Μετανάστευση και πρόσφυγες: Η εμπειρία της Πάτρας
Το τελευταίο διάστημα γίνονται συνεχείς αναφορές στα ΜΜΕ σχετικά με το φαινόμενο της μετανάστευσης. Προσωπικά αρνούμαι να δω τη μετανάστευση ως πρόβλημα, όπως ολοένα και συχνότερα αναφέρεται, καθώς η μετακίνηση πληθυσμών είναι ένα διεθνές φαινόμενο και ως τέτοιο αξίζει να αναλύεται. Παρακάτω θα γίνει αναφορά στην κατάσταση που επικρατεί στην Πάτρα, όχι τόσο με τους νόμιμα εισερχόμενους οικονομικούς μετανάστες, αλλά με τους αλλοδαπούς πρόσφυγες, αιτούντες άσυλο και τα άτομα δίχως έγγραφα.
Η Πάτρα αποτελεί ειδική περίπτωση καθώς είναι το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας προς την υπόλοιπη Ευρώπη. Η πόλη, όπως και ολόκληρη η Ελλάδα, είναι για την πλειοψηφία των αλλοδαπών ενδιάμεσος σταθμός στο ταξίδι προς τη δική τους γη της επαγγελίας. Η τελευταία εξαρτάται από την πιθανή ύπαρξη συγγενών, από την ύπαρξη οργανωμένης κοινότητας ομοεθνών τους ή απλά, από τις παραπλανητικές υποσχέσεις που τα οργανωμένα κυκλώματα διακίνησης σκόπιμα δίνουν.
Αυτή τη στιγμή ο αριθμός των αλλοδαπών χωρίς έγγραφα υπολογίζεται στα 1.000 με 1.200 άτομα, στην πλειοψηφία τους αφγανικής καταγωγής. Ο αριθμός διαρκώς αυξομειώνεται, καθώς υπάρχουν εβδομάδες που μπορεί να διαφύγουν 50 ή και περισσότεροι προς Ιταλία. Από αυτούς που επέλεξαν να ζήσουν στην Πάτρα, τον τελευταίο χρόνο έχουν υποβάλλει αίτημα ασύλου περίπου 200 άτομα. Παράλληλα, περισσότεροι από 100 ανήλικοι έχουν μεταφερθεί σε ειδικά κέντρα υποδοχής για αιτούντες άσυλο ανά την Ελλάδα στο πλαίσιο του προγράμματος ενημέρωσης και νομικής στήριξης που έχει ανατεθεί στον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό (ΕΕΣ) από το υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης.
Αν και η μετακίνηση πληθυσμών δεν είναι «πρόβλημα», τουλάχιστον στην Ελλάδα, συναντάμε αρκετά προβλήματα. Τα κυριότερα, όπως αυτά τουλάχιστον εντοπίζονται στην εργασία με τον πληθυσμό των αλλοδαπών, Αφγανών κυρίως, χωρίς έγγραφα στην Πάτρα είναι τα παρακάτω:
Οι άνθρωποι αυτοί φεύγουν από το, ευρισκόμενο εδώ και 30 χρόνια σε εμπόλεμη κατάσταση, Αφγανιστάν και φτάνουν στην Πάτρα μεταφερόμενοι από κυκλώματα λαθροδιακινητών. Τα κυκλώματα σκόπιμα δεν τους ενημερώνουν για την κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα και την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ενωση.
Εδώ, έχουν νομικά παγιδευτεί, διότι οι διακινητές τούς έχουν αποσπάσει τα επίσημα έγγραφα ταυτότητας και μένουν με μοναδική νόμιμη επιλογή να ζητήσουν άσυλο εδώ, καθώς μετά το σύμφωνο του Δουβλίνου κάθε πολίτης τρίτης χώρας δικαιούται να ζητήσει άσυλο μόνο στη χώρα εισόδου στην ΕΕ. Η μετακίνησή τους σε άλλη χώρα της ΕΕ είναι παράνομη και σε περίπτωση σύλληψής τους επιστρέφονται στην Ελλάδα. Ενώ, η απέλασή τους είναι ανέφικτη λόγω της εμπόλεμης κατάστασης στο Αφγανιστάν.
Αφού φτάσουν στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου ή τον Εβρο, μέλη των κυκλωμάτων διακίνησης τούς μεταφέρουν στην Πάτρα. Είναι φυσικά «αξιοπερίεργο» πώς κάνουν ολόκληρη αυτή τη διαδρομή ανενόχλητοι. Σύμφωνα με δήλωση των ιδίων, το δύσκολο είναι να φτάσουν στην Ελλάδα. Μετά, εύκολα θα διαφύγουν παράνομα πληρώνοντας το αντίστοιχο αντίτιμο.
