να βασανίζονται από έγνοια για το τι αφήνουν πίσω τους. Μόνον έτσι θα μπορέσουν να αφοσιωθούν στη δική τους ζωή και να απολαύσουν όλες τις χαρές που αυτή η ζωή τους επιφυλάσσει.
Βέβαια η συναίσθηση ότι αυτά που μπορούν πια να κάνουν οι γονείς γιʼ αυτά τα μεγάλα παιδιά είναι χωρίς ουσιαστική σημασία, φέρνει ένα κενό στο στομάχι κι ένα σφίξιμο στην καρδιά. Ειδικά αν τα πράγματα στη ζωή των παιδιών δεν εξελίσσονται όπως οι γονείς ονειρεύτηκαν.
Όμως πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι το μόνο που απομένει τώρα πια να τους δώσουμε, είναι η βεβαιότητα της παντοτινής μας αγάπης και της ηθικής μας υποστήριξης. Μερικές φορές αν το ζητούν και το αντέχουν ενδεχομένως να μπορούμε να τους δώσουμε και τη συμβουλή μας. Πρέπει ακόμα να συνειδητοποιήσουμε ότι τα παιδιά μας δε μας χρωστούν τίποτα και όσες χαρές μας προσφέρουν είναι πάντα ένα πολύτιμο δώρο.
Ας αρκεστούμε λοιπόν, στη δύναμη και την αδυναμία της ελπίδας ότι η ζωή θα είναι καλή μαζί τους, ότι η Θεία Πρόνοια που μας τα χάρισε, θα τα προστατεύει και ότι οι εμπειρίες αγάπης και ζωής που έζησαν μαζί μας, θα τα βοηθήσουν στις δύσκολες ώρες τους.
Μερόπη Σπυροπούλου
Σχεσεις γονεων - παιδιων
Συντονιστής: Συντονιστές
Σχεσεις γονεων - παιδιων
Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον με τον αμαρτωλό
Η ΤΑΞΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ
Τη στιγμή που γεννιέται το παιδί ο γάμος διευρύνεται σε οικογένεια. O άνδρας και η γυναίκα γίνονται πατέρας και μητέρα γεννιέται ένα νέο είδος κοινότητας με ιεραρχική τάξη. Δεν είναι δυνατόν να προχωρήσουμε εδώ σε προβλήματα αγωγής, πρέπει όμως να εκθέσουμε μερικές βασικές αρχές.
O άνδρας και η γυναίκα είναι «μία σάρκα» δεν μπορούμε όμως να πούμε το ίδιο για τους γονείς και τα παιδιά. Αντίθετα μάλιστα: το παιδί, που ως τώρα ήταν κυριολεκτικά ένα κομμάτι απʼ το σώμα της μητέρας, στο βάπτισμα προσάγεται ενώπιον του Θεού σαν αυθυπόστατο πρόσωπο. Έτσι δεν “ανήκει” πια στους γονείς, αλλά στο Θεό. Φυσικά, το νόημα του βαπτίσματος δεν εξαντλείται σʼ αυτό, ίσως όμως τούτο είναι μια άποψη, που θα μπορούσε να δικαιώσει το νηπιοβαπτισμό.
Ακόμα κι όταν, καμιά φορά, η συναισθηματική εξάρτηση μητέρας και παιδιού είναι μεγαλύτερη απʼ ό,τι είναι ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα, δεν επιτρέπεται να παραβλέπει κανείς τη θεία Tάξη, σύμφωνα με την οποία ο άνδρας και η γυναίκα είναι μία σάρκα κι ένα πρόσωπο, ενώ το παιδί γεννιέται απʼ τη σάρκα της μητέρας για να γίνει ένα αυθυπόστατο πρόσωπο. Tο γεγονός αυτό γεννά την απεριόριστη αλληλεγγύη των γονέων απέναντι στο παιδί.
΄Oποιος απʼ τους συζύγους μειώνει τον άλλον στα μάτια του παιδιού ή παραπονείται γιʼ αυτόν στο παιδί, προδίδει το γάμο και καταλύει για το παιδί τη θεία Tάξη της οικογένειας.
Ένα τραγικό φαινόμενο της εποχής μας είναι το ότι η γυναίκα ξεφεύγει όλο και περισσότερο από το ρόλο της μητέρας κι ο άνδρας ακόμα περισσότερο από τον πατρικό ρόλο. Η μορφωμένη ή η επαγγελματικά απασχολημένη γυναίκα αισθάνεται πολλές φορές τη μητρική ιδιότητα σαν κατώτερη από την αξία της.
Oπότε μπορεί εγκαταλείπει τα παιδιά της σε μια βοηθό και συνεχίζει την εργασία της. Έτσι βλάπτει τα παιδιά της κατά ένα τρόπο ανεπανόρθωτο, ενώ το πιο βαρύ, το πιο υπεύθυνο και πιο ιερό απʼ τα καθήκοντα της, η διαμόρφωση ανθρώπων, παραμένει ανεκπλήρωτο.
Από την άλλη πλευρά, μπορεί να ζούμε σʼ ένα κόσμο μονόπλευρα ανδροκρατούμενο, αλλά μας λείπουν οι πατέρες. Και πατέρας γίνεται κανείς μόνον όταν αποδεχθεί το λειτούργημα απʼ τα χέρια του Θεού.
Πατέρας και μητέρα δίνουν ασφάλεια και σιγουριά ο ένας στον άλλον. Όπου λείπει η σιγουριά και η ασφάλεια, εκεί φυτρώνει το άγχος κι ο άνθρωπος προσπαθεί να βρει καταφύγιο σε μια οποιαδήποτε μανία. Το φάρμακο είναι ένα και μόνο: αληθινοί πατέρες, αληθινές μητέρες.
Τίποτα πιο σπουδαίο δεν μπορεί να κάνει ένας πατέρας για τα παιδιά του, από το νʼ αγαπά τη μητέρα τους.
Θεόδωρος Mποβέτ
Τη στιγμή που γεννιέται το παιδί ο γάμος διευρύνεται σε οικογένεια. O άνδρας και η γυναίκα γίνονται πατέρας και μητέρα γεννιέται ένα νέο είδος κοινότητας με ιεραρχική τάξη. Δεν είναι δυνατόν να προχωρήσουμε εδώ σε προβλήματα αγωγής, πρέπει όμως να εκθέσουμε μερικές βασικές αρχές.
