Αρχιεπίσκοπος πρ.Αμερικής Ιάκωβος: "«Δεν αναζητώ άλλη ταυτότητα, είμαι Eλληνας ορθόδοξος»."
(Ελευθεροτυπία 5/6/2000, σελ 47)
Με την πεποίθηση ότι έστω και ένας άνθρωπος διαβάζοντας αυτές τις γραμμές θα μπορέσει να κατανοήσει το κύρος και την ποιότητα μεγάλων ορθόδοξων προσωπικοτήτων του 20ου αιώνα, οι οποίες γίνεται προσπάθεια να συκοφαντηθούν από ομάδες παλαιοημερολογιτών και συνοδοιπόρων τους, θα παραθέσω ελάχιστα στοιχεία για τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο πρώην Βορείου και Νοτίου Αμερικής κυρό Ιάκωβο.
Ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος χαρισματική προσωπικότητα της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού ανέλαβε τη διαποίμανση της Ελληνορθόδοξης Αρχιεπισκοπής Βορείου και Νοτίου Αμερικής την 14η Φεβρουαρίου του 1959 εκλεγόμενος σε αυτή τη θέση από την Αγία και Ιερά Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, όντας ήδη Μητροπολίτης Μελίτης.
Ανέλαβε την Αρχιεπισκοπή με 300 ενορίες και στο τέλος της διακονίας του είχαν φτάσει τις 550. Οπότε η άνοδος της Ορθοδοξίας σε πιστούς υπήρξε κατακόρυφη κατά την ποιμαντορία του. Αναβάθμισε το ρόλο του Αρχιεπισκοπικού Συμβουλίου, της Εθνικής Φιλόπτωχου και κυρίως των ανά διετία Κληρικολαϊκών Συνελεύσεων, που η σημασία τους στην διακυβέρνηση της Εκκλησίας είναι ανυπολόγιστη. Εισήγαγε νέες δομές στην ίδια την Αρχιεπισκοπή, με τμήματα Νεολαίας, Εκπαίδευσης, Κατηχητικής Παιδείας, Επικοινωνιών, Ιεραποστολής κ.α., ενώ φρόντισε για την εδραίωση και επέκταση ιδρυμάτων όπως ο Οίκος Ευγηρίας Αγίου Μιχαήλ στο Γιόνκερς, Ν.Υ. Μετέτρεψε τον «Ορθόδοξο Παρατηρητή» σε ουσιαστικό όχημα επικοινωνίας και ενημέρωσης των ανά τη χώρα ελληνορθόδοξων κοινοτήτων. Ιδρυσε την «Ηγεσία των Εκατό», ένα σημαντικό εθνικό πρόγραμμα στο πλαίσια του οποίου δημιουργείται ένα μόνιμο προικοδότημα για την Εκκλησία και τις ανάγκες της.
Με την παιδεία πρώτιστο μέλημα του, ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος αναδιοργάνωσε εκ βάθρων τη Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού στο Μπρουκλάιν Μασαχουσέτης -προσθέτοντας και το Ελληνικό Κολέγιο-και επιδίωξε με επιτυχία την πλήρη αναγνώριση τους ως ισότιμων με τις αντίστοιχες σχολές των Η.Π.Α, των ελληνικών Πανεπιστημίων και της Χάλκης. Στόχος του, που υλοποιήθηκε κατά τον καλύτερο τρόπο, ήταν να αποκτήσει η Αρχιεπισκοπή αυτάρκεια και επάρκεια καταρτισμένων θεολόγων κληρικών, αλλά και λαϊκών γηγενούς επιμόρφωσης μέσα από ένα εκπαιδευτικό κέντρο, καύχημα της Ορθοδοξίας.
Δεν υπάρχει σπουδαιότερη διακονία, πίστευε ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος, από το έργο της Εκκλησίας για τους νέους. Γραφεία Νεολαίας με δραστήρια στελέχωση λειτουργούν και προσφέρουν έργο όχι μόνο στην Αρχιεπισκοπή, αλλά και σε κάθε επισκοπική περιφέρεια. Συνειδητός προστάτης αλλά και εμπνευσμένο-καθοδηγητής των νέων, ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος συμπάσχει και συμμετέχει ενεργά σε κάθε προσπάθεια που έχει στόχο τη νέα σοδειά ελληνορθόδοξων στην Αμερική. Πλην των άλλων, έχει προσωπικά βοηθήσει στις σπουδές τους πάμπολλους φοιτητές θεολογίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, την Ελλάδα και άλλες χώρες.
