Είναι σωστό οι μεταλαμβάνοντες να παίρνουν αντίδωρο;

[filotas]

Παραθέτω αυτή τη δημοσίευση για να με βοηθήσει να διατυπώσω το ερώτημά μου:

Ποια η σημασία του αντίδωρου στη λειτουργική μας ζωή;

Του Πρωτ. Θεμιστοκλέους Στ. Χριστοδούλου, Δρος Θ.

ΕΦΗΜΕΡΙΟΣ ΜΑΪΟΣ 2007

Επειδή κατά καιρούς πολλά και διάφορα διαπιστώνουμε -όλοι όσοι είμαστε με τη χάρη του Θεού ποιμένες του λογικού ποιμνίου σχετικά με τη χρήση και τη σημασία του αντίδωρου, επιθυμώ να χαράξω λίγες γραμμές με βάση την Ιερά Παράδοση μας.

Καταρχήν το αντίδωρο είναι ευλογημένος άρτος. Κι αυτό γιατί κατά την ώρα πού γίνεται η ακολουθία της προσκομιδής προσφέρονται άρτοι, (πρόσφορα) συνήθως 3 ή 5 για να εξαχθούν οι μερίδες, πρώτα ο αμνός πού συμβολίζει το σώμα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, δεύτερον η τριγωνική μερίδα της Θεοτόκου, τρίτον οι μερίδες των 9 ταγμάτων, δηλαδή πάντων και πασών των αγίων της Εκκλησίας μας, τέταρτον η μερίδα του οικείου μας επισκόπου (Αρχιεπισκόπου ή Μητροπολίτου για τα εν Ελλάδι δεδομένα) και τέλος μερίδες των ζώντων και κεκοιμημένων, της θριαμβεύουσας και της στρατευόμενης Εκκλησίας. Τα υπόλοιπα των άρτων αυτών (δηλ. των προσφορών) χρησιμοποιούνται για το αντίδωρον. Και φυσικά το μέγεθος των αντίδωρων δεν μπορεί να είναι ιδιαίτερα μεγάλο και ικανώς χορταστικό (sic), αλλά τέτοιο πού να επαρκεί ώστε να διανέμεται σε όσους δεν μετέλαβαν των αχράντων Μυστηρίων, οι οποίοι σύμφωνα με τον άγιο Συμεών Θεσσαλονίκης «οι πάντες εκείνου (ένν. του Σώματος και Αίματος Χρίστου, δηλ. του Δώρου) ικανοί μετασχείν τούτο δίδοται (δηλ. το αντίδωρον) αντʼ εκείνου» (P.G. 155, 301 D), πού είναι και το Κύριο «Δώρον» της Εκκλησίας. Η μετοχή, όμως, στον αγιασμό του Θεού έρχεται σε κάθε άνθρωπο διά των αισθητών.

Ο άνθρωπος με άλλα λόγια ανάγεται στα θεϊκά διά των αισθητών. Για τον λόγο αυτό και το αντίδωρο πού είναι μετοχή αγιασμού Θεού γίνεται διʼ αυτού του αισθητού άρτου. Σχετικά ο άγιος Συμεών Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης θα πει: «Επεί δε και δι' αισθητών τίνων ως σώμα περικειμένοις τον αγιασμόν έδει λαβείν, διά του αντίδωρου γίνεται» (P.G. 155, 745 D).

Ωστόσο η Εκκλησία μας καίτοι μπορεί ανάξιοι οι πιστοί να μην λαμβάνουν το «Δώρο», δεν θέλει κανείς να φύγει απʼ αυτήν χωρίς να δώσει κάτι στον καθένα.

Αυτό το κάτι είναι το αντίδωρο. Είναι θα λέγαμε μια πράξη αγάπης και φιλανθρωπίας για τους αναξίους της μετοχής. Και μπορεί μεν το αντίδωρο να μην είναι το ίδιο Σώμα Χριστού, αλλά σφραγίσθηκε με τη λόγχη και δέχθηκε από τον λειτουργούντα και προσκομίζοντα κληρικό τα άγια λόγια.