O άνδρας και η γυναίκα είναι «μία σάρκα» δεν μπορούμε όμως να πούμε το ίδιο για τους γονείς και τα παιδιά. Αντίθετα μάλιστα: το παιδί, που ως τώρα ήταν κυριολεκτικά ένα κομμάτι απʼ το σώμα της μητέρας, στο βάπτισμα προσάγεται ενώπιον του Θεού σαν αυθυπόστατο πρόσωπο. Έτσι δεν “ανήκει” πια στους γονείς, αλλά στο Θεό. Φυσικά, το νόημα του βαπτίσματος δεν εξαντλείται σʼ αυτό, ίσως όμως τούτο είναι μια άποψη, που θα μπορούσε να δικαιώσει το νηπιοβαπτισμό.
Ακόμα κι όταν, καμιά φορά, η συναισθηματική εξάρτηση μητέρας και παιδιού είναι μεγαλύτερη απʼ ό,τι είναι ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα, δεν επιτρέπεται να παραβλέπει κανείς τη θεία Tάξη, σύμφωνα με την οποία ο άνδρας και η γυναίκα είναι μία σάρκα κι ένα πρόσωπο, ενώ το παιδί γεννιέται απʼ τη σάρκα της μητέρας για να γίνει ένα αυθυπόστατο πρόσωπο. Tο γεγονός αυτό γεννά την απεριόριστη αλληλεγγύη των γονέων απέναντι στο παιδί.
΄Oποιος απʼ τους συζύγους μειώνει τον άλλον στα μάτια του παιδιού ή παραπονείται γιʼ αυτόν στο παιδί, προδίδει το γάμο και καταλύει για το παιδί τη θεία Tάξη της οικογένειας.
Ένα τραγικό φαινόμενο της εποχής μας είναι το ότι η γυναίκα ξεφεύγει όλο και περισσότερο από το ρόλο της μητέρας κι ο άνδρας ακόμα περισσότερο από τον πατρικό ρόλο. Η μορφωμένη ή η επαγγελματικά απασχολημένη γυναίκα αισθάνεται πολλές φορές τη μητρική ιδιότητα σαν κατώτερη από την αξία της.
Oπότε μπορεί εγκαταλείπει τα παιδιά της σε μια βοηθό και συνεχίζει την εργασία της. Έτσι βλάπτει τα παιδιά της κατά ένα τρόπο ανεπανόρθωτο, ενώ το πιο βαρύ, το πιο υπεύθυνο και πιο ιερό απʼ τα καθήκοντα της, η διαμόρφωση ανθρώπων, παραμένει ανεκπλήρωτο.
Από την άλλη πλευρά, μπορεί να ζούμε σʼ ένα κόσμο μονόπλευρα ανδροκρατούμενο, αλλά μας λείπουν οι πατέρες. Και πατέρας γίνεται κανείς μόνον όταν αποδεχθεί το λειτούργημα απʼ τα χέρια του Θεού.
Πατέρας και μητέρα δίνουν ασφάλεια και σιγουριά ο ένας στον άλλον. Όπου λείπει η σιγουριά και η ασφάλεια, εκεί φυτρώνει το άγχος κι ο άνθρωπος προσπαθεί να βρει καταφύγιο σε μια οποιαδήποτε μανία. Το φάρμακο είναι ένα και μόνο: αληθινοί πατέρες, αληθινές μητέρες.
Τίποτα πιο σπουδαίο δεν μπορεί να κάνει ένας πατέρας για τα παιδιά του, από το νʼ αγαπά τη μητέρα τους.
Θεόδωρος Mποβέτ
Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον με τον αμαρτωλό
Παιδί και υπευθυνότητα
Η αγάπη θεωρείται η κύρια πηγή έμπνευσης τόσο στην ανατροφή των παιδιών μας, όσο και στη ζωή μας εν γένει. Η αγάπη μάλιστα, σχεδόν πάντοτε, ταυτίζεται με την έννοια της προσφοράς και της θυσίας, που δε αφήνει περιθώριο στον άλλο να είναι δυσαρεστημένος και απογοητευμένος, που δεν του δίδει το δικαίωμα να αισθανθεί περιφρονημένος, αλλά και να νομίζει ότι κάτι του λείπει από τη ζωή του. Έτσι είμαστε ως γονείς πάντοτε πρόθυμοι να ικανοποιήσουμε κάθε επιθυμία των παιδιών μας, εργαζόμαστε σκληρά, για να μπορέσουμε να τους προσφέρουμε ένα καλύτερο μέλλον και κάνουμε ότι μπορούμε ώστε αυτά να μην αισθάνονται μειονεκτικά έναντι των συνομήλικων τους, τόσο σε ότι αφορά στις δυνατότητες για μόρφωση, αλλά και στο ντύσιμο, στη διασκέδαση, στα καταναλωτικά αγαθά. Όλα αυτά τα θεωρούμε αγάπη και μόνο αγάπη, κι, έτσι αισθανόμαστε γονεϊκά επαρκείς, από τη στιγμή που δεν υπάρχει καθήκον έναντι των παιδιών μας που να μην έχουμε εκπληρώσει.
Η γονεϊκή μας επάρκεια, όμως κρίνεται από τον τρόπο καθοδήγησης των παιδιών μας σε κάποιες στιγμές της οικογενειακής καθημερινότητας. Από εκεί ξεκινούν προβληματισμοί κατά πόσον έχουμε εντρυφήσει στην αληθινή αγάπη και όχι σε εξιδανικευμένες μορφές της, που συνήθως οδηγούν την ανατροφή στην αποτυχία. Γιατί η αληθινή αγάπη εμπεριέχει στοιχεία, όπως η υπευθυνότητα, η άσκηση, η ανοχή και ο προβληματισμός, που δεν μπορούν να απουσιάζουν από τον τρόπο ανατροφής. Τα στοιχεία καλλιεργούν την προσωπικότητα του παιδιού και της προσδίδουν τη διάσταση της ελευθερίας, που κρύβεται σʼ αυτά.
