Ψάχνοντας ίσες ευκαιρίες μέσα στην κοινωνία.
«…Τα άτομα με ειδικές ανάγκες είναι ένα βάρος για τον κοινωνικό τους περίγυρο. Δεν μπορούν να εργαστούν και να προσφέρουν στην κοινωνία.
Δεν έχουν επιλογές.
Το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να ζουν μια ζωή συμβατική, απλή και άμεσα εξαρτώμενη από τους δικούς τους ανθρώπους περιμένοντας να πεθάνουν…»
Μήπως οι παραπάνω απόψεις σάς φαίνονται ακραίες ή τριτοκοσμικές; Μήπως νομίζετε ότι ανήκουν σε περασμένες, σκοτεινές εποχές; Διαβάστε τα παρακάτω που αφορούν στη μειονότητα των κωφών και στη γλώσσα τους, τη νοηματική Γλώσσα. Ίσως αλλάξετε γνώμη.
Το βασικό πρόβλημα που αντιμετώπιζαν οι κωφοί από καταβολής κόσμου ήταν η επικοινωνία με το περιβάλλον τους. Ζούσαν ουσιαστικά αποκομμένοι από τον έξω κόσμο, κλεισμένοι στο σπίτι τους για όλη τους τη ζωή. Ήταν η ντροπή της οικογένειας. Κατά συνέπεια, κανείς ποτέ δεν μπήκε στον κόπο να συστηματοποιήσει έναν κώδικα επικοινωνίας μεταξύ κωφών αλλά και μεταξύ κωφών και ακουόντων. Χρειάστηκε να περάσουν χρόνια, μέχρι να φτάσει η νοηματική γλώσσα στη σημερινή μορφή της.
Η επίσημη ιστορία της νοηματικής γλώσσας είναι πολύ πιο σύντομη από ό,τι θα περίμενε κανείς. Όλα άρχισαν γύρω στα 1836, σε ένα μοναστήρι στη Γαλλία, όπου ζούσαν κάποια ορφανά με ειδικές ανάγκες. Μια μέρα, ενώ όλοι έπαιζαν στα δέντρα στην αυλή του μοναστηριού, ένα κωφό αγόρι καθόταν στην άκρη αμέτοχο. Τότε ένας ιερέας, θέλοντας να του πει: «πήγαινε να παίξεις στο δέντρο», είχε την ιδέα να οπτικοποιήσει το μήνυμα αυτό κάνοντας με το χέρι του το σχήμα του δέντρου, προσπαθώντας δηλαδή να δείξει αυτό που ήθελε να πει, με εικόνα: αυτή ήταν και η πρώτη λέξη της νοηματικής γλώσσας. Μέσα στα επόμενα εκατό χρόνια περίπου, οι λέξεις που επινοήθηκαν είχαν να κάνουν αποκλειστικά με συγκεκριμένες και όχι με αφηρημένες έννοιες ή συναισθήματα.
Τα πρώτα σχολεία για κωφούς ιδρύθηκαν μόλις στις αρχές του προηγούμενου αιώνα σε διάφορες χώρες του κόσμου. Τα σχολεία αυτά δεν ήταν αμιγώς για κωφά παιδιά αλλά για άτομα με κάθε είδους αναπηρία. Στην Ελλάδα, το πρώτο ανάλογο οικοτροφείο, ιδρύθηκε το 1936 από τον Χαράλαμπο Χαραλαμπόπουλο. Δεν είχε όμως ως στόχο τη μόρφωση αυτών των παιδιών και την κοινωνικοποίηση τους. Ήταν μάλλον, ένας Καιάδας, μία κρυψώνα, για τον πονοκέφαλο του κοινωνικού τους περίγυρου. Το 1942, το σχολείο έκλεισε για να μετατραπεί σε νοσοκομείο για τους τραυματίες πολέμου, μέχρι το 1952.
Στην αρχή, η ελληνική νοηματική γλώσσα ήταν ίδια με την γαλλική γιατί οι πρωτοπόροι που την δίδαξαν στην Ελλάδα ήταν Γάλλοι μοναχοί. Με τον καιρό οι Έλληνες κωφοί άρχισαν να προσαρμόζουν τη γλώσσα τους στην ελληνική νοοτροπία, χωρίς να εκλείψει όμως η γαλλική επιρροή. Η εξέλιξη της νοηματικής γλώσσας είναι μια ατέρμονη διαδικασία. Καθώς προστίθενται νέοι όροι στο λεξιλόγιο της καθημερινής μας ζωής, φτιάχνονται αντίστοιχες νέες λέξεις ή αλλάζουν οι παλιές στη νοηματική. Αυτό έγινε με λέξεις όπως Ταλιμπάν, ευρώ ή ονομασίες τηλεοπτικών σταθμών και ονόματα προσωπικοτήτων.