Σημαντικό πρόβλημα έχει υπάρξει η έλλειψη ή παρεμπόδιση ενημέρωσης αυτών των ανθρώπων των νόμιμων δικαιωμάτων τους. Από τη στιγμή που ο ΕΕΣ προσέλαβε Αφγανό διερμηνέα, ο οποίος μετέφερε ακριβώς τις πληροφορίες που δίναμε, οι αιτήσεις ασύλου αυξήθηκαν. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει, κατά την άποψή μου, πως στο παρελθόν μεταφέρονταν λανθασμένα (σκοπίμως ή όχι) τα λόγια των συνεργατών του ΕΕΣ ή άλλων αρχών, φορέων και ΜΚΟ σε αυτούς.
Ενα ακόμη καίριο πρόβλημα είναι η διαβίωσή τους σε έναν τον άτυπο, παράνομο καταυλισμό της Πάτρας, όπου οι συνθήκες είναι απάνθρωπες. Θεωρώ ότι η άποψη πως ένας επίσημος καταυλισμός «νομιμοποιεί» και διαιωνίζει την κατάσταση δεν ευσταθεί, καθώς ο λόγος για τον οποίο τόσο μεγάλος αριθμός μεταναστών φτάνει στην Πάτρα δεν είναι η ύπαρξη καταυλισμού αλλά η βεβαιότητα ότι αργά ή γρήγορα θα περάσουν στην Ιταλία. Παράλληλα, οι κίνδυνοι από την ύπαρξη του ήδη υπάρχοντος καταυλισμού είναι τόσο οι άθλιες και επικίνδυνες εν δυνάμει και για τη δημόσια υγεία συνθήκες διαβίωσης, όσο και η πλήρης αδυναμία ελέγχου των τεκταινομένων εκεί. Υπάρχει βεβαιότητα ότι στον καταυλισμό διεξάγονται παράνομες δοσοληψίες όπως εμπορεία ναρκωτικών, λαθροδιακίνηση ανθρώπων, πορνεία και ίσως (αν και κάτι τέτοιο δεν μας έχει καταγγελθεί) εμπόριο οργάνων.
Τέλος, οφείλουμε να έχουμε υπ’ όψη μας πως το ποσοστό θετικής έκβασης των αιτημάτων ασύλου στην Ελλάδα είναι τόσο μικρό1, που αν και πολλοί αρχικά επιθυμούν να νομιμοποιήσουν το καθεστώς τους ως πρόσφυγες, στη συνέχεια αλλάζουν γνώμη. Πρακτικά, σε όποιον ζητήσει άσυλο, χορηγείται το ειδικό δελτίο αιτούντος άσυλο αλλοδαπού (ροζ κάρτα), το οποίο ανανεώνεται ανά έξι μήνες έως το αίτημά του να απορριφθεί, εκτός αν περιλαμβάνεται στο μικρό ποσοστό στο οποίο αναγνωρίζεται το προσφυγικό καθεστώς.
Λύσεις στα προβλήματα που αναφέρθηκαν μπορούν να δοθούν. Καταρχήν, πρέπει να δοθεί βοήθεια στις χώρες προέλευσης για να εξασφαλιστούν εκεί καλύτερες και ασφαλέστερες συνθήκες διαβίωσης. Ταυτόχρονα, η χάραξη μίας ενιαίας ευρωπαϊκής μεταναστευτικής - προσφυγικής πολιτικής είναι απαραίτητη, καθώς είναι πρακτικά αδύνατο για την Ελλάδα να διαχειριστεί έναν τόσο μεγάλο αριθμό ανθρώπων.
Οσον αφορά στην περίπτωση της Πάτρας, η δημιουργία ξεχωριστών ανθρώπινων χώρων φιλοξενίας για τους ανήλικους και τους αιτούντες άσυλο μπορεί να αποτελέσει τη λύση, μαζί με τη δημιουργία χώρου όπου θα ενημερώνονται όλοι οι υπόλοιποι για τα δικαιώματα, τις υποχρεώσεις και τη νομοθεσία Ελλάδας και ΕΕ. Τα παραπάνω όμως θα πρέπει να συνδυαστούν με αυστηρά μέτρα πάταξης των κυκλωμάτων λαθροδιακίνησης και εκμετάλλευσης ανθρώπων.
1. Τα ποσοστά αναγνώρισης της προσφυγικής ιδιότητας για τις αιτήσεις που εξετάστηκαν το 2006 ήταν: 0,05% στον α΄ βαθμό και 2,08% στον β’ βαθμό, ενώ για το 2007 ήταν 0,04% και 2,05% αντίστοιχα.
http://www.enthesis.net/index.php?news=737