Για παράδειγμα, η υπευθυνότητα στη ζωή των παιδιών μας φαίνεται από το αν ενθαρρύνονται από το οικογενειακό πρόγραμμα να συνεισφέρουν στην καλή λειτουργία του σπιτιού, τόσο σε ότι αφορά στον εαυτό τους όσο και στο σύνολο. Απλές δουλειές, όπως το να στρώνουν το κρεβάτι τους και να τακτοποιούν το δωμάτιο τους και τα προσωπικά τους είδη, να συμβάλλουν στο στρώσιμο και το μάζεμα του τραπεζιού ή να βοηθούν στην καθαριότητα του σπιτιού και να κάνουν εξωτερικές εργασίες (όπως να αγοράζουν τρόφιμα που χρειάζεται η οικογένεια ), δίνουν στα παιδιά την αίσθηση ότι, στο μέτρο των δυνατοτήτων τους, και η δική τους προσφορά οδηγεί στην καλή λειτουργία του σπιτιού.
Η υπευθυνότητα όμως έχει να κάνει και με την πρόοδο του παιδιού. Από τα πρώτα σχολικά βήματα στόχος των γονέων θα πρέπει να είναι το παιδί να διαβάζει μόνο του και να προοδεύει στις σχολικές και εξωσχολικές υποχρεώσεις του με κριτήριο τον προσωπικό του κόπο. Αν οι γονείς διαβάζουν με το παιδί, ή ακόμη χειρότερα, διαβάζουν οι ίδιοι για λογαριασμό του παιδιού, του κάνουν τις εργασίες του ή στέκονται με το βιβλίο για να τους πει το παιδί το μάθημα, τότε μπορεί να το βοηθήσουν μεν πρόσκαιρα, αλλά στην ουσία καλλιεργούν μια στάση εξάρτησης και ανελευθερίας του παιδιού, το οποίο δεν μπορεί από μόνο του να προχωρήσει. Παράλληλα οι γονείς μπορούν να διδάξουν στο παιδί τρόπους και στάσεις συμπεριφοράς και αγωγής στο δρόμο, στις διάφορες ώρες και εποχές, ενθαρρύνοντας βαθμιαία το παιδί από μόνο του να γνωρίζει πώς θα μπορέσει, όντας ανεξάρτητο, και να αξιοποιεί το χρόνο του αλλά και να στέκεται στα πόδια του.
Η υπερπροστατευτικότητα των γονέων δεν ωφελεί. Αντίθετα, γίνεται βαρίδι για το παιδί, το οποίο την αισθάνεται ως έλλειψη εμπιστοσύνης και ή θα αναπτύξει χαμηλή αυτοεκτίμηση που σημαίνει φόβο για τη ζωή και προσκόλληση στο σπίτι, ή κάποια στιγμή θα ανεξαρτητοποιηθεί με οργή έναντι των γονέων του με συνέπειες αρνητικές. Η καλλιέργεια της υπευθυνότητας και καθιστά το παιδί συνειδητή προσωπικότητα και του μαθαίνει ότι με τον κόπο του θα μπορέσει να λειτουργήσει συλλογικά.
Η υπευθυνότητα είναι στοιχείο της πνευματικής ζωής του ανθρώπου. Η Εκκλησία δεν θέλει τους πιστούς άβουλους οπαδούς, αλλά προσωπικότητες που αναλαμβάνουν την ευθύνη τόσο για τη ζωή τους, όσο και για τη σχέση τους με το Θεό, τον πλησίον, τον κόσμο. Αν θέλουμε να μιλούμε για γνήσια αγάπη τόσο στη ζωή μας, όσο και στην οικογένεια, αλλά και το κοινωνικό σύνολο, χρειάζεται να την συνδυάσουμε με την ελευθερία της ευθύνης για τη ζωή, τόσο την εδώ όσο και την αιώνια. Γιατί, τελικά ο γονέας που πιστεύει στο Χριστό, αφού κάνει αυτό που μπορεί για τα παιδιά του, κι αυτή είναι η θυσία αφήνει τον Κύριο να φωτίσει και να στηρίξει τις προσπάθειες τους. Κι εκείνος παραμένει πιστός σύμβουλος τους και έτοιμος να χαρεί με τη χαρά τους και να συμπαρασταθεί στη λύπη τους. Όχι όμως να ζήσει για λογαριασμό τους.
Πρωτ. Θεμιστοκλής Μουρτζάνου
Η αγάπη θεωρείται η κύρια πηγή έμπνευσης τόσο στην ανατροφή των παιδιών μας, όσο και στη ζωή μας εν γένει. Η αγάπη μάλιστα, σχεδόν πάντοτε, ταυτίζεται με την έννοια της προσφοράς και της θυσίας, που δε αφήνει περιθώριο στον άλλο να είναι δυσαρεστημένος και απογοητευμένος, που δεν του δίδει το δικαίωμα να αισθανθεί περιφρονημένος, αλλά και να νομίζει ότι κάτι του λείπει από τη ζωή του. Έτσι είμαστε ως γονείς πάντοτε πρόθυμοι να ικανοποιήσουμε κάθε επιθυμία των παιδιών μας, εργαζόμαστε σκληρά, για να μπορέσουμε να τους προσφέρουμε ένα καλύτερο μέλλον και κάνουμε ότι μπορούμε ώστε αυτά να μην αισθάνονται μειονεκτικά έναντι των συνομήλικων τους, τόσο σε ότι αφορά στις δυνατότητες για μόρφωση, αλλά και στο ντύσιμο, στη διασκέδαση, στα καταναλωτικά αγαθά. Όλα αυτά τα θεωρούμε αγάπη και μόνο αγάπη, κι, έτσι αισθανόμαστε γονεϊκά επαρκείς, από τη στιγμή που δεν υπάρχει καθήκον έναντι των παιδιών μας που να μην έχουμε εκπληρώσει.