Εκκλησία δεν είναι μόνο το τελετουργικό ή και λατρευτικό μέρος της θρησκείας. Εκκλησία είναι οι άνθρωποι. Και ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος, μια ολόκληρη ζωή, έδειξε τί σημαίνουν για αυτόν οι λέξεις κοινωνία, πολιτεία και κυρίως ανθρώπινα δικαιώματα.
Έχοντας μεγαλώσει στην Τουρκία, γνώρισε από πρώτο χέρι τους εξευτελισμούς και τη στέρηση, που αποτελούν καθημερινότητα για κάθε καταδυναστευόμενο λαό, για κάθε καταπιεσμένο άνθρωπο. Από έφηβος στρατεύτηκε υπέρμαχος τόσο στα ανθρώπινα δικαιώματα όσο και στις πολιτικές και κοινωνικές ελευθερίες κάθε λαού.
«Απεχθάνομαι τα καθεστώτα που δεν σέβονται τα δικαιώματα των πολιτών τους», είπε σε συνέντευξή του το 1973.
Το κίνημα για τα πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα των μαύρων στις Ηνωμένες Πολιτείες, στις αρχές της δεκαετίας του ʼ60, συνεπήρε τον Αρχιεπίσκοπο Ιάκωβο, που έριξε όλο του το κύρος και την προσωπική επιρροή του στο πλευρό των περιθωριοποιημένων θυμάτων μιας άδικης διάκρισης. Το 1965 πήγε στη Σέλμα της Αλαμπάμα, όπου στο δρόμο για το Μοντγκόμερι, στη θρυλική πορεία, βάδισε μπροστάρης, χέρι-χέρι με τον Δρ. Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, ατενίζοντας το όνειρο για ισότητα όλων των Αμερικανών.
«Η Ελληνική Ορθόδοξος Εκκλησία είναι εναντίον των φυλετικών διακρίσεων», διακήρυξε τις δύσκολες εκείνες μέρες, κρατώντας από το χέρι ένα μαύρο παιδάκι.
«Η Βασιλεία των Ουρανών ανήκει στα παιδιά της οικουμένης» φώναξε, κατατάσσοντας τη σκηνή στις συγκλονιστικότερες στιγμές της ζωής του.
Με ενεργητικότητα υποστήριξε την υπερψήφιση των νομοθετημάτων για τα πολιτικά δικαιώματα του ʼ64.
«Δόξα σοι ο Ύψιστος», αναφώνησε όταν το πρώτο νομοθέτημα ψηφίστηκε.
«Είθε να αποτελέσει αρχή μιας νέας εποχής για όλη την ανθρωπότητα, μιας εποχής στην οποία ο Λόγος του Θεού θα χαράσσει και θα κατευθύνει τη ζωή μας», είπε.
Γνώριζε όμως ότι οι νόμοι δε μετρούν, αν δεν εφαρμοστούν στην πράξη:
«Είναι καθήκον μας» έγραψε σε εγκύκλιο του προς τον κλήρο της Αρχιεπισκοπής,
«να διαφωτίσουμε και να πείσουμε τους χριστιανούς τους οποίους υπηρετούμε, ότι η εφαρμογή των νέων νομοθετημάτων αποτελεί ιερή υποχρέωση όλων μας».
Με στόχο την προώθηση στενότερων δεσμών ανάμεσα στις ποικίλες ορθόδοξες δικαιοδοσίες στις Ηνωμένες Πολιτείες, ίδρυσε το 1960 τη Διαρκή Σύνοδο Κανονικών Ορθοδόξων Επισκόπων Αμερικής (SCOBA), που έχει να επιδείξει σημαντικότατο έργο.
«Πασχίζουμε», είχε δηλώσει,
«για διεθνή κατανόηση, για ανθρωπιστική αλληλεγγύη, για πραγματική ειρήνη στηριγμένη στη δικαιοσύνη και την αξιοπρέπεια και για τη συνεχιζόμενη παρουσία του Θεού και την ανάμειξη Του στη σωστή πορεία της σύγχρονης ιστορίας».
