Hμερομηνία : 19-04-07 Eκτύπωση | e-mail
Καύση νεκρών: Ηθικό δίλημμα ή γραφειοκρατικό κόλλημα;
Οι υπέρμαχοι της καύσης των νεκρών, μετά από πολυετή αγώνα, αναμένουν την πρώτη μονάδα αποτέφρωσης, στο νεκροταφείο Σχιστού
Του Κώστα Ονισένκο
onisenko@kathimerini.gr
ΑΝΑΜΕΝΕΤΑΙ η δημιουργία ενός Κέντρου Αποτέφρωσης αρχικά (στην Αττική) και ενός δεύτερου στη συνέχεια (στη Θεσσαλονίκη). Εκτός απροόπτου, η πρώτη μονάδα θα δημιουργηθεί στο νεκροταφείο του Σχιστού, αφού καλύψει τις προϋποθέσεις λειτουργίας, όπως αυτές θα οριστούν και αφετέρου, ο Δήμος και η διοίκηση του νεκροταφείου αντιμετωπίζουν θετικά το ζήτημα.
Αντίθετα με την άποψη της κοινής γνώμης, το θέμα της αποτέφρωσης νεκρών έχει μείνει στάσιμο όχι από κάποια εκκλησιαστική ή εξωθεσμική παρέμβαση αλλά από την κωλυσιεργία των αρμόδιων υπουργείων. Ενώ πέρυσι ψηφίστηκε, με καθυστέρηση ετών, ο σχετικός νόμος (3448/2006 αρθ. 35) το θέμα δεν προχώρησε αφού εκκρεμεί ο ορισμός των χώρων και προϋποθέσεων λειτουργίας των αποτεφρωτήρων. Συγκεκριμένα, τρία υπουργεία (Εσωτερικών, ΠΕΧΩΔΕ και Υγείας) πρέπει να καθορίσουν τους χώρους δημιουργίας Κέντρων Αποτέφρωσης Νεκρών, τους όρους λειτουργίας, καθώς και ειδικότερες προϋποθέσεις αποτέφρωσης. Τα υπόλοιπα θα είναι στην αρμοδιότητα των δήμων όπου θα λειτουργήσουν οι μονάδες. Η κοινή Υπουργική Απόφαση και το Προεδρικό Διάταγμα αναμένονται μέχρι τέλους του χρόνου. Από νομοπαρασκευαστική άποψη το θέμα αναμένεται να κλείσει πριν τις εκλογές.
Φόβοι άνευ λόγου
Ο νόμος 3448/2006 παρουσιάζει ένα μεγάλο παράδοξο, αφού στην πρώτη γραμμή του σχετικού άρθρου γράφει: «Επιτρέπεται η αποτέφρωση νεκρών, ημεδαπών ή
αλλοδαπών, των οποίων οι θρησκευτικές πεποιθήσεις επέτρεπαν τη μετά θάνατον αποτέφρωση» . Δηλαδή, ήδη διαχωρίζονται οι πολίτες του κράτους σε πιστούς ή μη κάποιας συγκεκριμένης θρησκείας, ώστε να ισχύσει ο νόμος, παραδίδοντας τη σκυτάλη στην Εκκλησία.
Ο νομοθέτης, όπως και πολιτικοί παράγοντες που κωλυσιέργησαν το θέμα τα τελευταία χρόνια, φανερώνουν μια επιφυλακτική στάση έναντι ενδεχόμενης αντίδρασης εκ μέρους της Εκκλησίας. Όπως μάλιστα εκφράζεται, πρόκειται για μια υπέρ του δέοντος ανησυχία αφού, αφενός η Εκκλησία έχει δείξει μια αρκετά ανεκτική στάση σε ευαίσθητα ζητήματα και αφετέρου, η ταφή των νεκρών δεν αγγίζει δογματικά ζητήματα της πίστεως παρά μόνον θέματα παράδοσης. Η καύση των νεκρών θα απασχολήσει την ερχόμενη Ιεραρχία του Οκτωβρίου και στη συνέχεια θα περάσει στη Διαρκή Ιερά Σύνοδο. Ως σχετικό παράδειγμα μιας τέτοιας ανεκτικότητας μπορεί να αναφερθεί η ταφή των αυτοχείρων: Σ' αυτήν την περίπτωση, αν και η επίσημη στάση είναι αρνητική, οι ιερείς δεν αρνούνται να κάνουν την τελετή, εφόσον υπάρχουν επίσημα έγγραφα που αποδεικνύουν ότι ο θάνατος επήλθε από φυσικά αίτια. Όλες οι υπηρεσίες επιδεικνύουν ευαισθησία. Κάτι αντίστοιχο αναμένεται να γίνει και με την καύση νεκρών. Εξάλλου, θεωρείται υπερβολική η προσπάθεια μετριασμού τυχόν αντιδράσεων της Εκκλησίας από τη στιγμή που δεν υπάρχει ούτε ένας κλίβανος.