Μέχρι το 1987 η νοηματική απαγορευόταν, οι γιατροί την χαρακτήριζαν "πιθηκίζουσα" και οι κωφοί την χρησιμοποιούσαν κρυφά. Ο στόχος των γονιών και των δασκάλων, ήταν να μάθουν τα παιδιά να μιλούν κανονικά, ώστε να μην ξεχωρίζουν από τους "φυσιολογικούς" ανθρώπους. Μόλις το 1987, η νοηματική εντάχθηκε πειραματικά στη διδακτέα ύλη των σχολών κωφών. Το 2000, αποφασίστηκε να γίνει υποχρεωτική η κατοχή διπλώματος διερμηνείας ΕΝΓ και υποστηρίζεται από το ισχύον νομικό πλαίσιο. Το 1987 άρχισε να εφαρμόζεται η "ολική επικοινωνία": νοηματική, ομιλία, γραφή, ενώ από το 2000 εφαρμόζεται η μέθοδος "δίγλωσση γλώσσα": νοηματική, γραφή. Αποδείχθηκε ότι το σωστό είναι ο κωφός να μαθαίνει πρώτα τη νοηματική γλώσσα, γιατί αυτή είναι η μητρική του. Έχοντας τη νοηματική ως βάση, μπορεί να μάθει να μιλάει και να γράφει στην ελληνική, την αγγλική ή άλλη γλώσσα.
Η εξέλιξη της ελληνικής νοηματικής γλώσσας ήταν ραγδαία τα χρόνια 1987 με 1989. Το 1989 άνοιξε σχολείο για τη διδασκαλία της σε ακούοντες. Οι ακούοντες που μελέτησαν την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι, σε αντίθεση με ο,τι πίστευαν οι κωφοί μέχρι τότε, υπάρχουν κανόνες γραμματικής και συντακτικού, διαφορετικοί από αυτούς της ελληνικής. Στη συνέχεια, σε συνεργασία με κωφούς δασκάλους, έγιναν προσπάθειες, που συνεχίζονται μέχρι σήμερα, εύρεσης σωστής μετάφρασης. Έτσι, καταρτίστηκαν οι πρώτοι διερμηνείς στη χώρα μας.
Παρόλο που από τις προηγούμενες δεκαετίες η θέση των κωφών στην κοινωνία έχει βελτιωθεί αισθητά, δυστυχώς, οι άνθρωποι αυτοί θεωρούνται πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Κυρίως μειονεκτούν σε θέματα εκπαίδευσης και εργασίας. Ο κοινωνικός περίγυρος τους υποβάλλει την άποψη ότι δεν έχουν επιλογές, ότι οι σπουδές που μπορούν να ακολουθήσουν και τα επαγγέλματα που μπορούν να ασκήσουν είναι περιορισμένα και συνήθως εξαρτώμενα από τους δικούς τους ανθρώπους. Όμως, ο κωφός, όπως και κάθε άνθρωπος, θέλει να έχει τη δυνατότητα, πέρα από κάποιους ευνόητους περιορισμούς, να κάνει επιλογές για τον εαυτό του και όχι να επιτρέπει σε άλλους να κάνουν επιλογές για το δικό του μέλλον και τη δικιά του ζωή. Ευτυχώς, τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να παίρνει τη ζωή στα χέρια του. Για το λόγο αυτό, οι κωφοί, ιδίως νεαρής ηλικίας, έχουν μεγάλη ανάγκη από πρότυπα. Πρότυπα που να τους δείχνουν με το παράδειγμα τους ότι μπορούν μεγαλώνοντας να γνωρίσουν ανθρώπους, να σπουδάσουν, να προοδεύσουν, να δουλέψουν, να έχουν επιλογές, να επιτύχουν.