Και στη διεθνή παλαίστρα ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος στάθηκε πρόμαχος των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Αντιτάχθηκε στον πόλεμο του Βιετνάμ, ενώ υποστήριξε τόσο το δικαίωμα των Ισραηλινών για ειρήνη και ασφαλή σύνορα, όσο και των Παλαιστινίων για μια δίκαιη και ανθρώπινη διευθέτηση.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η αναγνώριση της Ορθοδοξίας μεταξύ των τεσσάρων μειζόνων θρησκευμάτων της χώρας, αποτελεί δικό του επίτευγμα. Μεταξύ πολλών άλλων διακρίσεων, ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος έχει τιμηθεί με το Προεδρικό Μετάλλιο Ελευθερίας, την ανώτατη διάκριση των Η.Π.Α, που του απόνειμε το 1980 ο Πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ. Επίσης, το 1986, του απονεμήθηκε το Μετάλλιο Τιμής του Ελις Αϊλαντ, της ιστορικής αυτής πρώτης εισόδου μεταναστών στις Η ΠΑ.
Τα εθνικά μας θέματα, Κύπρος, Βόρειος Ήπειρος, Μακεδονία και Αιγαίο, όλα αποτελούν αστέρια κεντημένα στο λάβαρο του. Εξαντλώντας τις προσβάσεις του στο έπακρο, είναι ανεκτίμητη η συνεισφορά του στην προάσπιση του Ελληνισμού και δεν υπάρχει γνώστης των πραγμάτων, που να το αμφισβητεί.
Η Ελλάδα τον έχει τιμήσει με κάθε τρόπο και τον θεωρεί ένα από τα πλέον διακεκριμένα τέκνα της. Δεκάδες μετάλλια και παράσημα του έχουν απονεμηθεί κατά τις δεκαετίες της εκκλησιαστικής και εθνικής διακονίας του, συμπεριλαμβανομένων των Μεγαλόσταυρων του Φοίνικος και της Τιμής.
Η Κύπρος, αναγνωρίζοντας την προσφορά του στον κοινό αγώνα , τον τίμησε με τους Μεγαλόσταυρους του Μακαρίου Γʼ και του Αγίου Βαρνάβα. Πολλές άλλες χώρες τον τίμησαν ανάλογα, ενώ η Ακαδημία Αθηνών τον βράβευσε με το χρυσό αριστείο της. Αθήνα και Θεσσαλονίκη, όπως και πολλές άλλες πόλεις της Ελλάδας και της Αμερικής, τον ανακήρυξαν επίτιμο δημότη τους και του έχουν επιδώσει το Χρυσά Κλειδιά τους, ενώ πάνω από σαράντα πανεπιστήμια και κολέγια τον ανακήρυξαν επίτιμο διδάκτορα τους.
Για το Οικουμενικό Πατριαρχείο και το θεσμό του, ο Ιμβριώτης κληρικός τρέφει αμέριστη αγάπη. Οι προσπάθειες του να αλαφρύνει τον ασφυκτικό κλοιό των Τούρκων στο Φανάρι, χρονολογούνται από την εποχή που ήταν Πατριαρχικός εκπρόσωπος σ
τη Γενεύη.
Τις μαύρες μέρες του Σεπτέμβρη 1955, όταν φανατισμένα στίφη σκότωσαν, βίασαν, λεηλάτησαν, έκαψαν, μόλυναν και σύλησαν κάθε τι Ελληνικό κι Ορθόδοξο στην Πόλη, ξεσήκωσε την παγκόσμια συνείδηση. Το ίδιο και σε κάθε πρόκληση των Τούρκων στις δεκαετίες που ακολούθησαν, κυματοθραύστης και συνάμα σκληρός αντίπαλος στις άνομες διαθέσεις τους.
Κατάφερε κάτι μοναδικό, όταν ανάγκασε τον σκληρό υπουργό Εξωτερικών Τζέιμς Μπέικερ να στείλει επιστολή στους ευρωπαίους ομολόγους του στην οποία έλεγε ουσιαστικά: «Εκανα λάθος, ενώ σας ζήτησα να αναγνωρίσουμε όλοι και τα Σκόπια άμεσα, σας ζητάω τώρα να περιμένετε ώσπου να λυθεί το θέμα της ονομασίας». Αυτό δεν είχε γίνει ποτέ ως τότε και οφειλόταν αποκλειστικά και μόνο στον ίδιο τον Αρχιεπίσκοπο.