Σχετικώς ο άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης αναφέρει: «Επεί και ηγιασμένος εστί και ούτος άρτος, σφραγιζόμενος τε τη λόγχη, και ιερά δεχόμενος ρήματα» (P.G. 155, 304 A). Ο Μέγας Αγιασμός έρχεται στον πιστό με τη μετοχή στα Άχραντα Μυστήρια. Όμως, ένας έστω και μικρός αγιασμός έρχεται και από το Αντίδωρο. Πρόκειται περί «δωρεάς θείας πάροχον» (P.G. 155, 304 A). Για το λόγο αυτό εμείς οι ποιμένες πρέπει να μάθουμε τους πιστούς μας ότι το αντίδωρο δεν είναι για «πρωινή δόση» τύπου τροφής-γεύματος χορταστικού! (sic), αλλά μετοχή ευλογίας και αγιασμού. Κι ένα ψίχουλο να μεταλάβει ο πιστός από το αντίδωρο, αγιάζεται. Ακούμε ακόμη ότι οι πιστοί μας ζητούν πολλά αντίδωρα για ολόκληρη την εβδομάδα. Καλή κι ευλαβική η συνήθεια. Όμως το αντίδωρον είναι αντί της μετοχής των Αχράντων Μυστηρίων στη συγκεκριμένη ημέρα, χρόνο και τόπο τελέσεως της Θείας Ευχαριστίας. Μαζί με τον Εκκλησιασμό έρχεται ή το Δώρο ή το Αντίδωρον. Εκτός του Εκκλησιασμού ποια η θέση του;

......

Τέλος, επιθυμώ να σημειώσω την μετʼ ευλάβειας βρώση του αντίδωρου πού δείχνει και τον προσωπικό, κατʼ επίγνωση σεβασμό, του εσθίοντος «μετά φόβου Θεού». Γιατί, τέλος πάντων, δεν είναι ο φόβος (=σεβασμός) μόνο για τα άχραντα Μυστήρια πού πρέπει να θεωρείται και είναι εκ του ών ούκ άνευ απαραίτητος, αλλά και για άλλα, όπως το αντίδωρο, το περίσσευμα του λαδιού του Ευχελαίου, το καμμένο φυτιλάκι του κανδηλιού μας, το αποκέρι, η μετάληψη του μικρού, πόσο μάλλον και του μεγάλου Αγιασμού, τα απονέρια της Βαπτίσεως και τόσα άλλα...

(Αντιγραφή από το ΑΝΤΙΑΙΡΕΤΙΚΟΝ ΕΓΚΟΛΠΙΟΝ)

π. Αντώνιε την ευλογία σας. Στο παραπάνω κείμενο ο π. Θεμιστοκλής τονίζει ότι το αντίδωρο προσφέρεται στους πιστούς που δεν μετέλαβαν των Αχράντων Μυστηρίων. Αυτό σημαίνει ότι όσοι μεταλαμβάνουν δεν θα έπρεπε να λαμβάνουν αντίδωρο; Τότε γιατί όλοι οι μεταλαμβάνοντες Χριστιανοί λαμβάνουν αντίδωρο και μάλιστα αμέσως μετά τη Θεία Μετάληψη;

Στο Άγιο Όρος μάλιστα συνάντησα τη συνήθεια μαζί με το αντίδωρο να προσφέρεται σ΄όσους μεταλαμβάνουν και οίνος (όχι αγιασμένος).

Τι ακριβώς είναι το σωστό για το αντίδωρο; Πρέπει οι μεταλαμβάνοντες να παίρνουν και αντίδωρο και πότε;

[alithis]

πολυ ωραιο και κατατοπιστικοτατο το κειμενο του π.Θεμιστοκλεους!

οπως ειπατε και στο αγιον ορος,οταν πηγαινουμε,μετα τη θ.μεταληψη,καταλυουμε και αντιδωρο μαζι με ενα πολυ μικρο ποτηρακι οινο γλυκυ ή αγιασμο.τουτο μαλλον συμβαινει για λογους πρακτικους και ασφαλειας .οχι βεβαιως για να αγιασθουμε-δεν χρειαζεται,αλλωστε συμπληρωματικη ευλογια(φευ!)το αχραντον Σωμα και το Τιμιον Αιμα του Κυριου και Θεου και Σωτηρος ημων Ιησου Χριστου!γινεται για να "κατεβει"μεσα μας ,οπως λεμε, η θεια κοινωνια,και να μην μεινει στο στομα μας,οπου με καποιο βηχα ή αλλο τροπο μπορει να φυγει απο το στομα και να πεσει κατω(αλλοιμονο!)και συλληθει-θεος φυλαξοι!!
δηλαδη ειναι καθαρα για λογους ασφαλειας,οπως προειπαμε

[stratos]

Aυτό πού βλέπω στό Ορος σχετικά μέ τό Αντίδωρο είναι οτι οτι παίρνουν καί οσοι Μεταλαμβάνουν [καί οι μοναχοί]
Σέ μερικές Μονές καί οχι πάντα μετα τόν Αγιασμο εχουν και μια πιατέλα μέ κομματακια Πρόσφορο ποτισμένα μέ νάμα και οχι ποτηρακι μέ οινο

[pAntonios]