Η γονεϊκή μας επάρκεια, όμως κρίνεται από τον τρόπο καθοδήγησης των παιδιών μας σε κάποιες στιγμές της οικογενειακής καθημερινότητας. Από εκεί ξεκινούν προβληματισμοί κατά πόσον έχουμε εντρυφήσει στην αληθινή αγάπη και όχι σε εξιδανικευμένες μορφές της, που συνήθως οδηγούν την ανατροφή στην αποτυχία. Γιατί η αληθινή αγάπη εμπεριέχει στοιχεία, όπως η υπευθυνότητα, η άσκηση, η ανοχή και ο προβληματισμός, που δεν μπορούν να απουσιάζουν από τον τρόπο ανατροφής. Τα στοιχεία καλλιεργούν την προσωπικότητα του παιδιού και της προσδίδουν τη διάσταση της ελευθερίας, που κρύβεται σʼ αυτά.
Για παράδειγμα, η υπευθυνότητα στη ζωή των παιδιών μας φαίνεται από το αν ενθαρρύνονται από το οικογενειακό πρόγραμμα να συνεισφέρουν στην καλή λειτουργία του σπιτιού, τόσο σε ότι αφορά στον εαυτό τους όσο και στο σύνολο. Απλές δουλειές, όπως το να στρώνουν το κρεβάτι τους και να τακτοποιούν το δωμάτιο τους και τα προσωπικά τους είδη, να συμβάλλουν στο στρώσιμο και το μάζεμα του τραπεζιού ή να βοηθούν στην καθαριότητα του σπιτιού και να κάνουν εξωτερικές εργασίες (όπως να αγοράζουν τρόφιμα που χρειάζεται η οικογένεια ), δίνουν στα παιδιά την αίσθηση ότι, στο μέτρο των δυνατοτήτων τους, και η δική τους προσφορά οδηγεί στην καλή λειτουργία του σπιτιού.
Η υπευθυνότητα όμως έχει να κάνει και με την πρόοδο του παιδιού. Από τα πρώτα σχολικά βήματα στόχος των γονέων θα πρέπει να είναι το παιδί να διαβάζει μόνο του και να προοδεύει στις σχολικές και εξωσχολικές υποχρεώσεις του με κριτήριο τον προσωπικό του κόπο. Αν οι γονείς διαβάζουν με το παιδί, ή ακόμη χειρότερα, διαβάζουν οι ίδιοι για λογαριασμό του παιδιού, του κάνουν τις εργασίες του ή στέκονται με το βιβλίο για να τους πει το παιδί το μάθημα, τότε μπορεί να το βοηθήσουν μεν πρόσκαιρα, αλλά στην ουσία καλλιεργούν μια στάση εξάρτησης και ανελευθερίας του παιδιού, το οποίο δεν μπορεί από μόνο του να προχωρήσει. Παράλληλα οι γονείς μπορούν να διδάξουν στο παιδί τρόπους και στάσεις συμπεριφοράς και αγωγής στο δρόμο, στις διάφορες ώρες και εποχές, ενθαρρύνοντας βαθμιαία το παιδί από μόνο του να γνωρίζει πώς θα μπορέσει, όντας ανεξάρτητο, και να αξιοποιεί το χρόνο του αλλά και να στέκεται στα πόδια του.
Η υπερπροστατευτικότητα των γονέων δεν ωφελεί. Αντίθετα, γίνεται βαρίδι για το παιδί, το οποίο την αισθάνεται ως έλλειψη εμπιστοσύνης και ή θα αναπτύξει χαμηλή αυτοεκτίμηση που σημαίνει φόβο για τη ζωή και προσκόλληση στο σπίτι, ή κάποια στιγμή θα ανεξαρτητοποιηθεί με οργή έναντι των γονέων του με συνέπειες αρνητικές. Η καλλιέργεια της υπευθυνότητας και καθιστά το παιδί συνειδητή προσωπικότητα και του μαθαίνει ότι με τον κόπο του θα μπορέσει να λειτουργήσει συλλογικά.
Η υπευθυνότητα είναι στοιχείο της πνευματικής ζωής του ανθρώπου. Η Εκκλησία δεν θέλει τους πιστούς άβουλους οπαδούς, αλλά προσωπικότητες που αναλαμβάνουν την ευθύνη τόσο για τη ζωή τους, όσο και για τη σχέση τους με το Θεό, τον πλησίον, τον κόσμο. Αν θέλουμε να μιλούμε για γνήσια αγάπη τόσο στη ζωή μας, όσο και στην οικογένεια, αλλά και το κοινωνικό σύνολο, χρειάζεται να την συνδυάσουμε με την ελευθερία της ευθύνης για τη ζωή, τόσο την εδώ όσο και την αιώνια. Γιατί, τελικά ο γονέας που πιστεύει στο Χριστό, αφού κάνει αυτό που μπορεί για τα παιδιά του, κι αυτή είναι η θυσία αφήνει τον Κύριο να φωτίσει και να στηρίξει τις προσπάθειες τους. Κι εκείνος παραμένει πιστός σύμβουλος τους και έτοιμος να χαρεί με τη χαρά τους και να συμπαρασταθεί στη λύπη τους. Όχι όμως να ζήσει για λογαριασμό τους.
Πρωτ. Θεμιστοκλής Μουρτζάνου
Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον με τον αμαρτωλό
Η αγωγή των νέων σήμερα
Στην Εκκλησία αγωγή σημαίνει οδηγία, οδήγηση των ανθρώπων όχι προς συγκεκριμένες ιδέες ή αξίες ή ιδανικά, αλλά οδήγηση των ανθρώπων εις την αγάπη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Αγωγή στην Εκκλησία σημαίνει να μάθει ο άνθρωπος να αγαπά το Χριστό, γιατί αυτό είναι το ζητούμενο της. Η Εκκλησία μιλά για την αγάπη προς το Θεό. Μια εκκοσμικευμένη αντίληψη της θρησκείας, της Εκκλησίας, μιλά για την πίστη εις τον Θεό και μόνο αυτή. Ενώ το τέλειο εις την Εκκλησία είναι η αγάπη η οποία θα παραμείνει εις τους αιώνας, αφού τόσο η πίστη όσο και η ελπίδα θα καταργηθούν εις την εσχάτη ημέρα και εκείνο που θα απομείνει θα είναι η αγάπη.