Όμως, ακόμα και στις μέρες μας υπάρχει, δυστυχώς, έντονος κοινωνικός ρατσισμός και όρια στην κοινωνικοποίηση αυτής της μειονότητας. Τα κωφά παιδιά, από την πρώτη μέρα της ζωής τους, αντιμετωπίζουν την απόρριψη από το περιβάλλον τους, και πρώτα από τους ίδιους τους γονείς τους. Η πρώτη τους αντίδραση συνήθως είναι "Πω πω, το καημένο! Μπορεί να γίνει καλά." Έτσι, τα αντιμετωπίζουν σαν άρρωστους ακούοντες και όχι ως φυσιολογικούς κωφούς. Θέλουν τα παιδιά τους να μιλήσουν για να μην ξεχωρίζουν από τους άλλους.
Δυστυχώς, η στάση της πολιτείας απέναντι σε θέματα μειονοτήτων είναι μάλλον αδιάφορη και η σχετική ενημέρωση στους πολίτες, σχεδόν ανύπαρκτη. Οι αρμόδιοι "σιωπούν", "δεν βλέπουν" την ομάδα των ατόμων με ειδικές ανάγκες, δεν τους δίνουν ίσες ευκαιρίες και το δικαίωμα να είναι ίσοι με τους "κανονικούς" ανθρώπους. Λίγα χρόνια πριν, η αμερικανική αντικατασκοπία προσπαθούσε να συλλάβει τους κακοποιούς καταγράφοντας τις συνομιλίες τους με κοριούς. Με την πρόοδο όμως, της τεχνολογίας, η μαφία είχε πλέον στα χέρια της ειδικά μηχανήματα, που ανίχνευαν τους κοριούς και έτσι το βασικό πρόβλημα επανήλθε: οι κακοποιοί παρέμεναν ασύλληπτοι, μέχρι που το FBI προσέλαβε κάποιον κωφό που μπορούσε να διαβάζει τα χείλη και του ανέθεσε να παρακολουθεί με κιάλια τις συνομιλίες των κακοποιών.
Πώς ξυπνάνε οι κωφοί; Πώς καταλαβαίνουν αν κλαίει το μωρό στο διπλανό δωμάτιο; Πώς καταλαβαίνουν αν χτυπάει το κουδούνι; Πώς επικοινωνούν από απόσταση;
Παλιά οι λύσεις στα παραπάνω προβλήματα προϋπέθεταν την ύπαρξη δεύτερου προσώπου, κάτι που δεν βοηθούσε την ανάπτυξη της προσωπικότητας και την ανεξαρτητοποίηση τους. Οι κωφοί εφησύχαζαν νομίζοντας ότι μόνοι τους δεν μπορούσαν να κάνουν κάποια πράγματα. Τα τελευταία χρόνια όμως, χάρη στην ανάπτυξη της τεχνολογίας, έχουν βρεθεί περισσότερο ικανοποιητικές λύσεις.
Στο συμβατικό ξυπνητήρι ενσωματώνεται ένα μικροτσίπ, που συνδέει το ρολόι με έναν προβολέα και την ώρα που έχει ρυθμιστεί, αναβοσβήνει το φως. Τα τελευταία χρόνια, το φως έχει αντί κατασταθεί από δονητή που προσαρμόζεται στο κρεβάτι.
Στο σύστημα ενδοεπικοινωνίας και στο κουδούνι της πόρτας προσαρμόζεται το ίδιο μικροτσίπ με αυτό που χρησιμοποιείται στο ξυπνητήρι.
Το πρόβλημα της επικοινωνίας από απόσταση είναι το πιο σημαντικό σχετικά με την ανεξαρτησία των κωφών. Σε κάθε τ
ηλεφώνημα, χρειάζεται να μεσολαβεί τρίτο (αν θέλουν να επικοινωνήσουν ένας κωφός με έναν ακούοντα) ή και τέταρτο πρόσωπο (αν θέλουν να επικοινωνήσουν δύο κωφοί) • Η εφεύρεση του κινητού τηλεφώνου ήταν καθοριστικής σημασίας για την επικοινωνία με γραπτά μηνύματα. Αντίστοιχα βοήθησαν πολύ εφευρέσεις όπως το διαδίκτυο και το τηλεομοιότυπο (φαξ).
Χαραλαμποπουλου Βάσω
Φοιτήτρια Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων
Το παραπάνω άρθρο δεν θα μπορούσε να γραφεί χωρίς τη συμβολή του καθηγητή νοηματικής Τάκη Κορδονούρη. Τον ευχαριστούμε.
xfe.gr