Η ίδια η Εκκλησία πάντως έχει ανακοινώσει πως επιτρέπει την καύση των νεκρών για τους αλλόθρησκους ενώ για τους ορθόδοξους συστήνεται η ταφή. Και στην Ελλάδα όμως υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων που επιλέγουν την αποτέφρωση, καταφεύγοντας στα αντίστοιχα κέντρα του εξωτερικού. Αυτό, εκτός από την ψυχική ταλαιπωρία, έχει και ως αποτέλεσμα οι οικογένειες να δαπανούν υπέρογκα ποσά αφού το συνολικό κόστος μιας αποτέφρωσης στο εξωτερικό κυμαίνεται από τέσσερις έως και έξι χιλιάδες ευρώ. Οι χώρες που προτιμούνται είναι η Βουλγαρία, λόγω δυνατότητας μετάβασης των νεκροφόρων οδικώς και το Αμβούργο της Γερμανίας, λόγω χαμηλού κόστους.
Βασικά... οι ανάγκες
Σύμφωνα με τον Αντώνη Αλακιώτη, (γραμματέα της Επιτροπής για τη Θεσμοθέτηση του Δικαιώματος της Αποτέφρωσης) υπάρχουν θρησκείες, οι οποίες έχουν σαν βασικό τελετουργικό της διαδικασίας διάθεσης του σώματος την αποτέφρωση: ο Βουδισμός, ο Ινδουισμός, ο Ταοϊσμός. «Στην Ιαπωνία, το 99,9% των νεκρών αποτεφρώνονται, αυτό είναι μέρος της θρησκείας τους, είναι η παράδοσή τους. Σε άλλες περιπτώσεις χριστιανών επιτρέπεται η αποτέφρωση, οι προτεστάντες και οι καθολικοί επιτρέπουν την αποτέφρωση και τα ποσοστά είναι τεράστια. Σε χώρες όπως η Σουηδία και η Δανία τα ποσοστά ξεπερνάνε το 60% ενώ στην Τσεχία φτάνει το 80%. Νοτιότερα, τα ποσοστά δεν είναι τόσο υψηλά αλλά στην Ισπανία έχει φτάσει το 28% και στην Ιταλία γύρω στο 8%» αναφέρει.
Όχι άλλο «βάλε - βγάλε»
Ο κ. Αλακιώτης αναφέρεται στους λόγους που οδηγούν όλο και περισσότερους Ευρωπαίους στο να επιλέγουν την αποτέφρωση: «Δεν υπάρχουν τάφοι διαθέσιμοι, μια οικογένεια μπορεί να αφήσει το νεκρό μερικές εβδομάδες μέσα στο ψυγείο μέχρι να βρεθεί ο χώρος. Ποτέ στην ιστορία δεν υπήρχε αυτό το 'βάλε - βγάλε'. 'Αναπαύσου εν ειρήνη' λέει ο ιερέας όταν διαβάζει το νεκρό και μετά από τρία χρόνια τον βγάζουν. Ποτέ στις παραδόσεις της ελληνικής Εκκλησίας δεν υπήρχε η διαδικασία της εκταφής, η οποία είναι υποχρεωτική. Είναι ιδιαίτερα μακάβρια γιατί λόγω του μικρού χρόνου της ταφής και της ασφυξίας των χωμάτων, τα σώματα που βγάζουν δεν έχουν αποσυντεθεί. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής στα μεγάλα αστικά κέντρα, η έλλειψη χώρου στα νεκροταφεία υποχρεωτικά θα οδηγήσει πολλούς ανθρώπους στην αποτέφρωση. Η αποτέφρωση δεν διαφέρει και πολύ απ' αυτό που συμβαίνει τώρα στα νεκροταφεία, όπου ρίχνουν τα κόκαλα στα χωνευτήρια, ρίχνουν χημικά ώστε αυτά να διαλυθούν και να γίνουν σκόνη. Είναι μια υποκρισία όλο το θέμα» .