Επομένως το ζητούμενο εις τον άνθρωπο είναι να μάθει να αγαπά το Θεό. Το να πιστεύει στο Θεό είναι ένα βασικό σκαλί, είναι το πρώτο, το οποίο το πατά και ανεβαίνει στο επόμενο και στο επόμενο. Δε μένει σ' αυτό μόνο, γιατί ένας άνθρωπος, δεν μπορεί να παραδώσει τη ζωή του ολόκληρη σε κάτι το οποίο απλώς το πιστεύει. Αν είναι τόσο ιδεολόγος, μπορεί να το κάνει, όπως γίνεται σε άλλες περιπτώσεις στην καθημερινότητα που βλέπουμε γύρω μας. Αλλά όμως εις την Εκκλησία αυτό το οποίο υπάρχει είναι η αγάπη του Χριστού. Σε μας ο Χριστός είναι το ζητούμενο.
Ο Χριστός είναι αυτός, ο οποίος είναι ο Διδάσκαλος του κάθε ανθρώπου. Βλέπετε πόσο ωραία ο Κύριος εις το Ευαγγέλιο μας λέει: "Μάθετε απʼ εμού...". Δηλαδή ο άνθρωπος μαθαίνει από τον Χριστό, από τον ίδιο τον Χριστό, από τη ζωή του Χριστού, από τα λόγια του Χριστού, άλλα προ πάντων από την εμπειρία της αγάπης του Θεού μέσα του. Γιʼ αυτό αυτή η εμπειρία είναι τόσο δυνατή που νικά όλες τις αγάπες του κόσμου τούτου.
Δεν είναι αρκετό, αδελφοί μου, να λέμε στα παιδιά μας για τις ιδέες του Ευαγγελίου, δεν είναι αρκετό να λέμε ότι το Ευαγγέλιο και η Εκκλησία είναι το καλύτερο που μπορεί κανείς να τους δώσει, ότι είναι ωραία η αγάπη, η χαρά, η ελευθερία, η δικαιοσύνη. Βέβαια είναι ωραία όλα αυτά, αλλά εκείνο που χρειάζεται ο νέος άνθρωπος σήμερα είναι να μάθει να αγαπά το Χριστό. Να μάθει ότι αυτό που του δίδει η Εκκλησία είναι ο Χριστός, και αυτό δεν μπορεί να του δώσει ο κόσμος.
Ο άνθρωπος μπορεί παντού να μάθει να σέβεται τους συνανθρώπους του, να τους αγαπά, να είναι τίμιος, ειλικρινής, δίκαιος, δημοκρατικός, φιλελεύθερος και όλα αυτά. Δεν χρειαζόταν η Εκκλησία για να μας μάθει αυτά τα πράγματα, που μας τα διδάσκει η ίδια η φύση μας. Γιατί άλλωστε ο ανθρώπινος εαυτός μας και η ανθρώπινη μας υπόσταση μας διδάσκει την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, τη δημοκρατία, τον σεβασμό, την αγάπη προς τους άλλους. Εκείνο που η Εκκλησία έχει να μας πει είναι για την αγάπη του Χριστού. Κι εδώ, να μου επιτρέψετε, να σας πω ότι είναι το σημείο στο οποίο σκοντάφτουμε εμείς οι σημερινοί Χριστιανοί, γιατί θεωρούμε την Εκκλησία ως ένα σύστημα ιδεολογικό και είναι αρκετό για μας να είμαστε καλοί άνθρωποι.
Είναι αρκετό για μας να τηρούμε τα καθήκοντα μας. Είναι αρκετό τα παιδιά μας να έχουν τα όρια τους. Να μην κάνουν αταξίες. Να μην κάνουν άσχημα πράγματα. Λένε καμιά φορά πράγματα που τ' ακούμε, χαμογελούμε βέβαια με επιείκεια, άλλα δεν εκφράζουν την Εκκλησία. Τι λένε: "Παρά να είναι κάποιος στα ναρκωτικά, καλύτερα στην Εκκλησία". "Παρά να είναι κάποιος στη φυλακή, καλύτερα στην Εκκλησία". Λες και η Εκκλησία είναι το αντίθετο των ναρκωτικών και της φυλακής. Θα έλεγε κανείς, όπως έλεγε και η καμήλα: "Καλά δεν υπάρχει ίσιος δρόμος, μέσος δρόμος"; Δηλαδή ή ναρκωτικά ή Εκκλησία; Δηλαδή όποιος δεν είναι στην Εκκλησία είναι στα ναρκωτικά;
Ασφαλώς όχι! Μπορεί να μην είσαι της Εκκλησίας και να είσαι τίμιος, σωστός, ειλικρινής, καλός σύζυγος, καλός πατέρας, καλός μαθητής κι όλα τα καλά να έχεις πάνω σου. Γιʼ αυτό δεν μπορούμε να καταλάβουμε πολλές φορές, γιατί τα παιδιά μας έχουν μια άλλη σχέση με το Θεό. Γιατί εμείς οι μεγαλύτεροι δεν μπορούμε να το καταλάβουμε. Λέμε: "Γιατί θέλεις αυτό το πράγμα; Δεν είναι αρκετό για σένα ότι έγινες καλός άνθρωπος και καλός επιστήμονας κι έχεις τη δουλειά σου και προσφέρεις στον κόσμο και στην κοινωνία; Τα περισσότερα τι τα θέλεις; Αυτά είναι υπερβολές, είναι φανατισμοί, εκκεντρικότητες, άρρωστα πράγματα". Γιατί όμως εκφράζουμε τέτοιες απόψεις:
Διότι μετρούμε τη ζωή μας όχι με την αγάπη, αλλά με την καθηκοντολογία. "Το καθήκον σου να κάνεις και είναι αρκετό". Αλλά η αγάπη, αδελφοί μου, δεν έχει όρια. "Όταν αγαπάς το Θεό, δεν έχεις όρια. Όπως και όταν αγαπάς οποιονδήποτε άνθρωπο. Εάν αγαπάς έναν άνθρωπο, θέλεις να είσαι μαζί του, να ενώσεις τη ζωή σου μαζί του. Μπορείς να βάλεις όρια σ' αυτή την αγάπη; Η αγάπη είναι φωτιά που καίει μέσα στην καρδιά του ανθρώπου. Δεν μπαίνει σε όρια και σε καλούπια της λογικής, αλλά ενεργεί από μόνη της, γιατί ενεργεί καρδιακά κι όχι εγκεφαλικά. Η Εκκλησία διδάσκει και καλεί τον άνθρωπο να αγαπήσει το Χριστό πάνω απʼ όλα.