οπως ειπατε και στο αγιον ορος,οταν πηγαινουμε,μετα τη θ.μεταληψη,καταλυουμε και αντιδωρο μαζι με ενα πολυ μικρο ποτηρακι οινο γλυκυ ή αγιασμο.τουτο μαλλον συμβαινει για λογους πρακτικους και ασφαλειας .οχι βεβαιως για να αγιασθουμε-δεν χρειαζεται,αλλωστε συμπληρωματικη ευλογια(φευ!)το αχραντον Σωμα και το Τιμιον Αιμα του Κυριου και Θεου και Σωτηρος ημων Ιησου Χριστου!γινεται για να "κατεβει"μεσα μας ,οπως λεμε, η θεια κοινωνια,και να μην μεινει στο στομα μας,οπου με καποιο βηχα ή αλλο τροπο μπορει να φυγει απο το στομα και να πεσει κατω(αλλοιμονο!)και συλληθει-θεος φυλαξοι!!
δηλαδη ειναι καθαρα για λογους ασφαλειας,οπως προειπαμε

Νομίζω ότι αυτό που γράψατε τα καλύπτει όλα!
Για λόγους πρακτικούς και στα μοναστήρια προσφέρουν και λίγο οίνο η άρτο βουτηγμένο και σε οίνο έτσι ώστε να μην υπάρχει περίπτωση ατυχήματος μετά από κάποιον και του πέσει κάποιος "μαργαρίτης" (Θ.Κοινωνία) από το στόμα.

Με την ευκαιρία να επισημάνω μια παγίδα!
Έρχονται μερικές φορές ορισμένοι λαικοί μέσα στο ιερό και ακόμη και όταν δεν έχουν κοινωνήσει το ρίχνουν στο φαγοπότι με αντίδωρα και κρασί!!!
Απορώ πως δεν το καταλαβαίνουν ότι αυτο είναι ασέβεια. Αλλά βλέπετε ο διάβολος δεν κάθεται με σταυρωμένα χέρια και πολύ συχνά από καλές συνήεθιες μας ρίχνει σε αμαρτίες!
Γι αυτό θα έλεγα, ότι αρκεί το αντίδωρο και δεν χρειάζεται να ψάχνουμε και για κρασί μετά τη Θεία Κοινωνία διότι μερικοί είναι επιρεπείς στο να το ρίξουν και στο μεθύσι (!!!) με το πρόσχημα καθαρισμού του στόματος!

Επίσης με την ευκαιρία...
στο Ιερό Βήμα μπορούν να μπαίνουν μόνον όσοι είναι χειροθετημένοι Αναγνώστες (από επίσκοπο) η έχουν ειδική άδεια και αποστολή.
Ας τα προσέξουμε όλα αυτά που μερικές φορές φαίνονται τυπικά αλλά έχουν και ουσιαστική πνευματική σημασία, διότι προδίδουθν την αγωγή μας και την ευλάβειά μας.

Καλή Κυριακή!

[Nici-D]

Pater mou auto pou lete gia to Iero isxyei kai gia ta mikra paidia? otan eimastan mikra paidakia milame gia mpainame kai katharizame (oso mporousame) to Iero k tin Ekklisia genika me para polu agapi, gia na mas agapaei akoma pio polu o epouranios Pateras mas. Den mporeite na fantasteite ti xara mas prokalouse i skepsei oti blepei pos peripiomaste k emeis to spiti tou!!

[aposal]

Όσα λέει ο alithis είναι η απάντηση!
Την ίδια ερώτηση είχα κάνει κι εγώ στον πρωτοπρεσβύτερο της ενορίας μου (μέσω e-mail), ο οποίος μου απάντησε παρόμοια :

Το αντίδωρο, όπως πολύ σωστά αναφέρετε, είναι αυτό που δίνει η Εκκλησία σε εκείνους που δεν κοινώνησαν αιτιολογημένα. Το δώρο είναι η Θεία Κοινωνία. Το δώρο σώζει που είναι το Σώμα και το Αίμα του Χριστού και όχι το αντί-δωρο που είναι ένα κομμάτι ευλογημένο ψωμί. Συνήθεια λοιπόν είναι, μετά την Θεία Κοινωνία, πολλοί πιστοί να παίρνουν και αντίδωρο για πρακτικούς λόγους, δηλαδή, για να καταπιούν μαζί με το αντίδωρο και ό,τι ενδεχομένως έμεινε μέσα στο στόμα τους μετά τη θεία Κοινωνία. Μάλιστα στο Άγιο Όρος, κυρίως όσοι κοινωνήσουν μαζί με το αντίδωρο πίνουν και αγιασμό, προφανώς για να ξεπλύνουν το στόμα τους από τυχόν εναπομείναντες μαργαρίτες.