Σταδιακά, ένας μεγάλος αριθμός οικογενειών θα επιλέγουν αυτή τη λύση για το τέλος τους, και για να μην επιβαρύνουν τις οικογένειές τους με αυτό το μακάβριο γεγονός της εκταφής. Το κόστος, επίσης, θα είναι μικρό: δεν θα στοιχίζει πάνω από 300 ευρώ η αποτέφρωση. Σήμερα ο αριθμός των ανθρώπων που επιλέγουν αυτή τη λύση φτάνει τους 300 ετησίως, με όποιο οικονομικό ή συναισθηματικό κόστος ενώ υπολογίζουμε ότι μόλις λειτουργήσει το αποτεφρωτήριο στην Ελλάδα, αυτός ο αριθμός θα φτάσει τους 3.000, που είναι το 3% των θανάτων στην Ελλάδα.
Καπρίτσιο ή ανάγκη;
«Έχω αποτεφρώσει πριν από λίγα χρόνια τον πατέρα μου και πριν από ένα χρόνο και τη μητέρα μου. Τον πατέρα στην Πολωνία και τη μητέρα μου στη Βοστόνη» λέει στο kathimerini.gr ο κ. Ζαμάνος Λουκάς προσπαθώντας να εξηγήσει τους λόγους που τον οδήγησαν σ'αυτή την απόφαση.
«Διατηρούμε οικογενειακό τάφο στο Α' νεκροταφείο, ο πατέρας μου ήταν ο μικρότερος από τα 12 αδέρφια του και με τα χρόνια τους έχασε όλους. Κάθε φορά που πηγαίναμε σε κηδεία συγγενούς μου έλεγε 'δεν θέλω να με βάλεις σ' αυτή την τρύπα'. Αργότερα μου ζήτησε να τον αποτεφρώσω. Το ίδιο και η μητέρα μου. Και εγώ, ούτε που σκέφτομαι ότι μπορώ να ταφώ αφού παρέστην σε εκταφή και είδα αυτό το αποτροπιαστικό θέαμα. Ντροπιάζει τον άνθρωπο. Αργότερα έμαθα και όλες τις λεπτομέρειες και τους κινδύνους, σε ότι αφορά τον υδροφόρο ορίζοντα κ.α. Είναι και το άλλο το ντροπιαστικό: να βρίσκονται πολυκατοικίες στα σύνορα νεκροταφείων. Αυτά είναι μικρόβια που δεν πεθαίνουν με την ταφή. Πέραν του ότι τα σώματα δεν αποσυντίθενται πια, επειδή χρησιμοποιείται το ίδιο χώμα για πάρα πολλά χρόνια» διηγείται ο κ. Ζαμάνος. Ο ίδιος είναι βαθιά θρησκευόμενος και ουδέποτε σκέφτηκε πως η καύση των νεκρών έρχεται σε αντίθεση με την πίστη.
«Δεν είδα πουθενά να αναφέρεται στις Γραφές ότι ο νεκρός πρέπει να ταφεί και όχι να καεί. Για να πως όμως την αλήθεια, ούτε ποτέ αντιμετώπισα πρόβλημα με την Εκκλησία διότι κανείς δε με ρώτησε που θα θάψω το νεκρό. Οι τελετές έγιναν κανονικά» συμπληρώνει.
www.kathimerini.gr