Ξέρετε, παρατηρείτο παλαιότερα το φαινόμενο εις την Εκκλησία να υπάρχουν πάρα πολλά παιδιά. Θυμόμαστε, όσοι είμαστε μεγαλύτεροι, ότι μέχρι μιαν ηλικία σχεδόν όλα τα παιδιά πήγαιναν στο κατηχητικό, στην Εκκλησία, είχαν σχέση με το Θεό. Από μια ηλικία και ύστερα χάνονταν. Στα δεκατέσσερα, στα δεκαπέντε ή τα δεκαοχτώ. Ερχόταν ο στρατός, το πανεπιστήμιο, εξαφανιζόταν όλη αυτή η προσπάθεια των ανθρώπων, των κατηχητών, των κύκλων, των συνάξεων, των πάντων. Γιατί, νομίζετε; Πού ήταν το λάθος;
Εντάξει βέβαια η ανθρώπινη αδυναμία, οι ανθρώπινες προκλήσεις, τα αίτια τα οποία πληθαίνουν, όταν μεγαλώνει ο άνθρωπος. Αλλά το "λάθος", ας το πω έτσι εντός εισαγωγικών, "της Εκκλησίας", όχι της Εκκλησίας καθαυτό, αλλά ημών των ανθρώπων της Εκκλησίας, ήταν ότι, δυστυχώς, δεν αντιληφθήκαμε ότι αυτό το οποίο έπρεπε να δώσουμε στα παιδιά μας ήταν η αγάπη του Χριστού. Τους μαθαίναμε τις ιδέες του Ευαγγελίου: "Να' σαι καλό παιδί, τίμιο παιδί, ν' αγαπάς τους άλλους ανθρώπους, να κάνεις ελεημοσύνες, να' σαι σωστός άνθρωπος", αλλά για την αγάπη του Χριστού δε μιλούσαμε. Επειδή και για εμάς η θεολογία ήταν ιδεολογική, φιλοσοφική, ανθρωποκεντρική. Αγνοούσαμε την αγάπη του Θεού, το τι σημαίνει ν' αγαπάς το Χριστό.
Γιʼ αυτό το λόγο δεν ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για τους ανθρώπους να μάθουν να νηστεύουν, να αγρυπνούν, να κοινωνούν, να εξομολογούνται, να διαβάζουν τους βίους των Αγίων. Όχι. Ήταν αρκετό να διαβάζουν άλλα βιβλία. Οι βίοι των Αγίων παραμερίστηκαν. Η ασκητική ζωή της Εκκλησίας παραμερίστηκε. Ο άνθρωπος, ο οποίος εκαλείτο να βιώσει το Χριστό μέσα στο μυστήριο της Εκκλησίας ήταν περιθωριοποιημένος. Μπαίναν άλλα πράγματα μπροστά. Γιʼ αυτό το λόγο χάναμε τους ανθρώπους, τον έναν μετά τον άλλο, μόλις πλησίαζαν στην εφηβική ηλικία. Γιατί βέβαια η αμαρτία έχει δύναμη και είναι εμπειρία.
Είναι κάτι το οποίο ελκύει τον άνθρωπο και τον αιχμαλωτίζει. Από την άλλη πλευρά, τι θα τραβήξει τον άνθρωπο πέρα; Οι ιδέες; Οι ιδέες είναι νεκρές σκιές των πραγμάτων. Δεν μπορεί μια ιδέα να σε κρατήσει, όσο ιδεολόγος και να είσαι. Ευτυχώς παρήλθε η εποχή αυτή και σήμερα βλέπουμε ότι ανακαλύψαμε, ξαναβρήκαμε τον εαυτό μας, τις ρίζες μας, την παράδοση μας. Και βλέπουμε νέους ανθρώπους εις την Εκκλησία, βλέπουμε νέους ανθρώπους να αγαπούν το Θεό, να μπαίνουν στην Εκκλησία με νέα δεδομένα, με νέες προϋποθέσεις. Μπορεί να έχουν τις δυσκολίες τους, τα προβλήματα τους, τις πτώσεις τους, τις αδυναμίες τους, όπως κι όλοι μας. Αλλά ακούν για την αγάπη του Θεού. Κι αυτό είναι που πρέπει, αδελφοί μου, να λέμε στα παιδιά μας. Να μάθουν να αγαπούν το Θεό.
Όταν αγαπούν το Θεό, τότε ανακαλύπτουν μέσα τους τη μεγάλη εμπειρία της αγάπης Του. Τότε μαθαίνουν και αποκτούν ένα ισχυρό πνευματικό αντίσωμα μέσα τους, το οποίο είναι ένα αντίβαρο εις το βάρος της αμαρτίας. Και ότι, κι αν πληγωθεί από την αμαρτία, η παρουσία της αγάπης του Χριστού παρηγορεί την καρδιά του. Ξέρει ότι δε θα σωθεί απʼ τις δικές του δυνάμεις, δε θα σωθεί με τα δικά του δεδομένα. Αλλά με την αγάπη του Θεού, με την ευσπλαχνία του Θεού, με την ελεημοσύνη του Θεού, με τη θυσία του Χριστού πάνω στο Σταυρό για μας όλους. Αν μιλούμε για αγωγή σήμερα στην Εκκλησία, μιλούμε ακριβώς γι' αυτή τη μύηση,
γι' αυτή την οδηγία. Να βοηθήσεις τον άνθρωπο να αγαπήσει το Θεό.
Μητροπολίτης Λεμεσού Αθανάσιος
Στην Εκκλησία αγωγή σημαίνει οδηγία, οδήγηση των ανθρώπων όχι προς συγκεκριμένες ιδέες ή αξίες ή ιδανικά, αλλά οδήγηση των ανθρώπων εις την αγάπη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Αγωγή στην Εκκλησία σημαίνει να μάθει ο άνθρωπος να αγαπά το Χριστό, γιατί αυτό είναι το ζητούμενο της. Η Εκκλησία μιλά για την αγάπη προς το Θεό. Μια εκκοσμικευμένη αντίληψη της θρησκείας, της Εκκλησίας, μιλά για την πίστη εις τον Θεό και μόνο αυτή. Ενώ το τέλειο εις την Εκκλησία είναι η αγάπη η οποία θα παραμείνει εις τους αιώνας, αφού τόσο η πίστη όσο και η ελπίδα θα καταργηθούν εις την εσχάτη ημέρα και εκείνο που θα απομείνει θα είναι η αγάπη.