Το εθνικό έργο του Ιακώβου ήταν καθοριστικό για την Κύπρο, αφού σε σημαντικές ιστορικές στιγμές η παρέμβασή του μετέβαλε τα πολιτικά δεδομένα. Αυτό συνέβη τόσο στην αποτροπή της τουρκικής εισβολής το 1964 με επιστολή που απέστειλε ο πρόεδρος Τζόνσον στην Άγκυρα, ενώ μείζονα ρόλο διαδραμάτισε και το 1983 στη ματαίωση της αναγνώρισης του τουρκοκυπριακού ψευδοκράτους.
Ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος ήταν εκείνος ο οποίος καθιέρωσε την 25η Μαρτίου ως ημέρα εθνικής εορτής των ΗΠΑ.
Αξίζει να αναφερθεί ένα περιστατικό από την επίσκεψή του στην Ίμβρο όπως το παρουσιάζει η ομογενειακή εβδομαδιαία εφημερίδα GreekNews της 11ης Απριλίου:
Και συγκινηθήκαμε μετά δακρύων, όταν μας διηγήθηκε πως σαν Δεσπότης επισκέφθηκε για πρώτη φορά το Αϊβαλή και μάλιστα με την επιμονή Τούρκων παραγόντων και διανοουμένων της περιοχής και της Σμύρνης.
Οπότε, απεφάσισε να πάει, κανονικά ντυμένος ως Δεσπότης, δηλαδή με τα ράσα του. Διεκπεραιώθηκε από την Μυτιλήνη στην άλλη πλευρά με καΐκι. Στην προκυμαία τον περίμενε ένα τσούρμο από Τούρκους, ιδίως νέοι. Ένας νεαρός Χότζας, τον πλησίασε, του φίλησε το χέρι και του έδωσε το κλειδί του Τζαμιού, όπου κάποτε ήταν η Ελληνική Εκκλησία του χωριού. Μπήκε μέσα, έβγαλε το επανωκαλύμαυχο και προσευχήθηκε μας είπε, υπέρ ζώντων και τεθνεώτων. Και ο Χότζας έβγαλε το φερετζέ του και παρακολουθούσε με πολύ ευλάβεια.
Αμέσως, μετά πήγε στο Νεκροταφείο του Αιβαλί, και βρήκε τους χορταριασμένους τάφους των γονέων του. Από πίσω του πολλοί Τούρκοι και ο Χότζας. Γονάτισε, φίλησε τους τάφους και έκανε τρισάγιο, με δάκρυα στα μάτια. Οι παριστάμενοι Τούρκοι δεν έβγαλαν τσιμουδιά, παρά με πολύ σεβασμό παρακολουθούσαν τρισάγιο. Και σε κάποια στιγμή, τον πλησίασε μια γριούλα διπλωμένη από τα γηρατειά και του είπε στʼ αυτό: «Δέσποτα μου, είμαι Ελληνίδα, από αυτές που απέμειναν στα ιερά αυτά ματωμένα χώματα και δεν τα εγκατέλειψαν. Εδώ είναι θαμμένοι και οι δικοί μου γονείς. Πάρε αυτά τα κεριά, που τα έχω τυλιγμένα στην εφημερίδα . Τα έφτιαξα την νύχτα στο σπίτι μου, και έλα να μου τα ανάψεις στο τάφο των δικών μου γονιών και να ψάλλεις ένα τρισάγιο». Το έκανε, όπως μας είπε ο Δεσπότης, και ξαφανίστηκε η γριούλα. Τι να πει κανείς, παρά μόνο αυτό που λέει ο Κόντογλου «Αθάνατη ελληνική ράτσα, ποτέ δεν θα χαθείς».
Τέλος ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος ανέφερε στη προσωπική του διαθήκη την τελευταία του επιθυμία για το ποίμνιό του.
«Η τελική μου διαθήκη προς την εκκλησία μου και τον λαό μου είναι να παραμείνουν ακλόνητοι και αφοσιωμένοι στην Ελληνική Ορθοδοξία, να συνεχίσουν τον γενναίο αγώνα για την διατήρηση της Ελληνικής γλώσσης στην Αμερική ως ζωντανό σύμβολο τόσο της Πίστεώς μας όσο και της ένδοξης κληρονομιάς μας, και να ενθαρρύνουν την συνεχώς αυξανόμενη συμμετοχή στον οικουμενικό στόχο της ενότητας της Χριστιανοσύνης για την ατέρμονη και παγκόσμια αναζήτηση του μεγίστου αγαθού της ανθρωπότητος».