Επομένως το ζητούμενο εις τον άνθρωπο είναι να μάθει να αγαπά το Θεό. Το να πιστεύει στο Θεό είναι ένα βασικό σκαλί, είναι το πρώτο, το οποίο το πατά και ανεβαίνει στο επόμενο και στο επόμενο. Δε μένει σ' αυτό μόνο, γιατί ένας άνθρωπος, δεν μπορεί να παραδώσει τη ζωή του ολόκληρη σε κάτι το οποίο απλώς το πιστεύει. Αν είναι τόσο ιδεολόγος, μπορεί να το κάνει, όπως γίνεται σε άλλες περιπτώσεις στην καθημερινότητα που βλέπουμε γύρω μας. Αλλά όμως εις την Εκκλησία αυτό το οποίο υπάρχει είναι η αγάπη του Χριστού. Σε μας ο Χριστός είναι το ζητούμενο.
Ο Χριστός είναι αυτός, ο οποίος είναι ο Διδάσκαλος του κάθε ανθρώπου. Βλέπετε πόσο ωραία ο Κύριος εις το Ευαγγέλιο μας λέει: "Μάθετε απʼ εμού...". Δηλαδή ο άνθρωπος μαθαίνει από τον Χριστό, από τον ίδιο τον Χριστό, από τη ζωή του Χριστού, από τα λόγια του Χριστού, άλλα προ πάντων από την εμπειρία της αγάπης του Θεού μέσα του. Γιʼ αυτό αυτή η εμπειρία είναι τόσο δυνατή που νικά όλες τις αγάπες του κόσμου τούτου.
Δεν είναι αρκετό, αδελφοί μου, να λέμε στα παιδιά μας για τις ιδέες του Ευαγγελίου, δεν είναι αρκετό να λέμε ότι το Ευαγγέλιο και η Εκκλησία είναι το καλύτερο που μπορεί κανείς να τους δώσει, ότι είναι ωραία η αγάπη, η χαρά, η ελευθερία, η δικαιοσύνη. Βέβαια είναι ωραία όλα αυτά, αλλά εκείνο που χρειάζεται ο νέος άνθρωπος σήμερα είναι να μάθει να αγαπά το Χριστό. Να μάθει ότι αυτό που του δίδει η Εκκλησία είναι ο Χριστός, και αυτό δεν μπορεί να του δώσει ο κόσμος.
Ο άνθρωπος μπορεί παντού να μάθει να σέβεται τους συνανθρώπους του, να τους αγαπά, να είναι τίμιος, ειλικρινής, δίκαιος, δημοκρατικός, φιλελεύθερος και όλα αυτά. Δεν χρειαζόταν η Εκκλησία για να μας μάθει αυτά τα πράγματα, που μας τα διδάσκει η ίδια η φύση μας. Γιατί άλλωστε ο ανθρώπινος εαυτός μας και η ανθρώπινη μας υπόσταση μας διδάσκει την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, τη δημοκρατία, τον σεβασμό, την αγάπη προς τους άλλους. Εκείνο που η Εκκλησία έχει να μας πει είναι για την αγάπη του Χριστού. Κι εδώ, να μου επιτρέψετε, να σας πω ότι είναι το σημείο στο οποίο σκοντάφτουμε εμείς οι σημερινοί Χριστιανοί, γιατί θεωρούμε την Εκκλησία ως ένα σύστημα ιδεολογικό και είναι αρκετό για μας να είμαστε καλοί άνθρωποι.
Είναι αρκετό για μας να τηρούμε τα καθήκοντα μας. Είναι αρκετό τα παιδιά μας να έχουν τα όρια τους. Να μην κάνουν αταξίες. Να μην κάνουν άσχημα πράγματα. Λένε καμιά φορά πράγματα που τ' ακούμε, χαμογελούμε βέβαια με επιείκεια, άλλα δεν εκφράζουν την Εκκλησία. Τι λένε: "Παρά να είναι κάποιος στα ναρκωτικά, καλύτερα στην Εκκλησία". "Παρά να είναι κάποιος στη φυλακή, καλύτερα στην Εκκλησία". Λες και η Εκκλησία είναι το αντίθετο των ναρκωτικών και της φυλακής. Θα έλεγε κανείς, όπως έλεγε και η καμήλα: "Καλά δεν υπάρχει ίσιος δρόμος, μέσος δρόμος"; Δηλαδή ή ναρκωτικά ή Εκκλησία; Δηλαδή όποιος δεν είναι στην Εκκλησία είναι στα ναρκωτικά;
Ασφαλώς όχι! Μπορεί να μην είσαι της Εκκλησίας και να είσαι τίμιος, σωστός, ειλικρινής, καλός σύζυγος, καλός πατέρας, καλός μαθητής κι όλα τα καλά να έχεις πάνω σου. Γιʼ αυτό δεν μπορούμε να καταλάβουμε πολλές φορές, γιατί τα παιδιά μας έχουν μια άλλη σχέση με το Θεό. Γιατί εμείς οι μεγαλύτεροι δεν μπορούμε να το καταλάβουμε. Λέμε: "Γιατί θέλεις αυτό το πράγμα; Δεν είναι αρκετό για σένα ότι έγινες καλός άνθρωπος και καλός επιστήμονας κι έχεις τη δουλειά σου και προσφέρεις στον κόσμο και στην κοινωνία; Τα περισσότερα τι τα θέλεις; Αυτά είναι υπερβολές, είναι φανατισμοί, εκκεντρικότητες, άρρωστα πράγματα". Γιατί όμως εκφράζουμε τέτοιες απόψεις:
Διότι μετρούμε τη ζωή μας όχι με την αγάπη, αλλά με την καθηκοντολογία. "Το καθήκον σου να κάνεις και είναι αρκετό". Αλλά η αγάπη, αδελφοί μου, δεν έχει όρια. "Όταν αγαπάς το Θεό, δεν έχεις όρια. Όπως και όταν αγαπάς οποιονδήποτε άνθρωπο. Εάν αγαπάς έναν άνθρωπο, θέλεις να είσαι μαζί του, να ενώσεις τη ζωή σου μαζί του. Μπορείς να βάλεις όρια σ' αυτή την αγάπη; Η αγάπη είναι φωτιά που καίει μέσα στην καρδιά του ανθρώπου. Δεν μπαίνει σε όρια και σε καλούπια της λογικής, αλλά ενεργεί από μόνη της, γιατί ενεργεί καρδιακά κι όχι εγκεφαλικά. Η Εκκλησία διδάσκει και καλεί τον άνθρωπο να αγαπήσει το Χριστό πάνω απʼ όλα.
Ξέρετε, παρατηρείτο παλαιότερα το φαινόμενο εις την Εκκλησία να υπάρχουν πάρα πολλά παιδιά. Θυμόμαστε, όσοι είμαστε μεγαλύτεροι, ότι μέχρι μιαν ηλικία σχεδόν όλα τα παιδιά πήγαιναν στο κατηχητικό, στην Εκκλησία, είχαν σχέση με το Θεό. Από μια ηλικία και ύστερα χάνονταν. Στα δεκατέσσερα, στα δεκαπέντε ή τα δεκαοχτώ. Ερχόταν ο στρατός, το πανεπιστήμιο, εξαφανιζόταν όλη αυτή η προσπάθεια των ανθρώπων, των κατηχητών, των κύκλων, των συνάξεων, των πάντων. Γιατί, νομίζετε; Πού ήταν το λάθος;
Εντάξει βέβαια η ανθρώπινη αδυναμία, οι ανθρώπινες προκλήσεις, τα αίτια τα οποία πληθαίνουν, όταν μεγαλώνει ο άνθρωπος. Αλλά το "λάθος", ας το πω έτσι εντός εισαγωγικών, "της Εκκλησίας", όχι της Εκκλησίας καθαυτό, αλλά ημών των ανθρώπων της Εκκλησίας, ήταν ότι, δυστυχώς, δεν αντιληφθήκαμε ότι αυτό το οποίο έπρεπε να δώσουμε στα παιδιά μας ήταν η αγάπη του Χριστού. Τους μαθαίναμε τις ιδέες του Ευαγγελίου: "Να' σαι καλό παιδί, τίμιο παιδί, ν' αγαπάς τους άλλους ανθρώπους, να κάνεις ελεημοσύνες, να' σαι σωστός άνθρωπος", αλλά για την αγάπη του Χριστού δε μιλούσαμε. Επειδή και για εμάς η θεολογία ήταν ιδεολογική, φιλοσοφική, ανθρωποκεντρική. Αγνοούσαμε την αγάπη του Θεού, το τι σημαίνει ν' αγαπάς το Χριστό.
Γιʼ αυτό το λόγο δεν ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για τους ανθρώπους να μάθουν να νηστεύουν, να αγρυπνούν, να κοινωνούν, να εξομολογούνται, να διαβάζουν τους βίους των Αγίων. Όχι. Ήταν αρκετό να διαβάζουν άλλα βιβλία. Οι βίοι των Αγίων παραμερίστηκαν. Η ασκητική ζωή της Εκκλησίας παραμερίστηκε. Ο άνθρωπος, ο οποίος εκαλείτο να βιώσει το Χριστό μέσα στο μυστήριο της Εκκλησίας ήταν περιθωριοποιημένος. Μπαίναν άλλα πράγματα μπροστά. Γιʼ αυτό το λόγο χάναμε τους ανθρώπους, τον έναν μετά τον άλλο, μόλις πλησίαζαν στην εφηβική ηλικία. Γιατί βέβαια η αμαρτία έχει δύναμη και είναι εμπειρία.
Είναι κάτι το οποίο ελκύει τον άνθρωπο και τον αιχμαλωτίζει. Από την άλλη πλευρά, τι θα τραβήξει τον άνθρωπο πέρα; Οι ιδέες; Οι ιδέες είναι νεκρές σκιές των πραγμάτων. Δεν μπορεί μια ιδέα να σε κρατήσει, όσο ιδεολόγος και να είσαι. Ευτυχώς παρήλθε η εποχή αυτή και σήμερα βλέπουμε ότι ανακαλύψαμε, ξαναβρήκαμε τον εαυτό μας, τις ρίζες μας, την παράδοση μας. Και βλέπουμε νέους ανθρώπους εις την Εκκλησία, βλέπουμε νέους ανθρώπους να αγαπούν το Θεό, να μπαίνουν στην Εκκλησία με νέα δεδομένα, με νέες προϋποθέσεις. Μπορεί να έχουν τις δυσκολίες τους, τα προβλήματα τους, τις πτώσεις τους, τις αδυναμίες τους, όπως κι όλοι μας. Αλλά ακούν για την αγάπη του Θεού. Κι αυτό είναι που πρέπει, αδελφοί μου, να λέμε στα παιδιά μας. Να μάθουν να αγαπούν το Θεό.
Όταν αγαπούν το Θεό, τότε ανακαλύπτουν μέσα τους τη μεγάλη εμπειρία της αγάπης Του. Τότε μαθαίνουν και αποκτούν ένα ισχυρό πνευματικό αντίσωμα μέσα τους, το οποίο είναι ένα αντίβαρο εις το βάρος της αμαρτίας. Και ότι, κι αν πληγωθεί από την αμαρτία, η παρουσία της αγάπης του Χριστού παρηγορεί την καρδιά του. Ξέρει ότι δε θα σωθεί απʼ τις δικές του δυνάμεις, δε θα σωθεί με τα δικά του δεδομένα. Αλλά με την αγάπη του Θεού, με την ευσπλαχνία του Θεού, με την ελεημοσύνη του Θεού, με τη θυσία του Χριστού πάνω στο Σταυρό για μας όλους. Αν μιλούμε για αγωγή σήμερα στην Εκκλησία, μιλούμε ακριβώς γι' αυτή τη μύηση,
γι' αυτή την οδηγία. Να βοηθήσεις τον άνθρωπο να αγαπήσει το Θεό.
Μητροπολίτης Λεμεσού Αθανάσιος
Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον με τον αμαρτωλό